To jedno z niewielu miejsc, w których autor sam zaznacza, że opisuje coś bez precedensu. Zamiast więc pytać najpierw, jak to możliwe, warto zapytać, co dokładnie tekst mówi — bo mówi mniej, niż zwykle się przyjmuje, i zarazem coś bardzo stanowczego. Dyskusja o tym fragmencie zwykle omija tę kolejność i od razu przechodzi do mechanizmów, których w opisie nie ma.
Co dokładnie mówi Księga Jozuego o słońcu?
Tego dnia, kiedy Pan oddał Amorytów w ręce synów Izraela, Jozue powiedział do Pana na oczach Izraela: Słońce, zatrzymaj się nad Gibeonem, a ty, księżycu, w dolinie Ajjalonu! I zatrzymało się słońce, i księżyc stanął, aż zemścił się lud na swych wrogach. Czy nie jest to napisane w księdze Jaszara? Zatrzymało się więc słońce pośrodku nieba i nie śpieszyło się zachodzić niemal przez cały dzień.
Joz 10,12-13
Rozkaz pada w trakcie pościgu za pokonanymi wojskami. Chodzi o czas potrzebny do dokończenia bitwy, a nie o pokaz mocy. Zauważmy też, że wołanie skierowane jest do Boga, choć wypowiedziane w drugiej osobie do słońca i księżyca — tekst wyraźnie zaznacza, do kogo Jozue mówił. Ważne jest zdanie następne, bo to ono określa rangę zdarzenia.
I nie było podobnego dnia, w którym Pan wysłuchał głosu człowieka, ani przedtem, ani potem. Pan bowiem walczył za Izraela.
Joz 10,14
Joz 10,14 nazywa ten dzień jedynym w swoim rodzaju i wskazuje przyczynę: Bóg walczył za Izraela. Tekst nie przedstawia więc zjawiska jako czegoś, co może się powtórzyć ani co da się wyjaśnić prawidłowością.
Czy inne księgi wspominają o zatrzymaniu słońca?
Habakuk wspomina zatrzymanie słońca i księżyca w poemacie o interwencjach Boga.
Słońce i księżyc zatrzymały się w swoim przybytku, szli przy blasku twoich strzałów i przy blasku twojej lśniącej włóczni.
Ha 3,11
Ha 3,11 należy jednak do modlitwy poetyckiej, w której rzeki się rozstępują, a góry drżą — nie jest niezależną relacją. Drugie miejsce opisuje inny znak, dotyczący cienia.
Izajasz odpowiedział: To będzie znakiem od Pana, że uczyni Pan tę rzecz, którą obiecał: Czy cień ma się posunąć o dziesięć stopni, czy ma się cofnąć o dziesięć stopni? Ezechiasz odpowiedział: Łatwo cieniowi posunąć się o dziesięć stopni. Nie – niech cień cofnie się o dziesięć stopni. Wtedy prorok Izajasz zawołał do Pana. I on cofnął cień o dziesięć stopni, po których przesunął się na zegarze słonecznym Achaza.
2 Krl 20,9-11
2 Krl 20,9-11 jest w tej sprawie istotny, bo pokazuje, że Pismo potrafi opisać znak dotyczący światła w sposób ograniczony do jednego miejsca: cofa się cień na konkretnym zegarze, a nie porządek nieba nad całą ziemią. Otwiera to pytanie, czy pod Gibeonem chodziło o zjawisko powszechne, czy o coś widzianego lokalnie. Tekst Jozuego tego nie precyzuje.
Jakie trudności rodzi ta relacja?
Pierwsza wynika z samego brzmienia relacji.
I zatrzymało się słońce, i księżyc stanął, aż zemścił się lud na swych wrogach. Czy nie jest to napisane w księdze Jaszara? Zatrzymało się więc słońce pośrodku nieba i nie śpieszyło się zachodzić niemal przez cały dzień.
Joz 10,13
Joz 10,13 powołuje się na księgę Jaszara, czyli na źródło zewnętrzne, którego nie znamy i którego charakteru nie umiemy określić — czy był to zbiór pieśni, czy kronika. Jeśli zdanie o słońcu jest cytatem z poematu, jego forma może być poetycka, choć zdarzenie realne. To nie jest unik, tylko obserwacja z tekstu, którą sam tekst podsuwa. Druga trudność bierze się z obietnicy danej po potopie.
Póki ziemia będzie trwać, nie ustaną siew i żniwo, zimno i gorąco, lato i zima, dzień i noc.
Rdz 8,22
Rdz 8,22 zapowiada nieprzerwane następowanie dnia i nocy, pór roku i żniw. Trzecia jest jeszcze mocniejsza, bo mówi o przymierzu z dniem i nocą.
Tak mówi Pan: Jeśli będziecie mogli złamać moje przymierze z dniem i moje przymierze z nocą, aby nie było dnia ani nocy w swoim czasie; Wtedy też będzie złamane moje przymierze z Dawidem, moim sługą, aby nie miał syna, który by królował na jego tronie, i z Lewitami kapłanami, moimi sługami.
Jr 33,20-21
Jr 33,20-21 przedstawia regularność dnia i nocy jako przymierze, którego nie da się złamać. Zestawienie z Jozuem wygląda na napięcie. Rozwiązanie, które podaje sam tekst, jest takie: obietnica dotyczy trwania porządku, a nie zakazu jednorazowego wyjątku — dzień pod Gibeonem nastąpił i minął, a rytm nie ustał. Trzeba jednak przyznać, że Pismo nigdzie tego nie tłumaczy, i że jest to nasze pogodzenie dwóch miejsc, a nie jego własne.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co się fizycznie wydarzyło, bo tekst nie podaje mechanizmu i nie zdradza żadnego zainteresowania nim. Nie wiemy, czy zjawisko było widoczne poza doliną Ajjalonu. Nie wiemy, czy zdanie o słońcu jest relacją, czy cytatem z pieśni, i jak daleko sięga w nim język poetycki. Nie wiemy wreszcie, ile trwał ten dzień — określenie o niemal całym dniu nie jest pomiarem. Artykuł nie rozstrzyga też rekonstrukcji astronomicznych i domysłów o zjawiskach optycznych: nie da się ich sprawdzić z tekstu, a Biblia żadnego z nich nie podpowiada. Rozstrzygalne jest to, co autor napisał wprost: uznał to za dzień bez odpowiednika i przypisał go działaniu Boga, a nie prawidłowości natury.
Zobacz też: Przymierze (brit) · Jozue — znaczenie imienia · Habakuk — znaczenie imienia
