Księga Zachariasza — streszczenie, bohaterowie i przesłanie

Księga Zachariasza to jedenasta z dwunastu ksiąg Proroków Mniejszych: zapis widzeń i wyroczni kapłana, który prorokował w Jerozolimie, gdy Judejczycy po powrocie z Babilonu odbudowywali świątynię. W jednym zdaniu: Jahwe (PAN) wzywa lud do powrotu, w ośmiu nocnych widzeniach zapewnia, że Jego dom stanie, a w drugiej części zapowiada przychodzącego Króla, odrzuconego pasterza, przebitego, nad którym Jerozolima będzie płakać, i dzień, w którym sam stanie się królem nad całą ziemią. Streszczenie obejmuje wszystkie 14 rozdziałów w przekładzie Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (UBG).

Streszczenie w 5 zdaniach

1. W drugim roku perskiego króla Dariusza, gdy budowa świątyni w Jerozolimie stoi od lat, prorok Zachariasz wzywa lud, by nie powtarzał błędów ojców i wrócił do Jahwe.
2. W ciągu jednej nocy widzi osiem obrazów (jeźdźców wśród mirtów, rogi i kowali, mierniczego, oczyszczonego arcykapłana, złoty świecznik, latający zwój, kobietę w efie i cztery rydwany), które zapowiadają, że Bóg wraca do Jerozolimy, a Zorobabel dokończy Jego dom; na koniec prorok wkłada korony na głowę arcykapłana Jozuego i zapowiada męża o imieniu Latorośl.
3. Dwa lata później, zapytany, czy nadal pościć na pamiątkę zburzenia miasta, Zachariasz przypomina, że Bóg zawsze żądał sprawiedliwości i miłosierdzia, i obiecuje, że dni postu staną się świętami, a narody przyjdą szukać Jahwe w Jerozolimie.
4. W pierwszej, niedatowanej wyroczni prorok zapowiada sąd nad sąsiadami Izraela, przyjście sprawiedliwego Króla na oślątku i zgromadzenie rozproszonych, a potem w roli pasterza odgrywa odrzucenie przez lud, który wycenia go na trzydzieści srebrników.
5. Druga wyrocznia opisuje oblężenie Jerozolimy, żałobę nad przebitym, źródło obmywające z grzechu, uderzenie pasterza i dzień Pana, w którym Jahwe stanie na Górze Oliwnej, a ocaleni ze wszystkich narodów będą co roku przychodzić na Święto Namiotów.

Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale

Wezwanie i osiem nocnych widzeń — rozdziały 1–6

Rozdział 1 — W ósmym miesiącu drugiego roku Dariusza prorok przypomina, że ojcowie nie słuchali dawnych proroków, i wzywa pokolenie powracających do nawrócenia. Trzy miesiące później widzi w nocy jeźdźca na rudym koniu wśród mirtów, słyszy, jak Anioł Pana pyta, jak długo Jerozolima ma czekać po siedemdziesięciu latach gniewu, a potem ogląda cztery rogi, które rozproszyły Judę, i czterech kowali, którzy przyszli je strącić.

Rozdział 2 — Mężczyzna ze sznurem mierniczym idzie zmierzyć Jerozolimę, ale anioł zapowiada, że miasto będzie tak ludne, że zostanie bez murów, bo Jahwe sam otoczy je ogniem i zamieszka pośrodku. Wygnańcy mają uciekać z ziemi północnej, a wiele narodów przyłączy się w tym dniu do Jahwe.

Rozdział 3 — Arcykapłan Jozue stoi przed Aniołem Pana w brudnych szatach, a po jego prawicy szatan, gotów go oskarżać; oskarżyciel zostaje zgromiony, z Jozuego zdjęto brudne szaty, a na głowę włożono mu piękną mitrę. Arcykapłan słyszy obietnicę sługi zwanego Latoroślą i kamienia o siedmiorgu oczu, a zarazem zapowiedź, że nieprawość tej ziemi zostanie zgładzona w jednym dniu.

Rozdział 4 — Anioł budzi proroka i pokazuje mu złoty świecznik z siedmioma lampami, stojący między dwoma drzewami oliwnymi. Objaśnienie dotyczy Zorobabela: dom, którego fundamenty położył, dokończy nie siłą zbrojną, lecz Duchem Jahwe, a drzewa oliwne to dwaj pomazańcy stojący przed Panem całej ziemi.

Rozdział 5 — Latający zwój długi na dwadzieścia łokci i szeroki na dziesięć niesie przekleństwo, które wejdzie do domu złodzieja i krzywoprzysięzcy. W efie, naczyniu do odmierzania ziarna, siedzi kobieta nazwana bezbożnością; dwie kobiety o bocianich skrzydłach unoszą ją do ziemi Szinear, czyli do Babilonii.

Rozdział 6 — Cztery rydwany z końmi różnej maści wyjeżdżają spomiędzy dwóch miedzianych gór i obchodzą ziemię. Potem Zachariasz ma zrobić korony ze srebra i złota przyniesionych przez wygnańców z Babilonu, włożyć je na głowę Jozuego i ogłosić, że mąż o imieniu Latorośl zbuduje świątynię Pana i będzie kapłanem na swoim tronie.

Pytanie o post — rozdziały 7–8

Rozdział 7 — W czwartym roku Dariusza posłańcy Sareser i Regem-Melek pytają kapłanów, czy nadal płakać i pościć w piątym miesiącu. Jahwe odpowiada pytaniem, dla kogo były te posty, i przypomina, czego żądał przez dawnych proroków: sprawiedliwego sądu, litości i ochrony wdowy, sieroty, obcego i ubogiego; ojcowie zatwardzili serca i dlatego zostali rozproszeni.

Rozdział 8 — Seria krótkich obietnic: Jahwe wraca na Syjon, ulice Jerozolimy znów zapełnią się starcami i bawiącymi się dziećmi, a lud z przekleństwa stanie się błogosławieństwem. Posty czwartego, piątego, siódmego i dziesiątego miesiąca zamienią się w radosne święta, a dziesięciu ludzi z narodów uchwyci się poły jednego Żyda, bo usłyszeli, że Bóg jest z Judejczykami.

Pierwsze brzemię: Król i pasterze — rozdziały 9–11

Rozdział 9 — Wyrocznia zaczyna się od sądu nad Chadrakiem, Damaszkiem, Tyrem, Sydonem i miastami Filistynów. Potem córka Syjonu słyszy, że jej sprawiedliwy Król przychodzi cichy, na oślątku, i ogłosi pokój narodom, bo łuki wojenne zostaną połamane, a więźniowie wyjdą z bezwodnego dołu ze względu na krew przymierza.

Rozdział 10 — Lud ma prosić Jahwe o deszcz, a nie słuchać bożków i wróżbitów, przez których błąkał się jak trzoda bez pasterza. Bóg zapowiada, że ukarze złych pasterzy, umocni dom Judy, wybawi dom Józefa i zgromadzi rozproszonych z Egiptu i Asyrii.

Rozdział 11 — Po lamencie nad cedrami Libanu prorok dostaje polecenie, by paść owce przeznaczone na rzeź; bierze dwie laski, Piękno i Więzy, a gdy lud wycenia jego pracę na trzydzieści srebrników, rzuca je przed garncarza w domu Pana i łamie obie laski. Rozdział kończy się biadaniem nad nieużytecznym pasterzem, który porzuca trzodę.

Drugie brzemię: Jerozolima i dzień Pana — rozdziały 12–14

Rozdział 12 — Jerozolima staje się kielichem odurzenia i ciężkim kamieniem dla narodów, które ją oblegają, a Jahwe broni jej mieszkańców tak, że najsłabszy jest jak Dawid. Na dom Dawida zostaje wylany duch łaski i modlitwy: mieszkańcy patrzą na tego, którego przebili, a każdy ród osobno opłakuje go jak jedynaka.

Rozdział 13 — Dla domu Dawida zostaje otwarte źródło obmywające z grzechu i nieczystości, z ziemi znikają imiona bożków, a fałszywi prorocy wstydzą się swoich widzeń. Miecz ma uderzyć pasterza, owce się rozproszą, a ocalała trzecia część ludu przejdzie przez ogień i zostanie oczyszczona jak srebro.

Rozdział 14 — Narody zdobywają część Jerozolimy, lecz wtedy wyrusza Jahwe: Jego nogi stają na Górze Oliwnej, która rozpada się na pół, z miasta wypływają wody żywe, a Jahwe staje się królem nad całą ziemią. Ocaleni z narodów co roku przychodzą obchodzić Święto Namiotów, a nawet dzwoneczki koni noszą napis „Świętość Panu”.

Bohaterowie

• Zachariasz — prorok z rodu kapłańskiego, syn Berechiasza i wnuk Iddo (Za 1,1); Księga Ezdrasza nazywa go po prostu synem Iddo (Ezd 5,1). Więcej w biografii Zachariasza, proroka nocnych widzeń.
• Jozue, syn Josadaka — arcykapłan pierwszego pokolenia po powrocie, w Księdze Ezdrasza nazywany Jeszuą (Ezd 3,2). U Zachariasza stoi w brudnych szatach przed Aniołem Pana, a potem otrzymuje korony (Za 3,1-5; 6,11); jego losy opisuje biografia arcykapłana Jeszui.
• Zorobabel — namiestnik Judy z rodu Dawida (Ag 1,1; 1 Krn 3,17-19), który położył fundamenty świątyni i według proroka ją dokończy (Za 4,9); zob. świątynia Zorobabela w świetle archeologii.
• Anioł, który rozmawiał z prorokiem — anioł-tłumacz, który pyta Zachariasza „Co widzisz?” i objaśnia obrazy (Za 4,2; 5,2). Obok niego występuje Anioł Pana, który wstawia się za Jerozolimą przed Panem zastępów (Za 1,12).
• Szatan — hebr. ha-satan, oskarżyciel, który stoi po prawicy Jozuego, by mu się sprzeciwiać, i zostaje zgromiony (Za 3,1-2). Jak w Księdze Hioba jest oskarżycielem w sądzie, a nie władcą piekła.
• Dariusz — Dariusz I, król Persji, od którego lat panowania liczone są daty księgi (Za 1,1; 7,1); jego własną relację zachowała inskrypcja z Behistun.
• Pasterz — postać z rozdziałów 11 i 13: prorok gra pasterza odrzuconego przez lud, a w Za 13,7 miecz uderza pasterza, którego Jahwe nazywa swoim towarzyszem. Nowy Testament odnosi oba obrazy do Jeszui (Jezusa) (Mt 26,31; 27,9-10).

Autor i czas powstania

Sam tekst podaje autora i daty tylko w pierwszej części. Zachariasz jest synem Berechiasza i wnukiem Iddo (Za 1,1), a Iddo figuruje wśród kapłanów, którzy wrócili z Zorobabelem i Jeszuą (Ne 12,1-4). Za arcykapłana Jojakima naczelnikiem rodu Iddo był Zachariasz (Ne 12,12-16); jeśli to ten sam człowiek, prorok był w 520 roku raczej młody. Imię Zecharja znaczy Jahwe pamiętał albo Jahwe pamięta (zob. czasownik zachar).

Księga Ezdrasza wymienia Zachariasza obok Aggeusza jako proroka, którego słowa pchnęły budowę do końca (Ezd 5,1; 6,14). Prace stały do drugiego roku Dariusza (Ezd 4,24); Aggeusz przemówił w szóstym miesiącu tego roku (Ag 1,1), Zachariasz dwa miesiące później. Według przyjętej chronologii perskiej daty z Za 1,1, 1,7 i 7,1 to mniej więcej jesień 520, luty 519 i grudzień 518 roku p.n.e., a świątynię ukończono około 515 roku p.n.e. (Ezd 6,15). Tło epoki opisuje artykuł o prorokach przy odbudowie.

Sporna jest druga część księgi. Rozdziały 9–14 nie mają dat, nie wymieniają ani Zachariasza, ani Zorobabela i Jozuego, różnią się stylem i otwierają się nagłówkiem brzemię słowa Pana (Za 9,1; 12,1), takim samym jak na początku Księgi Malachiasza (Ml 1,1). Wielu badaczy przypisuje je późniejszemu autorowi lub autorom z końca epoki perskiej albo z okresu greckiego (wskazują m.in. na synów Jawanu, czyli Greków, w Za 9,13). Inni bronią jedności księgi, bo obie części łączą te same tematy: oczyszczenie ludu, narody przychodzące do Jerozolimy i Boga, który w niej zamieszka. Dawna tradycja, żydowska i chrześcijańska, czytała całość jako dzieło jednego proroka; sam tekst sporu nie rozstrzyga.

Który Zachariasz? Krzyż i modlitwa nazywane tym imieniem

Pismo zna wielu mężczyzn o tym imieniu, m.in. króla Izraela z dynastii Jehu, kapłana ukamienowanego na dziedzińcu świątyni (2 Krn 24,20-22) i ojca Jana Chrzciciela (Łk 1,5). Hasło modlitwa Zachariasza dotyczy często tego ostatniego: jego pieśń „Błogosławiony niech będzie Pan, Bóg Izraela” (Łk 1,68-79) weszła do liturgii jako Benedictus (zob. Zachariasz, ojciec Jana). Krzyż św. Zachariasza to z kolei ludowy amulet przeciw zarazie z ciągiem liter i krzyżyków, nazwany od pozabiblijnej postaci z tradycji kościelnej; z prorokiem i Pismem nie ma nic wspólnego.

Struktura księgi

Pierwsza połowa to głównie relacja w pierwszej osobie, druga to wyrocznie z refrenem „W tym dniu”. Kolejność obrazów z pierwszej części omawia przewodnik po ośmiu nocnych widzeniach.

Przesłanie i główne tematy

Powrót z obu stron. Księga otwiera się wezwaniem: „Powróćcie do mnie, mówi Pan zastępów, a ja powrócę do was” (Za 1,3). Sam powrót z Babilonu nie wystarczył: ojcowie też słyszeli proroków i nie usłuchali (Za 1,4-6).

Dom Boży i Duch Jahwe. Budowa szła opornie, więc prorok zapewnia, że dzieła dokona się „Nie wojskiem ani siłą, ale moim Duchem” (Za 4,6), i pyta: „Któż bowiem wzgardził dniem małych początków?” (Za 4,10). Duch jest tu mocą samego Jahwe, tą samą, przez którą Bóg mówił do ojców przez dawnych proroków (Za 7,12). Jak ten wątek biegnie przez całe Pismo Hebrajskie, pokazuje artykuł o Duchu Bożym w Tanach.

Oczyszczenie. Obrazy wracają kilka razy: brudne szaty zdjęte z arcykapłana (Za 3,4), zwój przekleństwa w domu złodzieja (Za 5,3-4), bezbożność zamknięta w efie i wyniesiona z ziemi (Za 5,5-11), źródło otwarte dla domu Dawida (Za 13,1) i ogień, w którym ocalała reszta zostaje oczyszczona jak srebro (Za 13,9).

Sprawiedliwość ponad obrzędem. Na pytanie o post prorok odpowiada: „Sądźcie sprawiedliwie i okazujcie miłosierdzie i litość, każdy swojemu bratu” (Za 7,9) i wymienia wdowę, sierotę, obcego i ubogiego. W rozdziale 8 lista powraca (Za 8,16-17), a zamyka ją wezwanie „Miłujcie więc prawdę i pokój” (Za 8,19).

Jerozolima i narody. Miasto, które ma być bez murów, ponieważ Jahwe będzie dla niego murem ognistym (Za 2,5), staje w centrum historii. Narody, które je ograbiły, zostaną osądzone, bo „kto was dotyka, dotyka źrenicy jego oka” (Za 2,8), a zarazem wielu z nich przyłączy się do Jahwe (Za 2,11; 8,20-23). O samym mieście pisze osobny artykuł o Jerozolimie w Biblii.

Pasterze i Król. Druga część przeciwstawia złych pasterzy, którzy nie litują się nad owcami (Za 10,2-3; 11,4-5), pasterzowi, którego lud odrzuca, i Królowi, który przychodzi cichy (Za 9,9). Kończy ją obraz, w którym „jeden będzie Pan i jedno jego imię” (Za 14,9), co brzmi jak echo wyznania z Pwt 6,4. Zob. też imię Boga Jahwe i dzień Pana u proroków.

Najważniejsze wersety

Zdanie, od którego zaczyna się cała księga:

Dlatego powiedz im: Tak mówi Pan zastępów: Powróćcie do mnie, mówi Pan zastępów, a ja powrócę do was, mówi Pan zastępów.

Za 1,3 (UBG)

Trzykrotne „mówi Pan zastępów” w jednym wersecie podkreśla wagę obietnicy, ale kolejność jest jasna: najpierw zwraca się lud.

Słowo do Zorobabela przy złotym świeczniku:

Wtedy odpowiedział mi: Oto słowo Pana do Zorobabela: Nie wojskiem ani siłą, ale moim Duchem, mówi Pan zastępów.

Za 4,6 (UBG)

Namiestnik perskiej prowincji nie miał wojska ani królewskiej władzy i prorok mu ich nie obiecuje.

Korony na głowie arcykapłana:

I powiedz do niego: Tak mówi Pan zastępów: Oto mąż, którego imię brzmi Latorośl; on wyrośnie ze swego miejsca i zbuduje świątynię Pana. On zbuduje świątynię Pana, będzie obdarzony chwałą, zasiądzie na swoim tronie i będzie panować na nim, i będzie on kapłanem na swoim tronie; i rada pokoju będzie między nimi oboma.

Za 6,12-13 (UBG)

Latorośl ma zbudować świątynię, panować na tronie i być kapłanem, a więc połączyć dwa urzędy, które w Izraelu były rozdzielone. Kogo dotyczy „rada pokoju” między „nimi oboma”, jest sporne; szerzej w artykule o koronach dla Jozuego.

Król, który przychodzi na oślątku:

Raduj się wielce, córko Syjonu! Wykrzykuj, córko Jerozolimy! Oto twój Król przychodzi do ciebie; sprawiedliwy i Zbawiciel, cichy i siedzący na ośle, na oślątku, źrebięciu oślicy.

Za 9,9 (UBG)

Król jest sprawiedliwy, a zarazem cichy, i przychodzi nie na koniu bojowym, lecz na zwierzęciu pokoju; w następnym wersecie Bóg łamie łuki wojenne, a Król ogłasza pokój narodom. Zob. studium wersetu Za 9,9 oraz artykuł o wjeździe zaplanowanym jako cytat.

Duch łaski i żałoba nad przebitym:

I wyleję na dom Dawida i na mieszkańców Jerozolimy ducha łaski i modlitwy. Będą patrzyć na mnie, którego przebili, i będą go opłakiwać, jak się opłakuje jedynaka; będą gorzko płakać nad nim, jak się płacze gorzko nad pierworodnym.

Za 12,10 (UBG)

W połowie zdania mówiący przechodzi z pierwszej osoby do trzeciej: „na mnie”, a potem „nad nim”. Świadkowie tekstu hebrajskiego nie są tu zgodni; omawia to artykuł o zdaniu, które zmienia osobę.

Zakończenie drugiego brzemienia:

A Pan będzie królem nad całą ziemią. W tym dniu jeden będzie Pan i jedno jego imię.

Za 14,9 (UBG)

Bóg, który w rozdziale 1 pamiętał o Jerozolimie, na końcu zostaje uznany przez całą ziemię.

Zapowiedzi Mesjasza

Ewangelie sięgają po Zachariasza głównie przy opisie ostatniego tygodnia Jeszui.

Osobny wątek to Latorośl. Koronowany arcykapłan nosi imię Jozue, w Księdze Ezdrasza Jeszua, czyli to samo imię, które nosił Jeszua z Nazaretu, ale Zachariasz nie nazywa go Latoroślą: mówi mu, że Latorośl dopiero przyjdzie (Za 3,8; 6,12). Ten sam tytuł, hebr. cemach, nosi u Jeremiasza przyszły król z rodu Dawida (Jr 23,5; 33,15). Nowy Testament tego tytułu nie cytuje, choć List do Hebrajczyków przedstawia Jeszuę jako najwyższego kapłana, który zasiadł po prawicy tronu (Hbr 8,1); o tytule arcykapłana piszemy w haśle archiereus. Sceny z rozdziałów 12–14 szerzej omawia artykuł o oblężeniu i stopach na Górze Oliwnej.

Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma

U Zachariasza łaska i Prawo nie stoją naprzeciw siebie. Ten sam Bóg, który wylewa ducha łaski (Za 12,10), tłumaczy wygnanie tym, że ojcowie zatwardzili serca, „aby nie słuchać prawa” i słów proroków (Za 7,12), choć Jego słowa i ustawy do nich dotarły (Za 1,6). Wymagania, których Bóg szuka w miejsce pustych postów, to wymagania Tory: sprawiedliwy sąd, ochrona wdowy, sieroty i obcego (Za 7,9-10; Pwt 24,17).

Osobna sprawa to posty z Za 8,19. Nie ma ich w Kpł 23; wprowadzono je dopiero po zburzeniu Jerozolimy. Najczęściej łączy się je z wydarzeniami opisanymi w innych księgach: w dziesiątym miesiącu zaczęło się oblężenie (2 Krl 25,1), w czwartym zrobiono wyłom w murach (Jr 39,2), w piątym spalono dom Pana (2 Krl 25,8-9), a w siódmym zamordowano Gedaliasza (Jr 41,1-2). Bóg ich nie potępia, ale też nie czyni z nich przykazania, tylko zapowiada, że zamienią się w radość. W tradycji żydowskiej zachowuje się je do dziś, jako zwyczaj, nie nakaz Tory.

Najmocniejszy tekst tej perspektywy stoi w rozdziale 14:

Wszyscy pozostali spośród wszystkich narodów, które wyruszyły przeciwko Jerozolimie, będą przychodzić od roku do roku, by oddawać pokłon Królowi, Panu zastępów, i obchodzić Święto Namiotów; A jeśli ktoś spośród rodów ziemi nie pójdzie do Jerozolimy, by oddawać pokłon Królowi, Panu zastępów, na tego nie będzie padać deszcz.

Za 14,16-17 (UBG)

Święto Namiotów z Kpł 23 obchodzą tu narody, i to w czasie, gdy Jahwe jest królem nad całą ziemią. Trudno pogodzić ten obraz z twierdzeniem, że biblijne święta były przejściowym obrzędem jednego narodu. Więcej o tym fragmencie w artykule o Sukot dla wszystkich narodów, a o samym święcie na stronie Sukot.

Ostatnie wersety księgi rozszerzają świętość na codzienność. Napis „Świętość Panu”, który w Torze był wyryty na złotej blaszce arcykapłana (Wj 28,36), znajdzie się na dzwoneczkach koni, a każdy kocioł w Jerozolimie i Judzie będzie poświęcony Bogu (Za 14,20-21). Księga kończy się zdaniem, że w domu Pana nie będzie już Kananejczyka; hebrajskie słowo może znaczyć także kupca, stąd w części przekładów handlarz.

Dla ucznia: motywy i pytania

• Pytanie i objaśnienie — w widzeniach prorok pyta, co widzi, a anioł tłumaczy; kilka razy Zachariasz przyznaje, że nie wie (Za 4,5.13).
• Liczby cztery i siedem — cztery rogi, czterech kowali, cztery rydwany i cztery strony świata; siedem lamp i siedmioro oczu (Za 3,9; 4,2.10).
• Oczyszczanie — szaty, zwój, efa, źródło i ogień.
• Pasterze i owce — od trzody bez pasterza (Za 10,2) po uderzonego pasterza i rozproszone owce (Za 13,7).
• Miasto bez murów i miasto oblężone — Jerozolima chroniona przez samego Boga (Za 2,4-5; 12,8).

Dlaczego Mateusz przypisuje proroctwo o trzydziestu srebrnikach Jeremiaszowi?

Mt 27,9 mówi o słowach powiedzianych „przez proroka Jeremiasza”, choć trzydzieści srebrników i garncarz występują w Za 11,12-13. U Jeremiasza są jednak inne elementy tej sceny: dom garncarza (Jr 18,2), dolina syna Hinnom (Jr 19,2) i zakup pola za srebro (Jr 32,9). Najczęściej przyjmuje się, że Mateusz łączy teksty obu proroków i podaje imię lepiej znanego; pewnego rozstrzygnięcia nie ma. O tym, co stało się z pieniędzmi, piszemy w artykule o śmierci Judasza i polu krwi.

Czy Zachariasz z Mt 23,35 to autor tej księgi?

Jeszua mówi o krwi „Zachariasza, syna Barachiasza”, zabitego między świątynią a ołtarzem (Mt 23,35). Ojciec proroka nazywa się podobnie (Za 1,1), ale Pismo nigdzie nie mówi, że prorok zginął śmiercią męczeńską. Zabójstwo przy świątyni opisuje 2 Krn 24,20-22, a ofiarą jest tam Zachariasz, syn kapłana Jehojady. Łukasz nie podaje imienia ojca (Łk 11,51). Wielu komentatorów sądzi, że chodzi o syna Jehojady, bo w Biblii hebrajskiej Kroniki stoją na końcu, więc Abel i ten Zachariasz byliby pierwszą i ostatnią ofiarą zabójstwa w Piśmie. Imię ojca u Mateusza pozostaje sporne; zob. biografię Zachariasza zabitego przy ołtarzu.

Kim są dwa drzewa oliwne z rozdziału 4?

Anioł nazywa je dwoma pomazańcami, którzy stoją przed Panem całej ziemi (Za 4,14). W kontekście rozdziałów 3–4 najbliższymi kandydatami są Zorobabel, potomek Dawida, i arcykapłan Jozue: władza i kapłaństwo, które razem prowadzą odbudowę. Objawienie przenosi ten obraz na dwóch świadków (Ap 11,3-4), ale nie podaje ich imion.

Dlaczego Bóg odpowiada na pytanie o post pytaniem?

Delegacja pyta o praktykę: czy dalej pościć w piątym miesiącu (Za 7,3). Jahwe pyta o motyw: „czy pościliście dla mnie?” (Za 7,5), a potem przypomina, czego żądał od ojców (Za 7,9-10). Obrzęd bez sprawiedliwości nic nie zmienił. Właściwa odpowiedź przychodzi dopiero w Za 8,19: posty zamienią się w święta, a lud ma miłować prawdę i pokój.

Czytaj dalej

• Zachariasz 1 w przekładzie interlinearnym
• Porównanie przekładów Zachariasza 1
• Streszczenia rozdziałów, od rozdziału 1
• Księga Aggeusza
• Księga Malachiasza
• Księga Ezdrasza
• Objawienie Jana
• Aggeusz, prorok odbudowy świątyni