Bezpośrednią przyczyną było złamanie przepisu, który obowiązywał od Synaju: arki nie wolno było wozić ani dotykać, miała być niesiona na drążkach przez wyznaczonych Lewitów. Dawid zorganizował transport na wozie, czyli tak, jak robili to Filistyni, i dopiero po latach sam nazwał to przyczyną nieszczęścia. Uzza zginął, wyciągając rękę w odruchu ratowania. To nie znosi trudności — człowiek chciał zapobiec upadkowi świętego przedmiotu i za to umarł — a sam tekst pokazuje, że Dawid tego wyroku nie przyjął ze spokojem.
Jak przewożono arkę w dniu śmierci Uzzy?
Relacja opisuje transport bez komentarza, ale każdy szczegół ma znaczenie.
I umieścili arkę Boga na nowym wozie, i wywieźli ją z domu Abinadaba położonego w Gibea. A Uzza i Achio, synowie Abinadaba, prowadzili ten nowy wóz.
2 Sm 6,3
Nowy wóz to rozwiązanie zapożyczone: kilkadziesiąt lat wcześniej dokładnie tak odesłali arkę Filistyni, którzy prawa Mojżeszowego nie znali. Uzza i Achio byli synami Abinadaba, w którego domu arka stała latami, ale tekst nie nazywa ich Lewitami wyznaczonymi do noszenia świętych sprzętów.
A gdy przybyli do klepiska Nachona, Uzza wyciągnął rękę do arki Boga i pochwycił ją, gdyż woły ją szarpnęły. I zapłonął gniew Pana przeciwko Uzzie, i Bóg zabił go za uchybienie. I umarł tam przy arce Boga.
2 Sm 6,6-7
Woły szarpnęły, Uzza sięgnął ręką, gniew zapłonął. Sekwencja jest opisana bez jednego słowa wyjaśnienia i to właśnie sprawia, że fragment jest tak trudny.
Co Tora mówiła o dotykaniu i noszeniu arki?
Tora reguluje tę kwestię jednoznacznie i podaje sankcję.
Kiedy Aaron i jego synowie skończą przykrywanie świątyni wraz ze wszystkimi jej naczyniami, gdy obóz będzie miał wyruszyć, wtedy przyjdą synowie Kehata, aby je nieść. Lecz nie będą dotykać świętych przedmiotów, aby nie umarli. To jest służba synów Kehata przy Namiocie Zgromadzenia.
Lb 4,15
Zakaz dotykania jest wprost powiązany ze śmiercią, a wykonawcami zadania są synowie Kehata. Sposób przenoszenia też jest ustalony.
Ale synom Kehata nie dał nic, bo ich służba w świątyni polegała na noszeniu na ramionach.
Lb 7,9
Pozostałym rodom lewickim przydzielono wozy do transportu elementów przybytku. Kehatytom nie przydzielono żadnego, właśnie dlatego, że ich służba polegała na noszeniu na ramionach. Wóz nie był więc drobnym uproszczeniem, tylko odrzuceniem jedynej dozwolonej metody.
Kto przyznał, że wina leżała po stronie ludzi?
Najważniejszy komentarz do tej historii pochodzi od Dawida i pada przy drugiej, udanej próbie przeniesienia arki.
Ponieważ za pierwszym razem tego nie uczyniliście, Pan, nasz Bóg, zesłał na nas nieszczęście, bo nie szukaliśmy go tak, jak należy.
1 Krn 15,13
Dawid nie mówi, że Bóg zareagował nadmiernie. Mówi, że oni sami zrobili to niewłaściwie i że przyczyna leżała po ich stronie. Za drugim razem arkę niosą Lewici, na ramionach, zgodnie z Torą, i nikt nie ginie. Tekst pozwala więc wskazać winę organizatora, a nie kaprys Boga — ale też nie ukrywa, że zapłacił za nią kto inny.
Jak Dawid zareagował na śmierć Uzzy?
Pierwszy sprzeciw pochodzi od samego króla i został zapisany.
I Dawid był wielce niezadowolony, że Pan tak srogo poraził Uzzę, i nazwał to miejsce Peres-Uzza, i tak jest do dziś.
2 Sm 6,8
Dawid był niezadowolony i nazwał tak miejsce, żeby to zapamiętano. Pismo nie usuwa jego reakcji ani jej nie karci — zostawia ją jako część relacji. To jest istotne: tekst nie oczekuje od czytelnika, że przyjmie tę scenę bez oporu.
Drugi kłopot to wcześniejsza historia z Bet-Szemesz, gdzie skala jest jeszcze większa.
Lecz Pan wytracił spośród ludzi z Bet-Szemesz, ponieważ zaglądali do arki Pana, zabił z ludu pięćdziesiąt tysięcy siedemdziesiąt osób. I lud ich opłakiwał, ponieważ Pan zadał ludowi wielką klęskę.
1 Sm 6,19
Liczba w tym wersecie jest zresztą przedmiotem sporu — część rękopisów podaje siedemdziesiąt, część liczbę znacznie wyższą, a tekst hebrajski jest w tym miejscu niejasny. Niezależnie od tego wymowa jest ta sama: arka nie była przedmiotem, wobec którego wolno było improwizować. Dlaczego jednak konsekwencje spadały także na tych, którzy działali w dobrej wierze, Pismo nie wyjaśnia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy Uzza znał przepis z Księgi Liczb. Tekst nie mówi ani o jego pochodzeniu z rodu Kehata, ani o jego wiedzy o zakazie.
Nie wiemy, co znaczy określenie użyte przy jego śmierci. Hebrajskie słowo tłumaczone tu jako uchybienie pojawia się w tym miejscu w formie rzadkiej i przekłady oddają je różnie.
Nie wiemy, dlaczego reakcja była natychmiastowa akurat wobec niego, a nie wobec Dawida, który cały transport zorganizował. Pismo wskazuje winnego przez usta samego króla, ale nie tłumaczy, dlaczego skutek dosięgnął kogo innego.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Lewici · Dawid · Uzza · Achio
