Filetos to człowiek wymieniony przez Pawła z imienia jako źródło błędnej nauki. Jego imię pada w Piśmie raz, w drugim liście do Tymoteusza, obok imienia Hymenajosa.
Gdzie występuje w Piśmie
A ich mowa szerzy się jak gangrena. Do nich należą Hymenajos i Filetos;
2 Tm 2,17
Następny werset podaje, na czym polegał zarzut:
Którzy pobłądzili w sprawie prawdy, mówiąc, że zmartwychwstanie już nastąpiło, i wywracają wiarę niektórych.
2 Tm 2,18
Werset wcześniejszy pokazuje, do czego to zostało przyrównane:
Unikaj zaś pospolitej, czczej gadaniny, bo prowadzi ona do coraz większej bezbożności.
2 Tm 2,16
To komplet wystąpień. Imię „Filetos” nie pojawia się w Biblii nigdzie indziej.
Co z tego wynika
Zarzut jest sformułowany precyzyjnie i to jest tu najważniejsze: nie chodzi o zaprzeczenie zmartwychwstaniu, lecz o przesunięcie go w czasie — twierdzenie, że już się dokonało. Skutek jest podany wprost: „wywracają wiarę niektórych”. Jeśli zmartwychwstanie zostało uznane za sprawę zamkniętą, to nadzieja na przyszłe zmartwychwstanie traci przedmiot.
Drugi element to obraz gangreny. Paweł nie mówi, że nauka jest po prostu błędna — mówi, że się rozprzestrzenia. Ocenia więc nie tylko treść, ale i dynamikę.
Trzeci: reakcją, którą tekst zaleca, nie jest polemika bez końca, lecz unikanie „czczej gadaniny” (2 Tm 2,16) i trzymanie się fundamentu (2 Tm 2,19).
O Hymenajosie jest w Piśmie jedno zdanie więcej — 1 Tm 1,20 wymienia go razem z Aleksandrem. Filetosa to nie dotyczy; jego dotyczy wyłącznie 2 Tm 2,17-18.
Czego nie wiemy
- Kim był. Pismo nie podaje jego pochodzenia, miasta, wieku ani wcześniejszej roli w zborze.
- Czy pełnił jakikolwiek urząd. Tekst nie nazywa go ani starszym, ani nauczycielem, ani apostołem — mówi tylko, do kogo „należy” jego mowa.
- Skąd wziął tę naukę. Nie ma w tekście żadnego wskazania na źródło ani na szerszy system poglądów.
- Co się z nim stało. Tekst nie mówi ani o karze, ani o wykluczeniu, ani o opamiętaniu.
Rekonstrukcje wiążące Filetosa z rozwiniętym gnostycyzmem albo przypisujące mu konkretne pisma to hipotezy późniejsze. Biblia daje jedno imię i jedną, dokładnie nazwaną tezę.
