Zdanie o Piśmie natchnionym cytuje się często, rzadziej czyta w całości. A zdanie ma początek, koniec i cztery zastosowania, które same z siebie mówią, do czego ten tekst służy. Warto też zapytać, co Paweł miał na myśli przez Pismo w chwili, gdy to pisał. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Całe zdanie, nie połowa
Ty zaś trwaj w tym, czego się nauczyłeś i co ci powierzono, wiedząc, od kogo się tego nauczyłeś; I ponieważ od dziecka znasz Pisma święte, które cię mogą uczynić mądrym ku zbawieniu przez wiarę, która jest w Chrystusie Jezusie. Całe Pismo jest natchnione przez Boga i pożyteczne do nauki, do strofowania, do poprawiania, do wychowywania w sprawiedliwości; Aby człowiek Boży był doskonały, do wszelkiego dobrego dzieła w pełni przygotowany.
2 Tm 3,14-17
Wyliczenie jest praktyczne: nauka, strofowanie, poprawianie, wychowywanie w sprawiedliwości. Trzy z czterech pozycji zakładają, że tekst będzie mówił czytelnikowi rzeczy niewygodne. Cel podany jest na końcu — przygotowanie do dobrego dzieła, a nie sam zasób informacji. Zdanie o natchnieniu nie stoi więc samotnie jako teza o naturze księgi; jest przesłanką w wywodzie o tym, po co Tymoteusz ma przy tej księdze trwać.
Czym było wtedy Pismo
Werset ma w kontekście wskazówkę chronologiczną, którą łatwo przeoczyć. Tymoteusz zna Pisma od dziecka, a dzieciństwo miał na długo przed powstaniem listów Pawła. Zbiór, o którym mowa w pierwszej kolejności, to Tanach. Kto tym wersetem uzasadnia autorytet Nowego Przymierza, robi krok poza to, co tu napisano — krok obronny na innych podstawach, ale nie na tym zdaniu.
Skąd bierze się słowo prorockie
Mamy też mocniejsze słowo prorockie, a wy dobrze czynicie, trzymając się go jak lampy, która świeci w ciemnym miejscu, dopóki dzień nie zaświta i jutrzenka nie wzejdzie w waszych sercach; To przede wszystkim wiedząc, że żadne proroctwo Pisma nie podlega własnemu wykładowi. Nie z ludzkiej bowiem woli przyniesione zostało kiedyś proroctwo, ale święci Boży ludzie przemawiali prowadzeni przez Ducha Świętego.
2 P 1,19-21
Piotr podaje zasadę negatywną i pozytywną naraz: proroctwo nie podlega własnemu wykładowi i nie przyszło z ludzkiej woli. To drugie zdanie mówi o pochodzeniu, a nie o technice zapisu. Nie ma tu nic o dyktowaniu słowo po słowie. Jest natomiast czasownik opisujący ludzi: przemawiali, prowadzeni przez Ducha. Podmiotem czynności pozostaje człowiek, choć nie on nadaje jej kierunek.
Jak to wygląda od strony proroka
Wtedy Pan wyciągnął swoją rękę i dotknął moich ust. I powiedział do mnie Pan: Oto wkładam moje słowa do twoich ust.
Jr 1,9
Powiedz im moje słowa, czy usłuchają, czy nie, gdyż są zbuntowani.
Ez 2,7
Obraz jest ten sam: słowa są włożone, prorok ma je przekazać niezależnie od reakcji. Przy Mojżeszu dochodzi jeszcze zapis:
Wtedy Mojżesz spisał wszystkie słowa Pana. A kiedy rano wstał, zbudował ołtarz u stóp góry i ustawił dwanaście słupów, według liczby dwunastu pokoleń Izraela.
Wj 24,4
Spisanie jest osobną czynnością, wykonaną przez człowieka. Tekst nie mówi, że pióro prowadziła obca ręka.
Słowo bez zanieczyszczeń
Słowa Pana to słowa czyste jak srebro wypróbowane w ziemnym tyglu, siedmiokrotnie oczyszczone.
Ps 12,6
Podstawą twego słowa jest prawda, a wszelki wyrok twojej sprawiedliwości trwa na wieki.
Ps 119,160
Psalmy mówią o czystości i o trwałości. Obraz srebra siedmiokrotnie oczyszczonego dotyczy jakości słowa, nie procedury kopiowania — o rękopisach żaden z tych wersetów nie mówi.
Do najmniejszej kreski
Zaprawdę bowiem powiadam wam: Dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani jedna jota, ani jedna kreska nie przeminie z prawa, aż wszystko się wypełni.
Mt 5,18
Jeśli nazwał bogami tych, do których doszło słowo Boże, a Pismo nie może być naruszone;
J 10,35
Jeszua argumentuje z pojedynczego wyrazu i mówi, że Pismo nie może być naruszone. Precyzja jest tu założeniem sporu, a nie jego tematem — i to czyni ją mocniejszym świadectwem, niż gdyby była tezą.
Miejsca, które trzeba przyznać
Ten sam Paweł potrafi oddzielić polecenie od własnej rady:
Pozostałym zaś mówię ja, a nie Pan: Jeśli któryś z braci ma żonę niewierzącą, a ta zgadza się z nim mieszkać, niech jej nie oddala.
1 Kor 7,12
A co do osób dziewiczych nie mam nakazu Pańskiego, ale daję moją radę jako ten, któremu Pan dał miłosierdzie, aby był wiernym.
1 Kor 7,25
A Łukasz opisuje swoją pracę jak pracę badacza, nie sekretarza:
Ponieważ wielu podjęło się sporządzić opis tych wydarzeń, co do których mamy zupełną pewność; Tak jak nam je przekazali ci, którzy od początku byli naocznymi świadkami i sługami słowa; Postanowiłem i ja, który to wszystko od początku dokładnie wybadałem, opisać ci to po kolei, zacny Teofilu; Abyś nabrał pewności co do tego, czego cię nauczono.
Łk 1,1-4
Te trzy miejsca nie obalają natchnienia, ale wykluczają jego najprostszą wersję. Nie da się z nimi w ręku twierdzić, że każdy autor pisał w transie, bez własnej pracy i bez świadomości, co pochodzi od Pana, a co jest jego zdaniem. Trzeba też powiedzieć, że 2 Tm 3,16 sam z siebie tego napięcia nie rozstrzyga — mówi, czym Pismo jest i do czego służy, a nie jak powstawało. Piotr zaś wprost przyznaje, że w listach Pawła są rzeczy trudne:
A cierpliwość naszego Pana uważajcie za zbawienie, jak i nasz umiłowany brat Paweł według danej mu mądrości pisał do was; Jak też mówi o tym we wszystkich listach. Są w nich pewne rzeczy trudne do zrozumienia, które, podobnie jak inne Pisma, ludzie niedouczeni i nieutwierdzeni przekręcają ku swemu własnemu zatraceniu.
2 P 3,15-16
Warto zauważyć, że stawia je obok innych Pism. To dla zbioru apostolskiego argument mocniejszy niż samo 2 Tm 3,16.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, w jaki sposób słowo docierało do proroka: żaden tekst tego nie opisuje. Nie wiemy, czy natchnienie obejmowało dobór wyrazów, czy treść — Pismo nie używa tego rozróżnienia. Nie wiemy, jak Paweł zaklasyfikowałby własne listy w chwili pisania. Nie wiemy wreszcie, czy przez całe Pismo rozumiał zbiór o tych samych granicach, które przyjmujemy dziś.
Zobacz też: Tanach · Jeszua (Jezus) · Tymoteusz · Piotr · Paweł — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia
