Jannes to imię jednego z ludzi, którzy — według 2 Listu do Tymoteusza — sprzeciwiali się Mojżeszowi. Wbrew powszechnemu wrażeniu imię to nie występuje w Księdze Wyjścia. Pada w Piśmie jeden raz, w Nowym Testamencie.
Gdzie występuje w Piśmie
Jak Jannes i Jambres sprzeciwiali się Mojżeszowi, tak też oni sprzeciwiają się prawdzie, ludzie o wypaczonym umyśle, odrzuceni jeśli chodzi o wiarę.
2 Tm 3,8
Lecz daleko nie zajdą, bo ich głupota będzie jawna dla wszystkich, jak to się stało i z tamtymi.
2 Tm 3,9
To komplet. Księga Wyjścia opisuje egipskich czarowników, ale konsekwentnie bezimiennie:
Wtedy faraon wezwał mędrców i czarowników. I ci egipscy czarownicy uczynili to samo swoimi czarami.
Wj 7,11
Każdy z nich rzucił swoją laskę, a zamieniły się w węże. Lecz laska Aarona pożarła ich laski.
Wj 7,12
Punktem, w którym ich naśladownictwo się kończy, jest trzecia plaga:
Czarownicy czynili to samo swoimi czarami, aby sprowadzić wszy, ale nie mogli. I wszy były na ludziach i na bydle.
Wj 8,18
Wtedy czarownicy powiedzieli do faraona: To jest palec Boży. Ale serce faraona pozostało zatwardziałe i nie posłuchał ich, jak Pan zapowiedział.
Wj 8,19
Co z tego wynika
Najpierw sprawa podstawowa: identyfikacja Jannesa z jednym z czarowników z Wj 7-8 jest wnioskiem, nie stwierdzeniem Pisma. 2 Tm 3,8 mówi, że Jannes i Jambres „sprzeciwiali się Mojżeszowi” — i to jest wszystko, co tekst podaje. Powiązanie z konkretną sceną z Księgi Wyjścia jest bardzo prawdopodobne, ale pozostaje wnioskiem czytelnika.
Dalej: sposób, w jaki Paweł tego imienia używa. Służy ono jako porównanie — chodzi o mechanizm oporu, nie o historię magii. Wzorzec jest taki: początkowo podróbka wygląda jak oryginał, potem przestaje działać, a na końcu „ich głupota będzie jawna dla wszystkich”. Dokładnie tak przebiega narracja Księgi Wyjścia: laski, krew, żaby — czarownicy nadążają; przy wszach kończą się możliwości.
Imiona Jannes i Jambres funkcjonowały w tradycji żydowskiej okresu Drugiej Świątyni i były czytelnikom znane. List je przywołuje, nie objaśniając — co samo w sobie świadczy, że nie były dla adresata nowością. To jednak wiedza o tle kulturowym, a nie treść Pisma.
Czego nie wiemy
- Czy Jannes był czarownikiem faraona. Pismo tego nie mówi wprost. Nazywanie go „magiem Egiptu” to interpretacja, choć dobrze osadzona.
- Kim był z pochodzenia. Brak jakichkolwiek danych: rodziny, urzędu, miasta.
- Jaki był jego związek z Jambresem. Tekst wymienia ich razem i nic nie mówi o pokrewieństwie.
- Jak skończył. 2 Tm 3,9 mówi tylko o kompromitacji, nie o śmierci ani karze.
- Czy się opamiętał. Wj 8,19 wkłada w usta czarowników zdanie „To jest palec Boży”, ale tekst nie łączy tego z żadnym imieniem ani nie mówi, co dalej z nimi było.
Rozbudowane opowieści o życiu Jannesa — jego pozycji na dworze, pojedynkach z Mojżeszem, nawróceniu czy śmierci — pochodzą z pism pozabiblijnych. W Piśmie zostało jedno zdanie z jego imieniem.
Zobacz też: Księga Wyjścia · Jambres · Jannes — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
