Księga Jozuego — streszczenie, bohaterowie i przesłanie

Księga Jozuego to szósta księga Biblii i pierwsza, która następuje po Torze, czyli Pięcioksięgu. Opowiada, jak Izrael pod wodzą Jozuego, następcy Mojżesza, przechodzi przez Jordan, zdobywa Kanaan, dzieli ziemię między pokolenia i odnawia przymierze z Jahwe (PAN) w Sychem. Poniżej znajdziesz streszczenie całej księgi w pięciu zdaniach i rozdział po rozdziale, a dalej bohaterów, strukturę i główne tematy.

Streszczenie w 5 zdaniach

1. Po śmierci Mojżesza Jahwe posyła Jozuego, by wprowadził Izrael do Kanaanu; w Jerychu zwiadowców ukrywa Rachab, a lud przechodzi przez Jordan po suchym dnie, gdy kapłani wnoszą do wody arkę przymierza.
2. W Gilgal nowe pokolenie zostaje obrzezane i obchodzi Paschę, potem padają mury Jerycha, a po klęsce pod Aj, której przyczyną była kradzież Akana, Izrael zdobywa również to miasto.
3. Gibeonici podstępem uzyskują przymierze, a Jozue rozbija koalicję królów południa pod Gibeonem i koalicję północy nad wodami Meromu; spis zwycięstw wymienia trzydziestu jeden pokonanych królów.
4. Stary już Jozue razem z kapłanem Eleazarem dzieli ziemię losem między pokolenia, wyznacza miasta schronienia i czterdzieści osiem miast dla Lewitów, choć część Kananejczyków pozostaje na swoim miejscu.
5. Pokolenia zza Jordanu wracają do domów, a Jozue w mowach pożegnalnych wzywa lud do wierności, odnawia przymierze w Sychem i umiera w wieku stu dziesięciu lat.

Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale

Księga ma dwie wyraźne połowy. Rozdziały 1–12 opowiadają o przejściu przez rzekę Jordan i o wojnach, od Jerycha po północne krańce kraju. Rozdziały 13–21 są w dużej części spisem granic i miast, dzięki któremu ziemia Kanaan staje się dziedzictwem konkretnych rodów. Ostatnie trzy rozdziały to pożegnanie Jozuego.

Wejście do ziemi — rozdziały 1–5

Rozdział 1 — Po śmierci Mojżesza Jahwe nakazuje Jozuemu przeprawić lud przez Jordan i obiecuje być z nim tak, jak był z Mojżeszem, pod warunkiem, że Jozue będzie trzymał się księgi Prawa. Jozue zarządza przygotowania, a pokolenia Rubena, Gada i połowa pokolenia Manassesa, osiadłe już na wschód od rzeki, zobowiązują się iść z braćmi do walki.

Rozdział 2 — Dwaj zwiadowcy wysłani z Szittim zatrzymują się w Jerychu u nierządnicy Rachab, która ukrywa ich na dachu pod wiązkami lnu i wyznaje, że Jahwe dał Izraelowi tę ziemię. W zamian zwiadowcy przysięgają ocalić jej rodzinę, a znakiem ma być czerwony sznur przywiązany do okna.

Rozdział 3 — Gdy kapłani niosący arkę przymierza wchodzą do wezbranego w czasie żniw Jordanu, wody płynące z góry zatrzymują się jak wał daleko w górze rzeki, w okolicy miasta Adam. Cały lud przechodzi po suchym dnie naprzeciw Jerycha, a kapłani z arką stoją pośrodku koryta, aż przejdzie ostatni.

Rozdział 4 — Dwunastu mężczyzn, po jednym z każdego pokolenia, wynosi z koryta dwanaście kamieni, które Jozue ustawia w Gilgal jako pamiątkę dla przyszłych pokoleń. Przeprawa odbywa się dziesiątego dnia pierwszego miesiąca, a tego dnia Jahwe wywyższa Jozuego w oczach całego Izraela.

Rozdział 5 — W Gilgal Jozue obrzezuje mężczyzn urodzonych podczas wędrówki, lud obchodzi Paschę czternastego dnia miesiąca, a gdy zaczyna jeść plony nowej ziemi, ustaje manna. Pod Jerychem Jozue spotyka męża z dobytym mieczem, który przedstawia się jako wódz wojska Jahwe i każe mu zdjąć obuwie.

Podbój Kanaanu — rozdziały 6–12

Rozdział 6 — Przez sześć dni wojownicy, siedmiu kapłanów z trąbami z baranich rogów i arka okrążają Jerycho raz dziennie, a siódmego dnia siedem razy. Na okrzyk ludu mury padają, miasto zostaje zniszczone i spalone, Rachab z rodziną ocaleje, a Jozue przeklina każdego, kto Jerycho odbuduje.

Rozdział 7 — Około trzech tysięcy Izraelitów ucieka spod niewielkiego Aj, a trzydziestu sześciu ginie. Losowanie wskazuje winnego: Akan z pokolenia Judy przyznaje się, że zabrał z Jerycha płaszcz babiloński, dwieście syklów srebra i złotą sztabę, i zostaje ukamienowany w dolinie Akor.

Rozdział 8 — Tym razem Jahwe pozwala zabrać łupy i poleca zasadzkę: główne wojsko udaje ucieczkę, a oddział ukryty na zachód od miasta zajmuje i podpala Aj. Potem Jozue buduje na górze Ebal ołtarz z nieciosanych kamieni, spisuje na kamieniach odpis Prawa Mojżesza i odczytuje zgromadzeniu wszystkie jego słowa.

Rozdział 9 — Mieszkańcy Gibeonu przychodzą do Gilgal w zniszczonych sandałach, ze spleśniałym chlebem i popękanymi bukłakami, udając posłów z dalekiego kraju. Przywódcy Izraela nie radzą się Jahwe i zawierają z nimi przymierze; gdy podstęp wychodzi na jaw, Gibeonici ocaleją, ale mają rąbać drewno i nosić wodę.

Rozdział 10 — Pięciu królów amoryckich pod wodzą Adonisedeka, króla Jerozolimy, uderza na Gibeon, a Jozue po nocnym marszu z Gilgal rozbija ich wojska. Grad zabija więcej uciekających niż miecz, słońce zatrzymuje się nad Gibeonem, królowie zostają wyciągnięci z jaskini w Makkedzie i straceni, a Izrael zdobywa kolejne miasta południa.

Rozdział 11 — Jabin, król Chasoru, gromadzi nad wodami Meromu wojska północy z mnóstwem koni i rydwanów. Jozue je rozbija, pali Chasor i wytępia Anakitów z gór, a rozdział kończy się uwagą, że ziemia zaznała pokoju od wojny.

Rozdział 12 — Rozdział jest spisem zwycięstw: najpierw dwóch królów pokonanych jeszcze za Mojżesza na wschód od Jordanu, Sichona i Oga, potem trzydziestu jeden królów pokonanych przez Jozuego po zachodniej stronie rzeki.

Podział ziemi — rozdziały 13–21

Rozdział 13 — Jahwe mówi staremu Jozuemu, że pozostało jeszcze dużo ziemi do zdobycia, między innymi okręgi Filistynów, i każe podzielić kraj losem. Rozdział opisuje dziedzictwa Rubena, Gada i połowy Manassesa za Jordanem i przypomina, że Lewi nie dostaje ziemi, bo jego dziedzictwem jest sam Jahwe.

Rozdział 14 — Podziałem w Kanaanie kierują kapłan Eleazar, Jozue i naczelnicy pokoleń. Osiemdziesięciopięcioletni Kaleb przypomina obietnicę złożoną w Kadesz-Barnea i prosi o górzysty kraj Anakitów, a Jozue daje mu Hebron.

Rozdział 15 — Opisane są granice i miasta Judy, pokolenia na południu kraju. Kaleb wypędza z Hebronu trzech synów Anaka, Otniel zdobywa Debir i dostaje za żonę Aksę, a Jebusyci pozostają w Jerozolimie.

Rozdział 16 — Los synów Józefa zaczyna się przy Jordanie naprzeciw Jerycha, a rozdział wyznacza granice Efraima. Efraimici nie wypędzają Kananejczyków z Gezer, którzy zostają wśród nich jako lud płacący daninę.

Rozdział 17 — Dział Manassesa obejmuje także ziemię dla córek Selofchada, zgodnie z tym, co Jahwe nakazał przez Mojżesza. Synowie Józefa skarżą się na zbyt mały przydział i na żelazne rydwany Kananejczyków, a Jozue każe im wykarczować las w górach.

Rozdział 18 — Zgromadzenie wznosi Namiot Zgromadzenia w Szilo. Jozue ponagla siedem pokoleń, które nie mają jeszcze działu, wysyła po trzech ludzi z każdego pokolenia, by opisali kraj, i rzuca losy; pierwszy przypada Beniaminowi.

Rozdział 19 — Kolejne losy otrzymują Symeon, którego miasta leżą w obrębie Judy, Zebulon, Issachar, Aszer, Neftali i Dan; ten ostatni, mając za mało ziemi, zdobywa na północy Leszem. Na końcu Izraelici dają Jozuemu miasto Timnat-Serach na górze Efraim.

Rozdział 20 — Jahwe poleca wyznaczyć miasta schronienia dla tego, kto zabił człowieka nieumyślnie, aby mściciel krwi nie zabił go przed sądem. Po zachodniej stronie Jordanu są to Kedesz, Sychem i Hebron, po wschodniej Beser, Ramot w Gileadzie i Golan.

Rozdział 21 — Lewici otrzymują czterdzieści osiem miast z pastwiskami, rozdzielonych losem między potomków Aarona oraz rody Kehata, Gerszona i Merariego. Rozdział zamyka stwierdzenie, że nie zawiodło żadne z dobrych słów, które Jahwe obiecał Izraelowi.

Pożegnanie i przymierze — rozdziały 22–24

Rozdział 22 — Jozue odsyła wojowników Rubena, Gada i połowy Manassesa do domów za Jordanem. Budują oni nad rzeką okazały ołtarz, co reszta Izraela bierze za bunt, lecz poselstwo Pinchasa wysłuchuje wyjaśnień, że ołtarz ma być tylko świadkiem wspólnej wiary, i do wojny nie dochodzi.

Rozdział 23 — Stary Jozue zwołuje starszych, naczelników, sędziów i przełożonych Izraela. Przypomina, że to Jahwe walczył za lud, wzywa do trzymania się księgi Prawa Mojżesza i ostrzega, że mieszanie się z pozostałymi narodami i służba ich bogom skończą się utratą ziemi.

Rozdział 24 — W Sychem Jozue opowiada dzieje od Teracha do zdobycia Kanaanu i stawia lud przed wyborem, komu będzie służył. Lud zobowiązuje się służyć Jahwe, Jozue spisuje słowa przymierza i stawia kamień jako świadka, po czym umiera; księga odnotowuje jeszcze pogrzeb kości Józefa w Sychem i śmierć Eleazara.

Bohaterowie

• Jozue, syn Nuna — z pokolenia Efraima; pierwotnie nosił imię Ozeasz, które Mojżesz zmienił na Jozue (Lb 13,8.16). Był sługą Mojżesza, dowodził w bitwie z Amalekiem i obok Kaleba jako jedyny ze zwiadowców zachęcał lud do wejścia do ziemi (Wj 17,9–10; Lb 14,6–9). Więcej w biografii Jozue — następca Mojżesza.
• Rachab — nierządnica z Jerycha, która ukryła zwiadowców i wyznała wiarę w Boga Izraela (Joz 2,9–11). Ocalała z rodziną i zamieszkała w Izraelu; Nowy Testament wymienia ją w rodowodzie Mesjasza oraz jako przykład wiary i czynu (Mt 1,5; Hbr 11,31; Jk 2,25).
• Kaleb — syn Jefunnego, Kenizzyta, drugi wierny zwiadowca spod Kadesz-Barnea. W wieku osiemdziesięciu pięciu lat prosi o górę zamieszkaną przez Anakitów i zdobywa Hebron (Joz 14,10–14); zob. Kaleb — zwiadowca, który wszedł do Kanaanu.
• Akan (w innych przekładach Achan) — syn Karmiego z pokolenia Judy, który przywłaszczył sobie rzeczy z Jerycha przeznaczone dla Jahwe i sprowadził klęskę na cały obóz (Joz 7,1.20–21); zob. Achan — kradzież w Jerychu i klęska pod Aj.
• Eleazar — syn Aarona i najwyższy kapłan, który razem z Jozuem i naczelnikami przeprowadza podział ziemi losem przed Jahwe (Joz 14,1; 19,51); zob. Eleazar — syn Aarona i jego następca.
• Pinchas — syn Eleazara, który prowadzi poselstwo do pokoleń zza Jordanu i łagodzi spór o ołtarz nad rzeką (Joz 22,13.30–32).
• Otniel i Aksa — Otniel zdobywa Debir i poślubia Aksę, córkę Kaleba, która prosi ojca o źródła wody (Joz 15,16–19). Później Otniel zostanie pierwszym sędzią Izraela.
• Adonisedek i Jabin — królowie, którzy zawiązują koalicje przeciw Izraelowi: Adonisedek, król Jerozolimy, na południu (Joz 10,1–5) i Jabin, król Chasoru, na północy (Joz 11,1–5).
• Córki Selofchada — Machla, Noa, Chogla, Milka i Tirsa upominają się o dziedzictwo przyznane im przez Mojżesza i je otrzymują (Joz 17,3–4; Lb 27,7).
• Gibeonici — Chiwwici, którzy podstępem zawarli przymierze z Izraelem; przysięga złożona im na Jahwe obowiązywała jeszcze za Saula i Dawida, o czym opowiada tekst o Gibeonitach i potomkach Saula.

Autor i czas powstania

Księga nie podaje, kto ją napisał. Sam tekst mówi tylko, że Jozue spisał słowa przymierza z Sychem w księdze Prawa Bożego (Joz 24,26), a to dotyczy jednej mowy, nie całej księgi. Autor korzystał też ze starszych źródeł: przy opisie zatrzymanego słońca powołuje się na księgę Jaszara (Joz 10,13), którą cytuje również Druga Księga Samuela (2 Sm 1,18).

Tradycja żydowska, zapisana w Talmudzie babilońskim (traktat Bawa Batra 14b–15a), przypisuje księgę Jozuemu, a relację o jego śmierci Eleazarowi i Pinchasowi. To przekaz późniejszy o wiele stuleci i trzeba go traktować jako tradycję, nie jako świadectwo Pisma.

Wskazówek dostarcza powtarzany zwrot „aż do dziś”. Rachab mieszka w Izraelu „aż do dziś” (Joz 6,25), Jebusyci wciąż zajmują Jerozolimę (Joz 15,63), której Dawid jeszcze nie zdobył (2 Sm 5,6–7), a Kananejczycy siedzą w Gezer (Joz 16,10), zanim faraon zdobył to miasto za Salomona (1 Krl 9,16). Dla wielu komentatorów konserwatywnych to znak, że zasadnicza część księgi powstała niedługo po wydarzeniach. Zarazem niektóre notki wyglądają na późniejsze uzupełnienia: zdobycie Leszem przez Dana (Joz 19,47) Księga Sędziów opisuje jako wydarzenie z czasów po Jozuem (Sdz 18,29), a śmierć samego Jozuego (Joz 24,29–33) opisał ktoś inny.

Datowanie wydarzeń jest sporne. Jeśli liczyć czterysta osiemdziesiąt lat od wyjścia z Egiptu do budowy świątyni (1 Krl 6,1), wejście do Kanaanu przypada na koniec XV wieku p.n.e., około 1406 roku. Wielu badaczy umieszcza je jednak w XIII wieku p.n.e., a nurt krytyczny, idący za Martinem Nothem (1943), uważa księgę za część tak zwanej historii deuteronomistycznej, zredagowanej w VII–VI wieku p.n.e. Archeologia nie rozstrzyga sporu: dyskusję o murach opisuje artykuł Jerycho — spór Garstang kontra Kenyon, a o lokalizacji Aj tekst Aj — et-Tell kontra Chirbet el-Makatir.

Struktura księgi

Przesłanie i główne tematy

Bóg dotrzymuje słowa. Obietnica ziemi dana Abrahamowi (Rdz 12,7) spełnia się na oczach czytelnika. Narrator mówi to wprost po zakończeniu podziału: „Nie zawiodło żadne słowo” (Joz 21,45), a Jozue powtarza tę myśl w pożegnaniu (Joz 23,14).

Zwycięstwo należy do Jahwe. Mury Jerycha padają bez oblężenia, grad zabija więcej wrogów niż miecz, a opis dnia pod Gibeonem kończy się zdaniem: „Pan bowiem walczył za Izraela” (Joz 10,14). W ostatniej mowie Bóg przypomina, że ziemię dał im „nie twoim mieczem ani twoim łukiem” (Joz 24,12).

Posłuszeństwo i odpowiedzialność. Warunkiem powodzenia jest trzymanie się księgi Prawa (Joz 1,7–8; 23,6). Sprawa Akana pokazuje, że grzech jednego człowieka dotyka całej wspólnoty (Joz 7,1.11–12), a przymierze z Gibeonitami, zawarte bez radzenia się Jahwe (Joz 9,14), wiąże Izrael na pokolenia.

Sąd nad Kanaanem. Najtrudniejszy temat księgi to nakaz zniszczenia miast, oddany hebrajskim słowem cherem, czyli wyłączenie czegoś ze zwykłego użytku i oddanie Bogu. Pismo przedstawia go jako wyrok za praktyki takie jak palenie dzieci w ofierze, odroczony przez stulecia (Rdz 15,16; Pwt 12,31; 20,17–18); szerzej omawia to artykuł dlaczego Bóg kazał wytępić narody Kanaanu. Sama księga pokazuje też wyjątki: Kananejka Rachab zostaje ocalona i przyjęta do ludu, a Izraelita Akan ginie.

Ziemia jako dziedzictwo i odpoczynek. Kraj nie jest łupem, lecz działem przydzielonym losem „przed Panem”; centrum życia zgromadzenia staje się Namiot w Szilo (Joz 18,1.10). Jahwe daje ludowi odpoczynek od wrogów (Joz 1,13; 21,44); hebrajskie słowa oznaczające ten odpoczynek pochodzą od rdzenia nuach. Do tego obrazu wraca później List do Hebrajczyków.

Podbój niedokończony. Obok zdań o zdobyciu całej ziemi (Joz 11,23) stoją słowa, że pozostało jeszcze dużo ziemi do zdobycia (Joz 13,1), oraz lista miast, z których Kananejczyków nie wypędzono (Joz 15,63; 16,10; 17,12–13). To napięcie przygotowuje Księgę Sędziów, gdzie wyrasta pokolenie, które nie znało Jahwe (Sdz 2,10).

Najważniejsze wersety

Rozkaz dany Jozuemu na początku łączy odwagę z Prawem: powodzenie wynika z czytania i wypełniania księgi, a nie z siły wojska.

Niech ta księga Prawa nie oddala się od twoich ust, ale rozmyślaj o niej we dnie i w nocy, abyś pilnował wypełnienia wszystkiego, co w niej jest napisane. Wtedy bowiem poszczęści się twojej drodze i będzie ci się wiodło.

Joz 1,8 (UBG)

Najczęściej wyszukiwany werset księgi. Jego znaczenie w kontekście rozdziału omawia studium wersetu Joz 1,9.

Czyż ci nie nakazałem? Wzmocnij się i bądź mężny. Nie lękaj się i nie przerażaj, gdyż Pan, twój Bóg, jest z tobą, dokądkolwiek pójdziesz.

Joz 1,9 (UBG)

Spotkanie przed Jerychem przypomina scenę przy krzewie z Księgi Wyjścia (Wj 3,5): Jozue słyszy, że ma zdjąć obuwie, bo stoi na świętym miejscu.

A on odpowiedział: Nie, gdyż jako wódz wojska Pana teraz przyszedłem. Wtedy Jozue upadł twarzą do ziemi, oddał pokłon i zapytał: Co mój Pan rozkaże swemu słudze? I wódz wojska Pana powiedział do Jozuego: Zdejmij obuwie ze swoich nóg, bo miejsce, na którym stoisz, jest święte. I Jozue tak uczynił.

Joz 5,14-15 (UBG)

Komentarz narratora do bitwy pod Gibeonem przenosi uwagę ze słońca na Boga, który wysłuchał człowieka.

I nie było podobnego dnia, w którym Pan wysłuchał głosu człowieka, ani przedtem, ani potem. Pan bowiem walczył za Izraela.

Joz 10,14 (UBG)

Podsumowanie całej pierwszej części i klucz do księgi: obietnica ziemi i odpoczynku wypełniła się.

Dał więc Pan Izraelowi całą ziemię, którą przysiągł dać ich ojcom; i posiedli ją, i mieszkali w niej. Dał im Pan także odpoczynek ze wszystkich stron, tak jak przysiągł ich ojcom. Nie ostał się przed nimi nikt spośród wszystkich ich wrogów, wszystkich ich wrogów wydał Pan w ich ręce. Nie zawiodło żadne słowo ze wszystkich dobrych słów, które Pan obiecał domowi Izraela; wszystko się wypełniło.

Joz 21,43-45 (UBG)

Wezwanie z Sychem, zakończone deklaracją Jozuego, stało się jednym z najczęściej cytowanych zdań Starego Testamentu.

A jeśli wam się zdaje, że źle jest służyć Panu, wybierzcie sobie dziś, komu będziecie służyć: czy bogom, którym służyli wasi ojcowie po drugiej stronie rzeki, czy bogom Amorytów, w których ziemi mieszkacie. Lecz ja i mój dom będziemy służyli Panu.

Joz 24,15 (UBG)

Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma

Księga Jozuego pokazuje, że Tora nie kończy się razem z życiem Mojżesza. Pierwsze polecenie dla nowego przywódcy dotyczy Prawa (Joz 1,7–8), a jego ostatnie mowy wracają do tego samego (Joz 23,6; 24,25–26). Po zdobyciu Aj Jozue robi dokładnie to, co nakazywała Księga Powtórzonego Prawa: buduje na górze Ebal ołtarz z kamieni nieciosanych żelazem i spisuje na kamieniach Prawo (Joz 8,30–32; Pwt 27,4–6; Wj 20,25). Odczytuje je całemu zgromadzeniu, także kobietom, dzieciom i przybyszom (Joz 8,35) — Tora dotyczy tu całego ludu, łącznie z obcymi, którzy przyłączyli się do Izraela.

Wejście do ziemi wpisane jest w kalendarz świąt Jahwe. Lud przechodzi przez Jordan dziesiątego dnia pierwszego miesiąca (Joz 4,19), tego samego dnia, w którym według Księgi Wyjścia wybierano baranka paschalnego (Wj 12,3). Najpierw następuje obrzezanie nowego pokolenia (Joz 5,2–8), bo nieobrzezany nie mógł spożywać Paschy (Wj 12,48), a Jahwe mówi: „Dzisiaj zdjąłem z was hańbę Egiptu” (Joz 5,9). Potem Izrael obchodzi Paschę czternastego dnia miesiąca, tak jak nakazuje Księga Kapłańska (Joz 5,10; Kpł 23,5); więcej o tym święcie w artykule czym jest Pascha i jak ją obchodzić. Nazajutrz lud je przaśniki i prażone ziarno z nowej ziemi (Joz 5,11). Część komentatorów łączy to z przepisem o snopie pierwocin, przed którego złożeniem nie wolno było jeść nowego zboża (Kpł 23,10–14), ale Księga Jozuego o ofierze snopa nie wspomina. O narzędziach używanych przy obrzezaniu w tamtej epoce pisze tekst o krzemiennych nożach do obrzezania.

Obraz odpoczynku w ziemi nie wyczerpuje się w czasach Jozuego. List do Hebrajczyków zauważa, że gdyby Jozue dał ludowi ostateczny odpoczynek, Bóg nie mówiłby później o innym dniu, i dodaje: „A tak zostaje jeszcze odpoczynek dla ludu Bożego” (Hbr 4,8–9). W greckim tekście pada tu słowo sabbatismos, czyli świętowanie szabatu. Jak ten fragment odnosi się do siódmego dnia, wyjaśnia artykuł Hebrajczyków 4 — odpocznienie a sabat. Księga kończy się odnowieniem przymierza w Sychem, w miejscu, gdzie Abraham zbudował pierwszy ołtarz w Kanaanie (Rdz 12,6–7): lud jeszcze raz sam wybiera, komu będzie służył.

Zapowiedzi Mesjasza

Najprostsze powiązanie dotyczy imienia. Hebrajskie Jehoszua (יְהוֹשֻׁעַ) znaczy mniej więcej Jahwe zbawia, a jego późniejszą, skróconą formą jest Jeszua — tak właśnie hebrajski tekst Ne 8,17 nazywa syna Nuna. Grecki przekład Starego Testamentu oddaje imię Jozuego jako Iēsous, tak samo jak Nowy Testament imię Jeszui (Jezusa). Dlatego w Hbr 4,8 grecki tekst ma to samo imię, a tłumacze muszą z kontekstu rozstrzygać, że chodzi o syna Nuna. Anioł tłumaczy Józefowi sens imienia Mesjasza słowami o zbawieniu ludu od grzechów (Mt 1,21). Więcej o imieniu w artykule znaczenie imienia Jozue.

List do Hebrajczyków przedstawia Jozuego jako tego, który wprowadził lud do ziemi, lecz nie dał mu odpoczynku ostatecznego (Hbr 4,8–9). Nadzieja wykracza więc poza jego pokolenie i łączy się z przyjściem Mesjasza, przy którym umarli w wierze powstaną do życia (1 Tes 4,16).

Rachab, cudzoziemka ocalona w Jerychu, znalazła się w rodowodzie Mesjasza jako matka Booza (Mt 1,5). Jej historia pokazuje, że do ludu Bożego mógł dołączyć każdy, kto zaufał Bogu Izraela. Już List Klemensa Rzymskiego (koniec I wieku) widział w czerwonym sznurze w jej oknie zapowiedź odkupienia przez krew Pana. To jednak interpretacja typologiczna późniejszych autorów, a sam tekst Jozuego takiego znaczenia sznurowi nie nadaje.

Sporna pozostaje tożsamość wodza wojska Jahwe (Joz 5,13–15). Część komentatorów widzi w nim Syna przed wcieleniem, bo Jozue oddaje mu pokłon, a nakaz zdjęcia obuwia powtarza słowa z płonącego krzewu. Inni uważają go za anioła, bo pokłon był na Wschodzie także gestem szacunku wobec ludzi, a posłańcy Boga w innych miejscach odmawiają czci (Ap 19,10). Tekst tego nie rozstrzyga i uczciwiej jest zostawić pytanie otwarte.

Dla ucznia: motywy i pytania

• Przejście przez wodę — Jordan rozstępuje się jak Morze Czerwone, a sam tekst zestawia oba wydarzenia (Joz 4,23).
• Kamienie pamięci — dwanaście kamieni w Gilgal, stosy kamieni nad Akanem i królem Aj, kamień-świadek w Sychem (Joz 4,6–7; 7,26; 8,29; 24,26–27).
• Następca Mojżesza — Jahwe obiecuje być z Jozuem tak, jak był z Mojżeszem, i wywyższa go na oczach ludu (Joz 1,5; 3,7; 4,14).
• Odwrócone oczekiwania — Kananejka zostaje ocalona, a Izraelita z Judy ginie; mieszkańcy Gibeonu przeżywają dzięki przysiędze.
• Liczba siedem — siedmiu kapłanów, siedem trąb, siódmy dzień i siedem okrążeń Jerycha (Joz 6,4).
• Los i dziedzictwo — ziemię dzieli się losem „przed Panem”, a nie według siły pokolenia (Joz 18,10).
• Wybór — księga kończy się decyzją, a nie zwycięstwem: lud sam ma zdecydować, komu będzie służył (Joz 24,15).

Co znaczy werset Jozuego 1,9?

To zakończenie mowy, w której Jahwe trzy razy wzywa Jozuego do męstwa (Joz 1,6.7.9), za pierwszym razem słowami: „Wzmocnij się i bądź mężny”. Odwaga nie opiera się tu na charakterze Jozuego, tylko na obietnicy obecności Boga, „dokądkolwiek pójdziesz”, i jest związana z wiernością Prawu (Joz 1,7–8). Podobne słowa Mojżesz skierował do Jozuego wcześniej (Pwt 31,7–8), a List do Hebrajczyków odnosi obietnicę do wszystkich wierzących: „Nie porzucę cię ani nie opuszczę” (Hbr 13,5).

Dlaczego Izrael przegrał pod Aj?

Tekst podaje przyczynę na samym początku: Akan wziął z tego, co przeklęte, i gniew Jahwe zapłonął przeciw całemu Izraelowi (Joz 7,1). Jahwe mówi Jozuemu, że lud złamał przymierze i nie ostoi się przed wrogami, dopóki nie usunie tego, co obłożone przekleństwem (Joz 7,11–13). Pewną rolę gra też zbytnia pewność siebie: zwiadowcy radzili wysłać tylko dwa lub trzy tysiące ludzi (Joz 7,3).

Czy słońce naprawdę zatrzymało się na rozkaz Jozuego?

Księga opisuje to jako wydarzenie jedyne w swoim rodzaju i odwołuje się do księgi Jaszara (Joz 10,12–14). Zaznacza przy tym, że Jozue mówił do Jahwe, a nie wydawał rozkazu słońcu z własnej mocy. Tekst nie wyjaśnia, jak to się stało, a wszelkie teorie astronomiczne są hipotezami. Szczegółowo analizuje to artykuł czy słońce naprawdę zatrzymało się na rozkaz Jozuego.

Czy Jozue zdobył cały Kanaan?

I tak, i nie. Księga mówi, że Jozue zdobył całą ziemię i ziemia zaznała pokoju od wojny (Joz 11,23), ale zaraz potem Jahwe stwierdza, że pozostało jeszcze dużo ziemi do zdobycia (Joz 13,1). Jebusyci zostają w Jerozolimie, Kananejczycy w Gezer i w miastach Manassesa (Joz 15,63; 16,10; 17,12–13), a pokolenia Józefa boją się żelaznych rydwanów na równinach (Joz 17,16). Zwycięstwa Jozuego złamały potęgę królów kananejskich, ale zajęcie całego kraju było zadaniem poszczególnych pokoleń (Joz 18,3; 23,4–5), którego nie wykonały do końca (Sdz 1,21).

Czy w Biblii jest drzewo Jozuego?

Nie. Drzewo Jozuego (Joshua tree) to juka rosnąca na pustyni Mojave w Stanach Zjednoczonych. Według popularnej, trudnej do potwierdzenia opowieści nazwę nadali jej w XIX wieku osadnicy mormońscy, którym rozłożyste gałęzie przypominały Jozuego z uniesionymi rękami. Nie wiadomo, o którą scenę im chodziło; w samej księdze Jozue wyciąga ku Aj oszczep i nie opuszcza ręki aż do końca bitwy (Joz 8,18.26).

Czytaj dalej

• Księga Jozuego 1 w Biblii interlinearnej — tekst hebrajski słowo po słowie.
• Porównanie przekładów Księgi Jozuego 1 — różnice między polskimi tłumaczeniami.
• Streszczenie pierwszego rozdziału — dokładniej o powołaniu Jozuego.
• Księga Powtórzonego Prawa — mowy Mojżesza nad Jordanem i przekazanie władzy Jozuemu.
• Dlaczego Mojżesz nie wszedł do Ziemi Obiecanej — tło zmiany przywódcy.
• Księga Sędziów — co działo się po śmierci Jozuego.
• Księga Rut — historia Booza, syna Rachab według rodowodu z Ewangelii Mateusza.
• Refaici i Anakici — ludy, z którymi walczyli Jozue i Kaleb.