2 List do Tymoteusza to ostatni znany list apostoła Pawła, napisany w rzymskim więzieniu do jego ucznia Tymoteusza, gdy autor spodziewał się już rychłej śmierci. W jednym zdaniu: Paweł przekazuje Tymoteuszowi służbę, prosi, by nie wstydził się ewangelii, znosił cierpienia, trzymał się natchnionego Pisma i głosił słowo także wtedy, gdy ludzie odwrócą się od prawdy, a sam czeka na koronę, którą Pan da mu „w owym dniu” (2 Tm 4,8). Księga ma cztery rozdziały i należy do tak zwanych listów pasterskich, obok 1 Listu do Tymoteusza i Listu do Tytusa.
Streszczenie w 5 zdaniach
- Uwięziony Paweł pisze do Tymoteusza, przypomina mu wiarę babki Lois i matki Eunice i wzywa go, by rozniecił dar Boży i nie wstydził się ani ewangelii, ani więźnia, który ją głosi.
- Każe mu powierzyć naukę wiernym ludziom, którzy będą uczyć dalej, i znosić trudy jak żołnierz, zawodnik i rolnik, pamiętając o Jeszui (Jezusie), potomku Dawida, który powstał z martwych.
- Ostrzega przed sporami o słowa i przed nauczycielami takimi jak Hymenajos i Filetos, którzy głosili, że zmartwychwstanie już nastąpiło, a potem zapowiada trudne czasy, w których ludzie zachowają pozór pobożności bez jej mocy.
- Jako oparcie wskazuje Tymoteuszowi Pisma święte, które zna od dziecka i które są natchnione przez Boga, i poleca mu głosić słowo bez względu na to, czy słuchacze chcą go słuchać.
- Na koniec Paweł pisze, że jego odejście jest bliskie, że dobrą walkę stoczył i czeka na koronę sprawiedliwości w dniu przyjścia Pana, i prosi Tymoteusza o przyjazd przed zimą.
Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale
Nie wstydź się ewangelii — rozdział 1
Rozdział 1 — Paweł pozdrawia Tymoteusza jako „umiłowanego syna” (2 Tm 1,2), wspomina jego łzy i wiarę przekazaną przez babkę i matkę i wzywa go do odwagi, bo Bóg dał ducha mocy, a nie bojaźni. Rozdział kończy się zestawieniem dwóch postaw: wszyscy w Azji, wśród nich Figelos i Hermogenes, odwrócili się od Pawła, a Onezyfor szukał go w Rzymie, aż znalazł, i „mojego łańcucha się nie wstydził” (2 Tm 1,16).
Wytrwała służba — rozdział 2
Rozdział 2 — Tymoteusz ma przekazać naukę dalej i znosić trudy jak żołnierz, zawodnik i rolnik; Paweł siedzi w więzach, ale „słowo Boże nie jest związane” (2 Tm 2,9). Po krótkim hymnie o wierności Mesjasza (2 Tm 2,11-13) Paweł każe unikać czczej gadaniny, ostrzega przed Hymenajosem i Filetosem, porównuje zbór do domu z naczyniami i opisuje sługę Pana jako człowieka łagodnego, który cierpliwie poucza przeciwników.
Trudne czasy i Pismo — rozdział 3
Rozdział 3 — W ostatecznych dniach ludzie będą samolubni, chciwi i miłujący bardziej rozkosze niż Boga, przybierający „pozór pobożności, ale wyrzekający się jej mocy” (2 Tm 3,5); Paweł porównuje zwodzicieli do Jannesa i Jambresa, którzy sprzeciwiali się Mojżeszowi. Tymoteusz zna prześladowania Pawła w Antiochii, Ikonium i Listrze, a od dziecka zna Pisma, które są natchnione przez Boga i przygotowują człowieka Bożego do wszelkiego dobrego dzieła.
Ostatnie polecenie i pożegnanie — rozdział 4
Rozdział 4 — Przed Bogiem i Jeszuą, który będzie sądził żywych i umarłych, Paweł zaklina Tymoteusza, by głosił słowo „w porę i nie w porę” (2 Tm 4,2), bo przyjdzie czas, gdy słuchacze dobiorą sobie nauczycieli według własnych pożądliwości. Potem pisze o sobie: bieg ukończył i czeka na koronę; prosi o przyjazd z Markiem, o płaszcz zostawiony w Troadzie i o księgi, wspomina, że przy pierwszej obronie wszyscy go opuścili, lecz Pan stanął przy nim.
Autor, adresat i okoliczności
List otwiera imię nadawcy: „Paweł, apostoł Jezusa Chrystusa z woli Boga” (2 Tm 1,1). Autor jest więźniem w Rzymie (2 Tm 1,8.17) i nie liczy na uwolnienie. Adresatem jest Tymoteusz z Listry, syn wierzącej Żydówki i ojca Greka (Dz 16,1-3), wieloletni towarzysz Pawła z Tarsu, o którym apostoł pisał Filipianom, że służył z nim w ewangelii „jak syn z ojcem” (Flp 2,22). Według 1 Tm 1,3 Tymoteusz został w Efezie, by powstrzymać tam fałszywą naukę. Czy był tam także wtedy, gdy dostał ten list, tekst wprost nie mówi.
Powody pisania są dwa: Paweł jest prawie sam i chce zobaczyć Tymoteusza (2 Tm 1,4), a wiedząc, że odchodzi, przekazuje mu służbę i ostrzega przed ludźmi, którzy wywracają wiarę innych.
Postacie wymienione w liście:
- Lois i Eunice — babka i matka Tymoteusza, w których najpierw „mieszkała” jego wiara (2 Tm 1,5).
- Onezyfor — pomagał Pawłowi w Efezie, a w Rzymie odszukał go w więzieniu (2 Tm 1,16-18).
- Hymenajos i Filetos — głosili, że zmartwychwstanie już nastąpiło (2 Tm 2,17-18).
- Jannes i Jambres — przeciwnicy Mojżesza, których imion nie ma w Księdze Wyjścia (2 Tm 3,8).
- Demas — dawny współpracownik (Kol 4,14), który odszedł, „umiłowawszy ten świat” (2 Tm 4,10).
- Łukasz — jedyny, który został przy apostole: „Tylko Łukasz jest ze mną” (2 Tm 4,11).
- Marek — Jan Marek, przez którego Paweł i Barnaba się rozstali (Dz 15,37-39), teraz „bardzo przydatny do służby” (2 Tm 4,11).
- Krescens, Tytus, Tychik, Erast i Trofim — współpracownicy rozesłani do różnych miast (2 Tm 4,10-12.20).
- Aleksander, ludwisarz — wyrządził Pawłowi wiele zła (2 Tm 4,14-15); czy to ten sam człowiek co w 1 Tm 1,20, nie wiadomo.
- Pryska i Akwila — małżeństwo znane z Koryntu i Efezu (Dz 18,2; 2 Tm 4,19).
- Eubulos, Pudens, Linus i Klaudia — wierzący z Rzymu (2 Tm 4,21); Linusa z późniejszym przywódcą zboru rzymskiego łączy tradycja, nie list.
Autor i czas powstania
Tekst mówi jasno, kto pisze, i podaje drobne szczegóły: płaszcz u Karposa, Trofim chory w Milecie. Tradycja kościelna od II wieku przypisuje list Pawłowi, a dwa listy do Tymoteusza wymienia wśród listów Pawła także kanon Muratoriego, wykaz o spornej dacie.
Od początku XIX wieku część badaczy uważa jednak listy pasterskie za pisma późniejsze, napisane w imieniu Pawła przez jego uczniów pod koniec I wieku albo na początku II. Wskazują na inne słownictwo niż w Liście do Rzymian, na nacisk na zdrową naukę i porządek zboru oraz na trudność z umieszczeniem tych listów w chronologii Dziejów. Druga strona odpowiada, że inny temat zmienia słownictwo, Paweł mógł pisać przez sekretarza, a osobiste wiadomości z rozdziału 4 trudno uznać za fikcję. Część badaczy odrzucających autorstwo Pawła w 1 Tm i Tt robi wyjątek właśnie dla 2 Tm. Spór nie jest rozstrzygnięty.
Jeśli list pisał Paweł, powstał w Rzymie pod koniec jego życia. Dzieje Apostolskie kończą się dwuletnim aresztem domowym, w którym Paweł przyjmował gości i nauczał „bez przeszkód” (Dz 28,31). Tutaj cierpi „jak złoczyńca, aż do więzów” (2 Tm 2,9). Stąd wniosek, że chodzi o drugie uwięzienie, po okresie wolności, o którym pisze Euzebiusz z Cezarei (IV wiek). Najczęściej podaje się lata około 64–67, za Nerona. Ścięcie Pawła w Rzymie i Więzienie Mamertyńskie to przekazy tradycji, nie informacje z listu. Dopisek po ostatnim wersecie w UBG (list napisany w Rzymie, Tymoteusz pierwszym biskupem Efezu) to notka kopistów z późnych rękopisów.
Struktura księgi
| Część | Rozdziały | Treść |
|---|---|---|
| Nie wstydź się ewangelii | 1 | Pozdrowienie, wiara Lois, Eunice i Tymoteusza, wezwanie do rozniecenia daru, łaska, która zbawia, ci, którzy odeszli, i wierny Onezyfor |
| Wytrwała służba | 2 | Przekaz nauki, żołnierz, zawodnik i rolnik, hymn o wierności, spory o słowa, Hymenajos i Filetos, naczynia w domu, sługa Pana |
| Trudne czasy i Pismo | 3 | Ludzie ostatecznych dni, Jannes i Jambres, przykład Pawła, Pismo natchnione przez Boga |
| Ostatnie polecenie i pożegnanie | 4 | Głoś słowo, dobra walka i korona sprawiedliwości, prośby o przyjazd, samotność przy obronie, pozdrowienia |
Przesłanie i główne tematy
Odwaga zamiast wstydu. Czasownik wstydzić się wraca w liście kilka razy (2 Tm 1,8.12.16; 2,15). Paweł cierpi, „ale się nie wstydzę, gdyż wiem, komu uwierzyłem” (2 Tm 1,12), i nie obiecuje uczniowi łatwiejszej drogi: „wszyscy, którzy chcą żyć pobożnie w Chrystusie Jezusie, będą prześladowani” (2 Tm 3,12).
Przekazywanie. Wiara przeszła z babki na matkę i z matki na syna (2 Tm 1,5), a nauka ma przejść od Pawła przez Tymoteusza dalej: uczeń ma ją powierzyć „wiernym ludziom, którzy będą zdolni nauczać także innych” (2 Tm 2,2). Tego, co powierzone, trzeba strzec, a pomaga w tym, jak pisze Paweł, „Duch Święty, który w nas mieszka” (2 Tm 1,14). To obecność i moc samego Boga w wierzących (zob. Kim jest Duch Święty według Biblii).
Pismo jako oparcie. Wobec zwodzicieli Paweł odsyła Tymoteusza do Pism, które zna od dziecka; zob. artykuł Natchnienie Pisma — co mówi 2 Tymoteusza 3,16.
Ów dzień. Horyzontem listu nie jest chwila śmierci, lecz dzień przyjścia Pana (2 Tm 1,12.18; 4,8). Dlatego Paweł tak ostro ocenia twierdzenie, że zmartwychwstanie już nastąpiło: kto przesuwa je w przeszłość albo zamienia w przeżycie duchowe, zabiera wierzącym nadzieję na zmartwychwstanie ciała.
Łaska przed uczynkami. Bóg zbawił wierzących „nie na podstawie naszych uczynków” (2 Tm 1,9), a zarazem Pismo z Torą włącznie wychowuje w sprawiedliwości (zob. Łaska i prawo).
Najważniejsze wersety
2 Tm 1,7 — duch mocy. Lęk Tymoteusza nie pochodzi od Boga; Bóg daje moc, miłość i trzeźwy osąd.
Nie dał nam bowiem Bóg ducha bojaźni, lecz mocy i miłości, i zdrowego umysłu.
2 Tm 1,7 (UBG)
2 Tm 2,15 — pracownik słowa. Nauczyciel ma przede wszystkim dobrze obchodzić się z tekstem, zamiast wygrywać spory.
Staraj się, abyś stanął przed Bogiem jako wypróbowany pracownik, który nie ma się czego wstydzić i który dobrze rozkłada słowo prawdy.
2 Tm 2,15 (UBG)
2 Tm 3,16-17 — natchnione Pismo. Najczęściej cytowane zdanie listu. Cztery zastosowania Pisma i jego cel omawia studium wersetu 2 Tm 3,16.
Całe Pismo jest natchnione przez Boga i pożyteczne do nauki, do strofowania, do poprawiania, do wychowywania w sprawiedliwości; Aby człowiek Boży był doskonały, do wszelkiego dobrego dzieła w pełni przygotowany.
2 Tm 3,16-17 (UBG)
2 Tm 4,2 — głoś słowo. Polecenie nie zależy od tego, czy pora jest dogodna.
Głoś słowo Boże, nalegaj w porę i nie w porę, upominaj, strofuj i zachęcaj ze wszelką cierpliwością i nauką.
2 Tm 4,2 (UBG)
2 Tm 4,7-8 — dobra walka. Obrazy z zawodów sportowych i nagroda w dniu przyjścia Pana, wspólna dla wszystkich wiernych.
Dobrą walkę stoczyłem, bieg ukończyłem, wiarę zachowałem. Odtąd odłożona jest dla mnie korona sprawiedliwości, którą mi w owym dniu da Pan, sędzia sprawiedliwy, a nie tylko mnie, ale i wszystkim, którzy umiłowali jego przyjście.
2 Tm 4,7-8 (UBG)
Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma
Paweł zaczyna od zdania o ciągłości: służy Bogu „jak moi przodkowie” (2 Tm 1,3), czyli Bogu Izraela, Jahwe (PAN), którego imię UBG, jak większość polskich przekładów, oddaje słowem Pan.
Pisma święte, które Tymoteusz znał od dziecka, to Tanach: Tora, Prorocy i Pisma. Nowego Testamentu jako zbioru jeszcze nie było, więc zdanie o natchnieniu dotyczy najpierw ksiąg z szabatem, świętami z Kpł 23 i prawem o pokarmach z Kpł 11, i niczego z nich nie wyłącza. Zob. Czy apostoł Paweł odrzucił Torę?
Wychowanie Tymoteusza przypomina polecenie z Tory, by przypominać słowa Boga synom, „przebywając w swoim domu” (Pwt 6,7): wiarę przekazały mu kobiety z rodziny. Paweł obrzezał go ze względu na Żydów (Dz 16,3). List nie opisuje, jak Tymoteusz obchodził szabat czy święta, więc tego nie dopowiadamy.
Żydowskie tło widać też w szczegółach: imiona Jannes i Jambres pochodzą z tradycji okresu Drugiej Świątyni, pieczęć z 2 Tm 2,19 brzmi jak echo buntu Koracha (Lb 16,5.26), a „człowiek Boży” z 2 Tm 3,17 to w Septuagincie ten sam zwrot co tytuł Mojżesza (Pwt 33,1).
Zapowiedzi Mesjasza
Pamiętaj, że Jezus Chrystus, potomek Dawida, powstał z martwych według mojej ewangelii;
2 Tm 2,8 (UBG)
Ewangelia Pawła ma tu dwa punkty: Jeszua jest potomkiem Dawida i powstał z martwych. Pierwszy odsyła do obietnicy, że Bóg wzbudzi potomka Dawida i utwierdzi tron jego królestwa na wieki (2 Sm 7,12-13), drugi do nadziei proroków, że śmierć zostanie pokonana. Izajasz pisze, że Bóg „Połknie śmierć w zwycięstwie” (Iz 25,8), a 2 Tm 1,10 mówi o Jeszui, który „zniszczył śmierć, a życie i nieśmiertelność wydobył na jaw przez ewangelię”.
Nieśmiertelność jest tu darem ogłoszonym w ewangelii, a nie cechą duszy, którą człowiek już ma (por. 1 Kor 15,53). Dlatego Paweł nie pisze, że po egzekucji pójdzie do nieba. Koronę da mu Pan „w owym dniu”, razem ze wszystkimi, którzy „umiłowali jego przyjście” (2 Tm 4,8). Tym Panem jest najpewniej Jeszua, bo to On w 2 Tm 4,1 sądzi żywych i umarłych, a określenie „sędzia sprawiedliwy” w Psalmach odnosi się do Boga: „Bóg jest sędzią sprawiedliwym” (Ps 7,11). Zob. Kto będzie sędzią na sądzie ostatecznym?
Dla ucznia: motywy i pytania
- Wstyd i odwaga — kto się wstydzi Pawła, a kto nie.
- Łańcuch przekazu — babka, matka, syn; nauczyciel, uczeń, wierni ludzie, inni.
- Obrazy z codzienności — żołnierz, zawodnik, rolnik, naczynia w domu, gangrena.
- Ów dzień — sąd i nagroda przy przyjściu Pana jako punkt odniesienia całego listu.
- Pismo w czasach zwodzenia — Tanach jako miara nauki i życia.
Dlaczego 2 List do Tymoteusza nazywa się testamentem Pawła?
Bo autor pisze, że „czas mojego odejścia nadchodzi” (2 Tm 4,6), podsumowuje życie i przekazuje uczniowi służbę. Słowo testament to określenie czytelników, nie tytuł z listu.
Czy Paweł spodziewał się, że zaraz po śmierci pójdzie do nieba?
List tego nie mówi. Paweł czeka na koronę w dniu przyjścia Jeszui (2 Tm 4,1.8), a zdanie, że Pan zachowa go „dla swojego królestwa niebieskiego” (2 Tm 4,18), mówi o królestwie, które przyjdzie, a nie o miejscu pobytu zmarłych. Pismo opisuje śmierć jako sen do zmartwychwstania — zob. Dlaczego Biblia nazywa śmierć snem?.
Co znaczy „natchnione przez Boga”?
Greckie theopneustos dosłownie znaczy tchnięte przez Boga. Zdanie mówi o pochodzeniu i użytku Pisma, nie o technice zapisu. Szerzej o słowie: Theopneustos — natchnione znaczy tchnięte przez Boga.
Po co Pawłowi płaszcz i pergaminy?
Zbliżała się zima (2 Tm 4,21), a płaszcz został w Troadzie (2 Tm 4,13). Czym były księgi i pergaminy, list nie mówi: mogły to być zwoje Pism albo notatki samego Pawła.
Czytaj dalej
- 2 List do Tymoteusza w przekładzie interlinearnym
- Porównanie przekładów 2 Tymoteusza 1.
- Dzieje Apostolskie — pierwsze spotkanie z Tymoteuszem.
- List do Filipian — list z więzienia, w którym Paweł chwali Tymoteusza.
- Rzym w Biblii
- „W dniach ostatecznych” — co znaczy ten zwrot.
- Znaczenie imienia Tymoteusz.
- Co mówi Biblia o stanie człowieka po śmierci.
