Pytanie bywa zadawane z dwóch przeciwnych stron. Jedni pytają, czy chodzi o coś więcej niż pamięć o zmarłych i dalsze trwanie w Bogu. Drudzy chcą wiedzieć, czy zmartwychwstanie to odbudowa dokładnie tego ciała, które właśnie złożyli do grobu. Pismo odpowiada twierdząco pierwszym, a drugim odpowiada mniej, niż by chcieli.
Co o powstaniu w swoim ciele mówi Hiob?
Wiem bowiem, że mój Odkupiciel żyje i że w ostateczny dzień stanie na ziemi. A choć moja skóra się rozłoży, to w swoim ciele ujrzę Boga. Ujrzę go ja sam, ujrzą go moje oczy, a nie kto inny, choć moje nerki zniszczały w moim wnętrzu.
Hi 19,25-27
Hiob mówi w sytuacji beznadziejnej i mówi o czymś zupełnie konkretnym. Nie tylko o tym, że Bóg go pamięta, ale o widzeniu własnymi oczami, o ciele i o tym, że nie zobaczy tego kto inny. Nacisk na własną tożsamość jest tu bardzo silny.
A wielu z tych, którzy śpią w prochu ziemi, obudzi się, jedni do życia wiecznego, a drudzy ku hańbie i wiecznej pogardzie.
Dn 12,2
Daniel używa obrazu snu i przebudzenia. Śpiący są w prochu ziemi, czyli tam, gdzie składa się ciała. Budzą się dwie grupy, do dwóch różnych rzeczy, co znaczy, że zmartwychwstanie samo w sobie nie jest jeszcze nagrodą.
Nie dziwcie się temu, bo nadchodzi godzina, w której wszyscy, którzy są w grobach, usłyszą jego głos; I ci, którzy dobrze czynili, wyjdą na zmartwychwstanie do życia, ale ci, którzy źle czynili, na zmartwychwstanie na potępienie.
J 5,28-29
Jeszua mówi to samo i wskazuje miejsce: groby. Umarli mają usłyszeć głos i wyjść. Nie ma tu mowy o duszach, które gdzieś już są i tylko dostają nowe okrycie — tekst mówi o wyjściu stamtąd, gdzie ich złożono.
Na czym polega przemiana ciała przy zmartwychwstaniu?
W jednej chwili, w mgnieniu oka, na ostatnią trąbę. Zabrzmi bowiem trąba, a umarli zostaną wskrzeszeni niezniszczalni, a my zostaniemy przemienieni. To bowiem, co zniszczalne, musi przyodziać się w to, co niezniszczalne, a to, co śmiertelne, przyoblec się w nieśmiertelność. A gdy to, co zniszczalne, przyoblecze się w niezniszczalność, a to, co śmiertelne, przyoblecze się w nieśmiertelność, wtedy wypełni się to słowo, które jest napisane: Połknięta jest śmierć w zwycięstwie.
1 Kor 15,52-54
Paweł opisuje to jako przemianę, i to bardzo szybką. Kluczowe są dwa słowa: zniszczalne i śmiertelne. To one mają przyoblec się w coś innego. Nie chodzi więc o powrót do stanu sprzed śmierci, tylko o zmianę własności ciała. Ktoś, kto umarł w chorobie, nie wraca do choroby.
Co znaczy, że ciało i krew nie odziedziczą królestwa?
To zaś mówię, bracia, że ciało i krew nie mogą odziedziczyć królestwa Bożego ani to, co zniszczalne, nie odziedziczy tego, co niezniszczalne.
1 Kor 15,50
To zdanie brzmi jak zaprzeczenie wszystkiego, co powyżej, i pochodzi z tego samego rozdziału. Wyrażenie „ciało i krew” jest jednak w Piśmie utartym określeniem człowieka w jego obecnej, śmiertelnej kondycji, a nie nazwą materii. Paweł mówi więc, że w tym stanie nie da się odziedziczyć królestwa — i zaraz potem opisuje przemianę, która ten problem rozwiązuje.
Sieje się ciało cielesne, a jest wskrzeszane ciało duchowe. Jest ciało cielesne, jest też ciało duchowe.
1 Kor 15,44
Rozróżnienie na ciało cielesne i duchowe bywa czytane jako przeciwstawienie materii i ducha. Uwaga: w obu członach stoi słowo „ciało”. Paweł nie mówi, że jedno jest ciałem, a drugie nie. Mówi, że to samo ciało bywa ożywiane przez co innego. Cały jego wywód opiera się na obrazie ziarna i rośliny, a więc na ciągłości, nie na zamianie.
Wiemy bowiem, że jeśli zostanie zniszczony ten namiot naszego ziemskiego mieszkania, to mamy budowlę od Boga, dom nie ręką uczyniony, wieczny w niebiosach.
2 Kor 5,1
Obraz namiotu i domu bywa używany jako dowód, że po śmierci od razu dostajemy nowe mieszkanie w niebie. Paweł w tym samym rozdziale mówi jednak o nieprzyjemnym stanie, który nazywa nagością, i o pragnieniu, żeby zostać przyodzianym, a nie rozebranym. To znaczy, że przejście nie jest w jego opisie natychmiastowe ani bezbolesne.
Trzeba przyznać uczciwie, że Paweł miesza tu obrazy i nie układa ich w system. Jego zdania o namiocie i o wyjściu z ciała są przedmiotem sporu od stuleci i nie da się ich rozstrzygnąć jednym cytatem. To, co powtarza konsekwentnie, to nadzieja przemiany przy przyjściu Pana, a nie opis podróży duszy.
Co się zmienia, gdy uznać zmartwychwstanie za metaforę?
Jeśli zmartwychwstanie jest metaforą, to śmierć zostaje ostatnim słowem, a pociecha sprowadza się do dobrej pamięci. Cały piętnasty rozdział Listu do Koryntian jest napisany właśnie przeciw takiemu myśleniu. Paweł mówi tam wprost, że gdyby umarli nie powstawali, wiara byłaby pusta — i nie zostawia miejsca na wersję symboliczną.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jaka jest relacja między ciałem złożonym do grobu a ciałem zmartwychwstałym; obraz ziarna sugeruje ciągłość, ale jej nie wyjaśnia. Nie wiemy, jak wygląda ciało nieskazitelne ani czym się różni w działaniu. Nie wiemy, co dzieje się z ciałami, które uległy całkowitemu zniszczeniu — Pismo nie traktuje tego jako problemu, ale też go nie omawia. I nie wiemy, jak rozumieć obrazy Pawła o namiocie, bo on sam ich nie uzgadnia.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Daniel — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
