Dwa opisy końca Judasza różnią się w dwóch punktach: w sposobie śmierci i w tym, kto nabył pole. Zarzut łączy je w jeden i przedstawia jako dwie sprzeczne wersje. W tekście są to jednak dwa osobne pytania i lepiej rozdzielić je od razu.
Jak śmierć Judasza opisuje Mateusz?
Mateusz opisuje zwrot pieniędzy i śmierć.
Wtedy Judasz, który go wydał, widząc, że został skazany, żałował tego i zwrócił trzydzieści srebrników naczelnym kapłanom i starszym; Mówiąc: Zgrzeszyłem, wydając krew niewinną. A oni powiedzieli: Cóż nam do tego? To twoja sprawa. Wtedy rzucił te srebrniki w świątyni i oddalił się, a potem poszedł i powiesił się.
Mt 27,3-5 (UBG)
Zakup pola przypisuje wprost kapłanom, i podaje powód, dla którego to oni musieli zdecydować.
A naczelni kapłani wzięli srebrniki i mówili: Nie wolno ich kłaść do skarbca świątynnego, gdyż jest to zapłata za krew. I naradziwszy się, kupili za nie pole garncarza, aby grzebać na nim cudzoziemców. Dlatego to pole aż do dziś nazywa się Polem Krwi.
Mt 27,6-8 (UBG)
Jak tę samą śmierć streszcza Piotr w Dziejach?
Piotr streszcza sprawę jednym zdaniem, w którym łączy nabycie pola z opisem śmierci.
On nabył pole za zapłatę za nieprawość i spadłszy głową w dół, pękł na pół i wypłynęły wszystkie jego wnętrzności. Rozniosło się to wśród wszystkich mieszkańców Jerozolimy, tak że nazwano to pole w ich języku Hakeldamach, to znaczy: Pole Krwi.
Dz 1,18-19 (UBG)
Dlaczego zakup pola przypisano samemu Judaszowi?
Tu wyjaśnienie jest naturalne i nie wymaga naciągania. Pole kupiono za pieniądze Judasza, a według prawa transakcja dokonana za czyjeś środki bywa opisywana jako jego czyn. Kapłani sami stwierdzają, że nie wolno tych pieniędzy włożyć do skarbca, bo są zapłatą za krew — a więc traktują je jako wciąż należące do tego, kto je przyjął. Mateusz opisuje wykonawców, Piotr właściciela pieniędzy.
Czego to nie tłumaczy: Piotr mówi o nabyciu w sposób, który brzmi jak działanie osobiste, i nie dodaje wyjaśnienia. Wyjaśnienie jest naszym odczytaniem sensu zdania, uzasadnionym, ale niewyrażonym w tekście.
Czy powieszenie da się pogodzić z upadkiem głową w dół?
Mateusz podaje powieszenie. Dzieje podają upadek głową w dół i rozerwanie ciała. Najczęstsze wyjaśnienie łączy jedno z drugim: sznur albo gałąź nie wytrzymały, ciało spadło, a stan zwłok po dłuższym czasie tłumaczy resztę opisu. Wyjaśnienie jest spójne z obydwoma zdaniami i nie wymaga zmiany żadnego z nich.
Czego nie tłumaczy: żaden z autorów nie zapisuje takiego przebiegu. Mateusz kończy na powieszeniu, Piotr zaczyna od upadku, a łącznik między jednym a drugim dopisujemy my. To rekonstrukcja rozsądna, ale rekonstrukcja. Kto przedstawia ją jako opis biblijny, mówi więcej, niż mówi Pismo.
Bywa też proponowane wyjaśnienie, że słowo przełożone jako powieszenie obejmuje szerszy zakres znaczeń. Czego nie tłumaczy: nie usuwa różnicy, tylko przesuwa ją do słownika, a w obu relacjach zostają dwa różne obrazy tej samej śmierci.
Warto zwrócić uwagę na to, po co każdy z autorów w ogóle o tym pisze. Mateusz prowadzi wątek trzydziestu srebrników i kończy go tam, gdzie pieniądze wracają i zostają wydane na cudzy grób. Piotr mówi do zgromadzonych uczniów o konieczności uzupełnienia grona dwunastu i potrzebuje jednego zdania o tym, co się z Judaszem stało. Jeden pisze relację, drugi streszczenie w przemówieniu. Streszczenia z natury łączą wypadki w jedno zdanie i nie zachowują kolejności — to nie jest usprawiedliwienie, tylko opis gatunku, w którym obie wypowiedzi powstały.
W czym Mateusz i Dzieje mówią to samo?
Zgodne jest to, co w obu relacjach nośne. Judasz wydał niewinnego. Pieniądze wróciły. Judasz zginął gwałtownie i niedługo po zdradzie. Za te pieniądze kupiono pole, którego nazwa przetrwała w Jerozolimie jako publiczne przypomnienie sprawy. Obaj autorzy podają tę samą nazwę pola, przy czym Piotr zapisuje ją w miejscowym języku — co jest śladem niezależnego przekazu, a nie kopiowania.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, ile czasu upłynęło między powieszeniem a znalezieniem ciała. Nie wiemy, gdzie dokładnie leżało pole ani czy było tym samym miejscem, w którym Judasz zginął — Mateusz tego nie łączy, a Dzieje sugerują związek. Nie wiemy, czy kapłani kupili je od razu, czy po jakimś czasie. Pismo nie prowadzi tu jednej ciągłej relacji i nie próbuje jej prowadzić. Podaje dwa spojrzenia z dwóch stron: jedno od strony świątyni, drugie od strony wspólnoty uczniów. To, co dla obu jest ważne, jest w obu takie samo.
