Księga Ezechiela — streszczenie, bohaterowie i przesłanie

Księga Ezechiela to zapis proroctw kapłana Ezechiela, uprowadzonego do Babilonii razem z królem Jojakinem, i trzecia z wielkich ksiąg prorockich, obok Izajasza i Jeremiasza. W jednym zdaniu: Jahwe (PAN) zapowiada wygnańcom upadek Jerozolimy za złamane przymierze, sądzi okoliczne narody, a potem obiecuje nowe serce, ożywienie ludu i powrót swojej chwały do nowej świątyni. Poniżej streszczenie wszystkich 48 rozdziałów według Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (UBG).

Streszczenie w 5 zdaniach

1. W piątym roku wygnania kapłan Ezechiel widzi nad rzeką Kebar chwałę Boga na tronie niesionym przez żywe istoty i zostaje posłany jako stróż do buntowniczego domu Izraela.
2. Znakami, przypowieściami i wizjami zapowiada, że Jerozolima padnie, bo lud złamał przymierze, a chwała Jahwe opuszcza świątynię splamioną bałwochwalstwem.
3. Ogłasza też wyroki na Ammonitów, Moab, Edom, Filistynów, Tyr, Sydon i Egipt, pokazując, że Bóg Izraela sądzi całą ziemię, a nie tylko swój lud.
4. Gdy przychodzi wiadomość o zdobyciu miasta, prorok zaczyna mówić o nadziei: Bóg sam będzie pasterzem, da nowe serce i swojego Ducha, ożywi suche kości, zjednoczy Judę z Izraelem pod sługą Dawidem i pokona Goga.
5. Ostatnia wizja pokazuje nową świątynię, do której wraca chwała, rzekę płynącą spod jej progu i ziemię podzieloną między dwanaście pokoleń wokół miasta, które nosi imię „Pan tam mieszka” (Ez 48,35).

Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale

Powołanie proroka — rozdziały 1–3

Rozdział 1 — W piątym roku po uprowadzeniu Jojakina Ezechiel widzi nad rzeką Kebar cztery istoty żywe o twarzach człowieka, lwa, wołu i orła, koła pełne oczu i tron jak z szafiru. To „widzenie podobieństwa chwały Pana” (Ez 1,28).

Rozdział 2 — Bóg posyła Ezechiela „do narodu buntowniczego” (Ez 2,3), bez względu na to, czy będzie słuchał. Wyciągnięta ręka podaje mu zwój zapisany z obu stron lamentami, żalem i biadaniem.

Rozdział 3 — Prorok zjada zwój słodki jak miód i przez siedem dni siedzi osłupiały wśród wygnańców w Tel-Abib. Bóg ustanawia go stróżem domu Izraela, a potem zamyka mu usta: odtąd mówi tylko to, co Bóg mu da.

Znaki oblężenia i koniec kraju — rozdziały 4–7

Rozdział 4 — Ezechiel rysuje Jerozolimę na cegle, leży 390 dni na lewym boku i 40 na prawym, jedząc chleb na miarę. Gdy ma go piec na ludzkich odchodach, protestuje, że nigdy nie jadł nic nieczystego, i Bóg pozwala użyć odchodów bydlęcych.

Rozdział 5 — Prorok goli głowę i brodę i dzieli włosy na trzy części: jedną pali, drugą sieka mieczem, trzecią rozrzuca na wiatr. Tak zapowiada los Jerozolimy: zarazę i głód, miecz oraz rozproszenie.

Rozdział 6 — Wyrocznia do gór Izraela: miecz zburzy wyżyny i ołtarze bożków. Ocalała resztka, rozproszona między narodami, przypomni sobie o Bogu i będzie się brzydzić własnymi czynami.

Rozdział 7 — „Koniec, koniec nadszedł” (Ez 7,2): w dniu gniewu srebro i złoto nikogo nie wykupią, na zewnątrz jest miecz, w środku zaraza i głód, a prorok, kapłan i starsi nie mają rady.

Wizja świątyni i odejście chwały — rozdziały 8–11

Rozdział 8 — W szóstym roku duch przenosi Ezechiela w widzeniu do Jerozolimy. Prorok ogląda posąg zawiści, siedemdziesięciu starszych z kadzielnicami przed wizerunkami zwierząt, kobiety opłakujące Tammuza i mężczyzn kłaniających się słońcu tyłem do świątyni.

Rozdział 9 — Mąż w lnianej szacie znaczy czoła tych, którzy wzdychają nad obrzydliwościami miasta, a sześciu mężów z bronią zabija resztę, zaczynając od świątyni. Ezechiel pyta, czy Bóg wytraci całą resztkę Izraela.

Rozdział 10 — Mąż w lnianej szacie bierze żarzące węgle spomiędzy cherubinów, by rozrzucić je nad miastem. Chwała Pana opuszcza próg domu i staje nad cherubinami u wschodniej bramy.

Rozdział 11 — Wśród dwudziestu pięciu przywódców, którzy dają miastu złe rady, umiera w czasie proroctwa Pelatiasz, syn Benajasza. Bóg obiecuje wygnańcom, że będzie dla nich świątynią w obcych krajach i da im nowe serce, a chwała odchodzi na górę na wschód od miasta.

Przed upadkiem miasta — rozdziały 12–24

Rozdział 12 — Ezechiel pakuje toboły wygnańca i przebija mur: tak ucieknie i zostanie schwytany książę Jerozolimy, który trafi do Babilonu, ale go nie zobaczy. Bóg odrzuca przysłowie „Dłużą się dni, a każde widzenie zawodzi” (Ez 12,22).

Rozdział 13 — Wyrok na proroków, którzy wołają „Pokój, choć nie było pokoju” (Ez 13,10) i tynkują chwiejną ścianę, oraz na kobiety, które szyją opaski, by „łowić dusze” (Ez 13,18).

Rozdział 14 — Starsi z bożkami w sercu słyszą wezwanie do nawrócenia. Nawet Noe, Daniel i Hiob ocaliliby w winnej ziemi tylko siebie, a na Jerozolimę spadną miecz, głód, dzikie zwierzęta i zaraza.

Rozdział 15 — Drewno winorośli nie nadaje się nawet na kołek, a nadpalone jest zupełnie bezużyteczne. Tak Bóg wyda na ogień mieszkańców Jerozolimy.

Rozdział 16 — Porzucone niemowlę, do którego Bóg mówi „Żyj!”, wyrasta na królową, a potem oddaje się bożkom i obcym narodom, gorzej niż Samaria i Sodoma. Mimo sądu słyszy na końcu o wiecznym przymierzu.

Rozdział 17 — Zagadka o dwóch orłach i winorośli: król osadzony przez Babilon łamie przysięgę i szuka koni w Egipcie. Na końcu Bóg zapowiada, że sam zasadzi gałązkę cedru na wysokiej górze Izraela.

Rozdział 18 — Bóg zakazuje przysłowia „Ojcowie jedli kwaśne winogrona, a synom zęby cierpną” (Ez 18,2) i na przykładzie trzech pokoleń pokazuje, że każdy odpowiada za siebie i każdy może się nawrócić.

Rozdział 19 — Lament nad książętami: lwiątka matki-lwicy trafiają w hakach do Egiptu i do Babilonu, a płodna winorośl zostaje wyrwana i spalona.

Rozdział 20 — Bóg odmawia starszym odpowiedzi i opowiada dzieje buntu od Egiptu po ziemię obiecaną, w których powraca znieważanie szabatów. Zapowiada sąd „twarzą w twarz” (Ez 20,35) i nowe zgromadzenie ludu; w UBG rozdział kończy wyrocznia o ogniu w lesie południa.

Rozdział 21 — Miecz Pana jest dobyty: wróżba króla Babilonu na rozstaju dróg wskazuje Jerozolimę, a nie Rabbę Ammonitów. Ostatni król Judy traci koronę, „aż przyjdzie ten, który do niej ma prawo” (Ez 21,27).

Rozdział 22 — Bóg każe prorokowi sądzić „to krwawe miasto” (Ez 22,2): przelaną krew, ucisk cudzoziemca, sieroty i wdowy, pogardę dla szabatów. Dom Izraela stał się żużlem w piecu, a nikt nie stanął w wyłomie.

Rozdział 23 — Ohola to Samaria, Oholiba to Jerozolima: obie „uprawiały nierząd w Egipcie” (Ez 23,3), potem z Asyrią i Babilonem, i zostaną wydane w ręce kochanków. Drastyczny werset 23,20 opisuje językiem rozwiązłości tęsknotę Jerozolimy za sojuszem z Egiptem.

Rozdział 24 — W dniu, w którym król Babilonu obiega Jerozolimę, Ezechiel opowiada przypowieść o kotle pełnym szumowiny. Wieczorem umiera jego żona, a on nie urządza żałoby — znak, że lud nie zdąży opłakać świątyni.

Wyroki na narody — rozdziały 25–32

Rozdział 25 — Krótkie wyroki na Ammonitów, Moab i Seir, Edom i Filistynów, którzy cieszyli się z upadku Judy. Werset 25,17 o pomście na Filistynach jest znany z filmu Pulp Fiction.

Rozdział 26 — Tyr cieszy się, że zniszczona została „brama ludu” (Ez 26,2), więc Bóg sprowadza na niego Nabuchodonozora i wiele narodów. Miasto kupców stanie się nagą skałą do suszenia sieci.

Rozdział 27 — Lament nad Tyrem jako okazałym statkiem: długi spis kupców i towarów kończy się katastrofą, gdy wschodni wiatr rozbija go w sercu mórz.

Rozdział 28 — Książę Tyru mówi „Ja jestem Bogiem”, a słyszy: „ty jesteś człowiekiem, a nie Bogiem” (Ez 28,2). Lament nad królem Tyru przedstawia go jako cherubina w Edenie strąconego z góry Boga; potem wyrok na Sydon i obietnica dla Izraela.

Rozdział 29 — Faraon to wielki smok w swoich rzekach, a Egipt ma leżeć w pustce czterdzieści lat. Dopisek z dwudziestego siódmego roku, najpóźniejsza data w księdze, daje Egipt Nabuchodonozorowi jako zapłatę za nieudane oblężenie Tyru.

Rozdział 30 — Nad Egiptem „bliski jest dzień Pana” (Ez 30,3): miecz spadnie na kraj, jego sprzymierzeńców i kolejne miasta. Bóg łamie ramię faraona, a wzmacnia ramię króla Babilonu.

Rozdział 31 — Assur był jak cedr na Libanie, wyższy od drzew Edenu, lecz za pychę został ścięty. W losie tego drzewa faraon ma zobaczyć własny.

Rozdział 32 — Dwa lamenty nad faraonem: potwór wyciągnięty siecią na ląd i zejście Egiptu do dołu, gdzie w grobach leżą już Assur, Elam, Meszek i Tubal, Edom i Sydończycy.

Po upadku Jerozolimy: odnowa — rozdziały 33–39

Rozdział 33 — Bóg ponownie czyni Ezechiela stróżem i mówi: „Nie pragnę śmierci bezbożnego” (Ez 33,11). Zbieg przynosi wiadomość „Zdobyto miasto” (Ez 33,21), usta proroka zostają otwarte, a lud słucha go jak pięknej pieśni, lecz nie wykonuje słów.

Rozdział 34 — „Biada pasterzom Izraela, którzy sami siebie pasą!” (Ez 34,2). Bóg sam będzie szukał owiec, ustanowi nad nimi jednego pasterza, swego sługę Dawida, i zawrze przymierze pokoju.

Rozdział 35 — Wyrok na górę Seir, czyli Edom, za odwieczną nienawiść do Izraela: kto chciał zagarnąć spustoszoną ziemię brata, sam stanie się pustkowiem.

Rozdział 36 — Góry Izraela znów zostaną zaludnione. Bóg przez wzgląd na swoje imię zgromadzi lud, pokropi go czystą wodą, da mu nowe serce i włoży w niego swojego Ducha, a pustka stanie się jak ogród Eden.

Rozdział 37 — Wyschłe kości w dolinie łączą się, porastają ciałem i ożywają, gdy wchodzi w nie duch; to cały dom Izraela wyprowadzony z grobów. Dwa kawałki drewna, dla Judy i dla Józefa, stają się jednym: jedno królestwo pod sługą Dawidem.

Rozdział 38 — Gog z ziemi Magog z Persami, Etiopczykami, Putejczykami, Gomerem i Togarmą najeżdża po wielu dniach lud mieszkający bezpiecznie na górach Izraela. Bóg odpowiada trzęsieniem ziemi, zarazą, gradem, ogniem i siarką.

Rozdział 39 — Po klęsce Goga Izrael przez siedem lat pali jego broń i przez siedem miesięcy grzebie poległych w Dolinie Hamon-Gog. Na końcu Bóg zapowiada, że wyleje swojego ducha na dom Izraela.

Nowa świątynia i podział ziemi — rozdziały 40–48

Rozdział 40 — Czternaście lat po upadku miasta prorok staje w widzeniu na bardzo wysokiej górze w ziemi Izraela. Mąż wyglądający jak ze spiżu mierzy prętem mur, bramy, dziedzińce, komory i stoły do ofiar.

Rozdział 41 — Pomiar świątyni: sala główna, Miejsce Najświętsze dwadzieścia na dwadzieścia łokci i trzydzieści bocznych komór na trzech poziomach. Ściany zdobią cherubiny o dwóch twarzach i palmy.

Rozdział 42 — Komory, w których kapłani jedzą najświętsze ofiary i zostawiają szaty służby. Mur o boku pięciuset prętów oddziela miejsce święte od pospolitego.

Rozdział 43 — Chwała Boga Izraela przychodzi od wschodu i napełnia dom, który Bóg nazywa miejscem swojego tronu na wieki. Rozdział podaje wymiary ołtarza i siedmiodniowy obrzęd jego oczyszczenia.

Rozdział 44 — Brama wschodnia pozostaje zamknięta, bo wszedł przez nią Bóg Izraela. Lewici, którzy odeszli za bożkami, tracą dostęp do ołtarza, a synowie Sadoka mają uczyć lud różnicy między świętym a pospolitym, czystym a nieczystym.

Rozdział 45 — Święty dział ziemi dla świątyni, kapłanów, miasta i księcia; wezwanie do uczciwych wag. Potem ofiary na nowie i szabaty, Pascha czternastego dnia pierwszego miesiąca i święto od piętnastego dnia siódmego miesiąca.

Rozdział 46 — Brama dziedzińca wewnętrznego jest zamknięta przez sześć dni roboczych, a otwarta w szabat i nów. Ziemia podarowana słudze wraca do księcia w roku wyzwolenia, a książę nie może zabierać dziedzictwa ludu.

Rozdział 47 — Woda spod progu świątyni staje się rzeką nie do przejścia i uzdrawia Morze Martwe, nad którym od En-Gedi rybacy rozciągają sieci. Druga część wyznacza granice ziemi i daje dziedzictwo także cudzoziemcom osiadłym wśród Izraela.

Rozdział 48 — Ziemia zostaje podzielona na pasy dla dwunastu pokoleń ze świętym działem pośrodku. Miasto ma dwanaście bram z imionami pokoleń i nowe imię: „Pan tam mieszka” (Ez 48,35).

Bohaterowie

• Ezechiel — kapłan, syn Buziego, uprowadzony do Babilonii w 597 roku p.n.e.; jego imię, hebr. Jechezkel, znaczy Bóg umacnia. Więcej w biogramie Ezechiel — prorok wygnania.
• Żona Ezechiela — „rozkosz twoich oczu” (Ez 24,16), jak mówi o niej Bóg; jej śmierć bez żałoby staje się znakiem dla ludu (zob. śmierć żony Ezechiela).
• Starsi Judy i wygnańcy — radzą się proroka (Ez 8,1; 14,1; 20,1), ale słuchają, nie wykonując.
• Jojakin — król Judy uprowadzony do Babilonu; od jego wygnania prorok liczy wszystkie daty (Ez 1,2). Zobacz Jojakin w Biblii.
• Sedekiasz — ostatni król Judy; księga nie podaje jego imienia, ale to on jest księciem z rozdziałów 12, 17 i 21, który złamał przysięgę daną Babilonowi. Zobacz Sedekiasz — ostatni król Judy.
• Nabuchodonozor — król Babilonu, w księdze narzędzie Bożego sądu nad Jerozolimą, Tyrem i Egiptem (Ez 26,7; 29,19). Zobacz Nabuchodonozor — król Babilonu.
• Faraon — adresat rozdziałów 29–32, nienazwany z imienia; daty wyroczni wskazują zwykle na Chofrę (Apriesa).
• Ohola i Oholiba — alegoryczne siostry, czyli Samaria i Jerozolima (Ez 23,4); omawia je artykuł Ohola i Oholiba.
• Sługa Dawid — zapowiedziany pasterz i książę zjednoczonego ludu (Ez 34,23; 37,24), potomek Dawida, a nie sam Dawid przywrócony do życia.
• Gog z ziemi Magog — wódz najazdu z północy w rozdziałach 38–39; kim jest i skąd imię, wyjaśnia wpis Gog i Magog w Biblii.
• Cherubiny — nosiciele tronu z rozdziałów 1 i 10; zob. Cheruby — strażnicy Edenu i tronu.

Autor i czas powstania

Co mówi sam tekst. Księga jest pisana przede wszystkim w pierwszej osobie. Autor nazywa siebie kapłanem Ezechielem, synem Buziego, który mieszka wśród uprowadzonych nad rzeką Kebar w Tel-Abib (Ez 1,3; 3,15), ma dom, w którym przyjmuje starszych (Ez 8,1), i żonę, która umiera w czasie oblężenia Jerozolimy (Ez 24,18). O samym miejscu pisze osobny artykuł Rzeka Kebar i Tel-Abib. Kilkanaście dokładnych dat liczy lata od uprowadzenia Jojakina: od piątego roku, czyli około 593 roku p.n.e. (Ez 1,2), do dwudziestego siódmego, około 571 roku p.n.e. (Ez 29,17).

Niejasny pozostaje trzydziesty rok z pierwszego wersetu (Ez 1,1). Najczęściej czyta się go jako wiek proroka, bo od trzydziestego roku życia kapłani zaczynali służbę (Lb 4,3), ale tekst tego nie wyjaśnia i istnieją inne propozycje.

Co mówi tradycja. Talmud babiloński (traktat Baba Batra 15a) przypisuje spisanie księgi mężom Wielkiego Zgromadzenia, co zwykle rozumie się jako jej ostateczne zredagowanie po wygnaniu, nie jako odebranie jej Ezechielowi. Według traktatu Szabat 13b część rabinów chciała księgę odłożyć, bo przepisy z rozdziałów 40–48 różnią się od Tory, aż Chananiasz, syn Chizkiasza, je uzgodnił. Miszna (Chagiga 2,1) zastrzegała z kolei, by wykładu o rydwanie z rozdziału 1, zwanego merkawa, nie prowadzić publicznie.

Co jest sporne. Większość badaczy przyjmuje, że rdzeń księgi pochodzi od Ezechiela, a spór dotyczy zakresu pracy jego uczniów lub późniejszych redaktorów, zwłaszcza w rozdziałach 38–39 i 40–48. Nie ma też zgody co do roku zburzenia Jerozolimy: podaje się 587 albo 586 rok p.n.e., a dyskusję nad źródłami streszcza artykuł o tabliczce VAT 4956. O adresatach, czyli wspólnocie wygnańców, pisze wpis Gola — wygnanie jako stan i społeczność.

Struktura księgi

Całość układa się w trzy większe bloki: sąd nad Judą (1–24), sąd nad narodami (25–32) i nadzieja dla Izraela (33–48). Punktem zwrotnym jest wiadomość o upadku miasta w rozdziale 33 — od niej prorok, wcześniej niemy poza wyroczniami, mówi swobodnie.

Przesłanie i główne tematy

Chwała, która odchodzi i wraca. Chwała, hebr. kawod, spina całą księgę: Ezechiel widzi ją w obcym kraju (rozdział 1), potem patrzy, jak opuszcza splamioną świątynię (rozdziały 8–11, zob. obrzydliwości w świątyni), a na końcu widzi jej powrót (rozdział 43). Ostatnie słowa księgi, Jahwe szamma, mówią to samo w dwóch wyrazach: Bóg znów mieszka pośród swego ludu.

Refren: „poznają, że ja jestem Panem”. To zdanie w różnych odmianach pada ponad sześćdziesiąt razy (np. Ez 28,22). Sąd nie jest celem sam w sobie: i kara, i ratunek mają doprowadzić Izraela oraz narody do poznania Boga, który objawił się pod imieniem Jahwe (o samym imieniu zob. Imię Boga — Jahwe).

Odpowiedzialność osobista. Rozdział 18 odbiera wygnańcom wymówkę, że płacą za grzechy przodków; każdy odpowiada za swoją drogę i każdy może się nawrócić (Ez 18,20.32). Rozwija to artykuł Syn nie poniesie winy ojca. Ta sama logika obowiązuje proroka jako stróża: jeśli milczy, odpowiada za milczenie (Ez 3,17-21; 33,1-9), o czym pisze wpis Prorok jako strażnik.

Przywódcy pod sądem. Oskarżeni są fałszywi prorocy (13), kapłani i książęta (22) oraz pasterze, którzy pasą samych siebie (34; zob. wyrocznia przeciw pasterzom).

Bóg działa przez wzgląd na swoje imię. Odnowa nie jest nagrodą za zasługi: „Nie dla was ja to czynię, domu Izraela” (Ez 36,22). Wygnanie ludu znieważało imię Boga wśród narodów.

Nowe serce i Duch. Obietnica z rozdziałów 11 i 36 łączy oczyszczenie, nowe serce i Ducha, którego Bóg sam włoży w lud (Ez 36,27; 37,14; 39,29). Ten Duch to tchnienie i moc samego Jahwe, które ożywia suche kości — tak Pismo mówi o Duchu Świętym, co rozwija artykuł Duch Święty — osoba czy moc.

Najważniejsze wersety

Zasada odpowiedzialności z rozdziału 18. Hebrajskie słowo przełożone jako dusza to nefesz, żywa istota — i to ona umiera, zgodnie z tym, co serwis pokazuje w dziale co dzieje się po śmierci:

Dusza, która grzeszy, umrze. Syn nie poniesie kary za nieprawość ojca ani ojciec nie poniesie kary za nieprawość syna. Sprawiedliwość sprawiedliwego pozostanie na nim, a niegodziwość niegodziwego pozostanie na nim.

Ez 18,20 (UBG)

Znak przymierza, który lud znieważał (więcej o szabacie):

Ponadto dałem im moje szabaty, aby były znakiem między mną a nimi, aby wiedzieli, że ja jestem Panem, który ich uświęca.

Ez 20,12 (UBG)

Zdanie, które pada tuż przed wiadomością o upadku miasta:

Powiedz im: Jak żyję, mówi Pan Bóg: Nie pragnę śmierci bezbożnego, ale aby bezbożny odwrócił się od swojej drogi i żył. Odwróćcie się, odwróćcie się od swoich złych dróg. Dlaczego macie umrzeć, domu Izraela?

Ez 33,11 (UBG)

Obietnica nowego przymierza w wersji Ezechiela: Duch nie zastępuje ustaw, tylko uzdalnia do ich wykonania. Werset rozkłada na słowa studium Ez 36,26:

I dam wam nowe serce, i włożę nowego ducha do waszego wnętrza. Wyjmę serce kamienne z waszego ciała, a dam wam serce mięsiste. Włożę mego Ducha do waszego wnętrza i sprawię, że będziecie chodzić według moich ustaw i będziecie przestrzegać moich sądów, i wykonywać je.

Ez 36,26-27 (UBG)

Bóg sam wykłada wizję suchych kości: chodzi o cały dom Izraela, który stracił nadzieję. Obraz omawia artykuł Czym jest wizja doliny suchych kości:

I powiedział do mnie: Synu człowieczy, te kości to cały dom Izraela. Oto mówią: Nasze kości wyschły, nasza nadzieja przepadła, jesteśmy zgubieni. Dlatego prorokuj i mów do nich: Tak mówi Pan Bóg: Oto otworzę wasze groby i wyprowadzę was z waszych grobów, ludu mój, i przyprowadzę was do ziemi Izraela.

Ez 37,11-12 (UBG)

Ostatnie zdanie księgi, nowe imię miasta:

Wokoło osiemnaście tysięcy prętów. A imię miasta od tego dnia będzie: Pan tam mieszka.

Ez 48,35 (UBG)

Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma

Ezechiel jest kapłanem i czyta dzieje swojego ludu przez Torę. Najcięższe oskarżenie wobec kapłanów Jerozolimy brzmi: „Nie czynią różnicy między tym, co święte, a tym, co pospolite” (Ez 22,26), a w wizji przyszłości synowie Sadoka mają uczyć lud właśnie tego rozróżnienia, także między czystym a nieczystym (Ez 44,23). Kiedy prorok słyszy polecenie, by piec chleb na ludzkich odchodach, odpowiada, że od dzieciństwa nie jadł padliny ani mięsa obrzydłego (Ez 4,14), a Bóg łagodzi znak. Scenę wyjaśnia artykuł o chlebie pieczonym na łajnie, a przepisy zbiera strona o prawie dietetycznym.

Szabat jest w tej księdze znakiem przymierza (Ez 20,12.20), a jego znieważanie należy do przyczyn sądu (Ez 20,13; 22,26). W wizji świątyni brama wewnętrzna otwiera się właśnie w szabat i w nów, a lud oddaje wtedy pokłon przed Panem (Ez 46,1-3). Rozdział 45 wymienia Paschę czternastego dnia pierwszego miesiąca i siedmiodniowe święto od piętnastego dnia siódmego miesiąca, czyli Pesach i Sukot z Kpł 23.

Uczciwość wymaga dodać, że kalendarz z rozdziału 45 nie pokrywa się z Kpł 23: brak w nim Szawuot i Dnia Przebłagania, jest za to oczyszczenie świątyni pierwszego i siódmego dnia pierwszego miesiąca (Ez 45,18-20). Takie różnice sprawiały trudność rabinom. Czy wizja opisuje przyszły porządek dosłownie, omawiają artykuły Czy w Królestwie będą obchodzone szabaty i święta oraz Ezechiel 40–48 — świątynia z ofiarami.

W sporze o Prawo najważniejsze jest to, jak Ezechiel opisuje nowe przymierze: Bóg zapowiada nie lud bez ustaw, lecz lud, który będzie „chodzić według moich ustaw” (Ez 36,27), bo dostanie nowe serce. To ta sama obietnica, którą Jeremiasz ujmuje jako Torę wypisaną na sercu (zob. Nowe przymierze w Jr 31). Łaska i posłuszeństwo nie są tu przeciwnikami (zob. Łaska i Prawo). Trudny werset o ustawach, które nie były dobre (Ez 20,25), omawia osobny artykuł Co znaczą ustawy niedobre.

Zapowiedzi Mesjasza

Najwyraźniejsza zapowiedź stoi w rozdziale 34. Bóg mówi najpierw, że sam będzie szukał swoich owiec (Ez 34,11), a potem, że ustanowi nad nimi „mego sługę Dawida” (Ez 34,23). Jeszua (Jezus) nazywa siebie dobrym pasterzem, który oddaje życie za owce (J 10,11), i zapowiada jedną owczarnię i jednego pasterza (J 10,16) — echo Ezechiela omawia wpis „Ja jestem dobrym pasterzem”. Rozdział 37 dodaje, że ten sługa Dawid będzie królem zjednoczonej Judy i Izraela „na wieki” (Ez 37,24-25); o znaku dwóch kawałków drewna pisze artykuł Ezechiel 37 — suche kości i dwa patyki.

W rozdziale 17 Bóg sam zasadza gałązkę cedru na wysokiej górze Izraela, a pod wyrosłym drzewem mieszkają ptaki (Ez 17,22-23). W rozdziale 21 korona Judy zostaje zdjęta, „aż przyjdzie ten, który do niej ma prawo” (Ez 21,27); wielu komentatorów słyszy tu echo błogosławieństwa Judy z Rdz 49,10.

Ostrożności wymaga tytuł ben adam, synu człowieczy, którym Bóg zwraca się do Ezechiela 93 razy. U proroka znaczy po prostu człowieku, śmiertelniku. Jeszua, nazywając siebie Synem Człowieczym, nawiązuje przede wszystkim do Dn 7,13, a nie do Ezechiela; historię tego wyrażenia opisuje wpis Syn człowieczy — od śmiertelnika do tytułu. Otwarte zostaje też pytanie o księcia z rozdziałów 44–46: składa on ofiarę za grzech także za siebie (Ez 45,22), więc nie da się go bez zastrzeżeń utożsamić z Mesjaszem.

Dla ucznia: motywy i pytania

• Prorocze znaki: cegła i leżenie na boku (4), zgolone włosy (5), toboły wygnańca (12), zakaz żałoby (24), dwa kawałki drewna (37) — prorok odgrywa słowo, zanim je wypowie; zob. najdłuższą pantomimę prorocką.
• Milczenie i otwarte usta: od rozdziału 3 do 33 prorok mówi tylko wtedy, gdy Bóg daje mu słowo (Ez 3,26-27; 24,27; 33,22).
• Alegorie i lamenty: porzucone dziecko (16), orły i cedr (17), lwica i winorośl (19), dwie siostry (23), statek Tyru (27), cedr Assura (31).
• Refren: „poznają, że ja jestem Panem” jako cel każdego sądu i każdego ratunku.
• Woda i życie: pokropienie czystą wodą (36), tchnienie nad kośćmi (37), rzeka spod progu świątyni (47).
• Daty i liczby: 390 i 40 dni (4), siedem lat i siedem miesięcy (39), dwanaście bram (48).

Czy w Księdze Ezechiela są anioły?

Słowo anioł w wizjach Ezechiela nie pada. Prorok opisuje istoty żywe, które sam rozpoznaje jako cherubiny (Ez 10,20), oraz mężów: sześciu z bronią, jednego w lnianej szacie (Ez 9,2) i męża ze spiżu z prętem mierniczym (Ez 40,3). Obraz istot i kół rozbiera artykuł Żywe istoty i koła z Ezechiela 1, a znaczenie słowa keruw wyjaśnia wpis Keruw — cherubin jako strażnik.

Czy Ezechiel 28 mówi o upadku szatana?

Część tradycji chrześcijańskiej od starożytności czyta lament nad królem Tyru jako opis upadku szatana, bo pada w nim Eden, góra Boga i „namaszczonym cherubinem nakrywającym” (Ez 28,14). Tekst jest jednak wprost skierowany do władcy Tyru, jego grzech wiąże się z handlem (Ez 28,16), a w tym samym rozdziale Bóg przypomina mu, że jest człowiekiem (Ez 28,2.9). Obrazy z Edenu pokazują, jak wysoko wzniósł się ten król i jak nisko spadnie; tło historyczne daje artykuł o trzynastoletnim oblężeniu Tyru.

Co to jest Ezechiel 25,17 z filmu Pulp Fiction?

W filmie Quentina Tarantino (1994) płatny zabójca wygłasza długą przemowę i podaje ją jako Ez 25,17, ale większość tej przemowy nie pochodzi z Biblii. Prawdziwy werset kończy wyrocznię przeciw Filistynom: Bóg dokona na nich wielkiej pomsty i poznają, że On jest Panem. Tylko z tą końcówką film jest zbieżny.

Dlaczego numery wersetów w rozdziałach 20 i 21 różnią się między przekładami?

UBG daje wyrocznię o ogniu w lesie południa jako Ez 20,45-49, a Biblia Tysiąclecia, idąc za tekstem hebrajskim, zaczyna od niej rozdział 21. Dlatego wersety rozdziału 21 mają w BT numer większy o pięć: Ez 21,27 w UBG to 21,32 w BT. Różnicę widać w narzędziu porównaj przekłady Ezechiela 21.

Co Objawienie Jana bierze z Ezechiela?

Cztery stworzenia wokół tronu (Ap 4,6-7), zjedzony zwój słodki jak miód (Ap 10,9-10), znak na czołach (Ap 7,3), Goga i Magoga (Ap 20,8), dwanaście bram z imionami pokoleń (Ap 21,12) i rzekę z drzewami owocującymi co miesiąc (Ap 22,1-2). Różnica jest jedna, ale duża: w mieście Jana świątyni nie ma (Ap 21,22). O czasie wojny z Gogiem pisze artykuł Ezechiel 38–39 — Gog z ziemi Magog.

Czytaj dalej

• Księga Ezechiela 1 — streszczenie rozdziału
• Ezechiel 1 w przekładzie interlinearnym
• Ezechiel 1 w kilku przekładach obok siebie
• Wizja rydwanu (Ez 1) — opis, którego nie da się narysować
• Księga Jeremiasza — prorok, który w tym samym czasie mówił w Jerozolimie
• Lamentacje Jeremiasza — lament nad miastem, którego upadek zapowiadał Ezechiel
• Księga Daniela — drugi prorok babilońskiego wygnania
• Objawienie Jana — księga, która najczęściej sięga po obrazy Ezechiela