Dziewięć ostatnich rozdziałów Ezechiela to najdłuższy opis architektoniczny w Piśmie: bramy, dziedzińce, komory, ołtarz, podział ziemi. Budowli nigdy nie wzniesiono. Co więcej, w tej świątyni składa się ofiary za grzech — a to stawia pytanie, którego nie wolno ominąć nikomu, kto naucza o jednej ofierze Mesjasza.
Widzenie z miarą w ręku
W dwudziestym piątym roku naszego wygnania, na początku roku, dziesiątego dnia miesiąca, czternaście lat po zburzeniu miasta, w tym właśnie dniu spoczęła na mnie ręka Pana i zaprowadził mnie tam. W widzeniach Bożych przywiódł mnie do ziemi Izraela i postawił na bardzo wysokiej górze, na której było coś jakby budowa miasta, na południu. I zaprowadził mnie tam, a oto mąż, który z wyglądu był jakby ze spiżu, miał lniany sznur w ręku i pręt mierniczy, a stał w bramie. I przemówił do mnie ten mąż: Synu człowieczy, popatrz swymi oczami, słuchaj swymi uszami i weź sobie do serca wszystko, co ci pokażę. Po to bowiem zostałeś tu przyprowadzony, aby ci to pokazać. Oznajmij wszystko, co widzisz, domowi Izraela.
Ez 40,1-4
Prorok dostaje polecenie potrójne: patrzeć, słuchać i wziąć do serca, a potem oznajmić wszystko domowi Izraela. Opis nie jest więc prywatnym doświadczeniem, lecz przekazem z adresatem. To ważne, bo przesądza, że tekst miał być rozumiany, nie tylko podziwiany.
Potem zaprowadził mnie do bramy, do bramy, która była zwrócona w kierunku wschodnim. A oto chwała Boga Izraela przybyła od wschodu i jego głos był jak szum wielkich wód, a ziemia jaśniała od jego chwały. A to widzenie, które miałem, było podobne do tego widzenia, które miałem, gdy przybyłem, aby zniszczyć miasto; widzenie, podobne do tego widzenia, które miałem nad rzeką Kebar. I upadłem na twarz. Gdy chwała Pana weszła do domu przez bramę wschodnią; Wtedy uniósł mnie duch i wprowadził na dziedziniec wewnętrzny, a oto dom był pełen chwały Pana. I usłyszałem, jak ktoś mówił do mnie z domu, a jakiś mąż stał obok mnie. I powiedział do mnie: Synu człowieczy, oto miejsce mojego tronu i miejsce dla moich stóp, gdzie będę mieszkać pośród synów Izraela na wieki. Dom Izraela już nie zbezcześci mojego świętego imienia, ani on, ani jego królowie, przez swój nierząd i przez zwłoki swych królów na wyżynach.
Ez 43,1-7
Środkiem ciężkości całego widzenia nie są wymiary, lecz powrót chwały, która wcześniej opuściła świątynię. Padają słowa o miejscu tronu i o mieszkaniu pośród synów Izraela na wieki. Bez tego zdania cała reszta jest planem budowlanym bez celu.
Ty, synu człowieczy, powiedz domowi Izraela o tym domu, aby się wstydzili swoich nieprawości. Niech sobie wymierzą jego plan. A jeśli się zawstydzą wszystkiego, co uczynili, wtedy opisz im wygląd tego domu, jego układ, jego wyjście i wejścia, cały jego kształt i wszystkie jego ustawy, cały kształt i wszystkie jego prawa. Zapisz to przed ich oczami, aby przestrzegali całego jego kształtu i wszystkich jego ustaw i czynili je.
Ez 43,10-11
Tu podano funkcję opisu: ma zawstydzić i skłonić do przestrzegania. Zwrot o wymierzeniu planu i o czynieniu według ustaw brzmi jak polecenie wykonawcze, a nie jak zaproszenie do medytacji. To najmocniejszy argument tych, którzy czytają te rozdziały dosłownie.
Ofiary, których nie da się przemilczeć
I powiedział do mnie: Synu człowieczy, tak mówi Pan Bóg: To są ustawy ołtarza na dzień, w którym zostanie zbudowany, aby na nim składać całopalenia i skrapiać go krwią. A kapłanom, Lewitom, którzy są z potomstwa Sadoka i zbliżają się do mnie, aby mi służyć, mówi Pan Bóg, dasz młodego cielca na ofiarę za grzech. Wtedy weźmiesz z jego krwi i nałożysz na cztery rogi, na cztery narożniki odstępu i na obramowanie wokoło. W ten sposób oczyścisz go i poświęcisz. Potem weźmiesz tego cielca za grzech i spalisz go w oznaczonym miejscu domu poza świątynią.
Ez 43,18-21
Tak mówi Pan Bóg: Żaden cudzoziemiec nieobrzezany na sercu i nieobrzezany na ciele nie wejdzie do mojej świątyni, żaden spośród cudzoziemców, którzy są wśród synów Izraela. Także i Lewici, którzy się oddalili ode mnie, gdy Izrael błądził i odszedł ode mnie za swoimi bożkami, obciążą się swoją nieprawością. Lecz będą sługami w mojej świątyni, pełniąc obowiązki przy bramach domu, i będą służyć przy domu: będą zabijać ofiary na całopalenie i ofiary dla ludu i będą stać przed nimi, aby im służyć.
Ez 44,9-11
Na księciu będzie ciążył obowiązek całopaleń i ofiar z pokarmów i z płynów na święta, na dni nowiu, na szabaty i na wszystkie uroczyste święta domu Izraela. On będzie sprawować ofiarę za grzech, ofiarę z pokarmów i całopalną oraz ofiary pojednawcze, aby dokonać przebłagania za dom Izraela.
Ez 45,17
Trzy fragmenty i trzy elementy tego samego systemu: ołtarz oczyszczany krwią cielca, kapłaństwo z określonego rodu, książę zobowiązany do ofiary za grzech, aby dokonać przebłagania za dom Izraela. Nie są to wzmianki na marginesie — to szkielet całego porządku opisanego w tych rozdziałach.
Potem zaprowadził mnie do wejścia domu, a oto wody wypływały spod progu domu w kierunku wschodnim, gdyż przednia strona domu była zwrócona ku wschodowi, a wody spływały spod prawej strony domu ku południowej stronie od ołtarza. Stamtąd wyprowadził mnie przez bramę północną i poprowadził mnie drogą zewnętrzną do bramy zewnętrznej, drogą wschodnią; a oto wody wypływały z prawej strony. A gdy ten mąż ze sznurem w ręku wyszedł w kierunku wschodnim, odmierzył tysiąc łokci i przeprowadził mnie przez wodę, a woda sięgała aż do kostek. Potem odmierzył drugi tysiąc i przeprowadził mnie przez wodę, a woda sięgała aż do kolan; i znów odmierzył tysiąc i przeprowadził mnie przez wodę, a ta sięgała aż do bioder. A gdy znowu odmierzył tysiąc, była rzeka, której nie mogłem przebrnąć, gdyż woda wezbrała. Była to woda, którą trzeba było przepłynąć, i rzeka, której nie mogłem przejść. Wtedy powiedział do mnie: Czy widziałeś to, synu człowieczy? Potem poprowadził mnie i zaprowadził na brzeg tej rzeki. A gdy się odwróciłem, oto na brzegu tej rzeki było bardzo wiele drzew po obu stronach; I powiedział do mnie: Te wody wypływają ku krainie wschodniej, schodzą do równin i wpadają do morza. A gdy wpadają do morza, wody zostają uzdrowione. I stanie się, że każda istota żyjąca, która się porusza, gdziekolwiek popłyną potoki, będzie żyć. I będzie bardzo dużo ryb, bo dotrą tam wody i zostaną uzdrowione. Wszystko będzie żyć, dokądkolwiek dotrze potok.
Ez 47,1-9
Woda spod progu narasta bez dopływów i uzdrawia morze. Ten obraz nie da się zmierzyć ani zbudować i jest wyraźnie innym rodzajem opisu niż wymiary bram. W jednym widzeniu sąsiadują więc dwa różne języki, co samo w sobie utrudnia wybór jednego sposobu czytania całości.
Wokoło osiemnaście tysięcy prętów. A imię miasta od tego dnia będzie: Pan tam mieszka.
Ez 48,35
Ostatnie zdanie księgi jest imieniem miasta, nie wymiarem. Cel całości okazuje się relacyjny: obecność.
Cztery teksty, które robią problem
Za sprawą tej woli jesteśmy uświęceni przez ofiarę ciała Jezusa Chrystusa raz na zawsze. A każdy kapłan staje codziennie do wykonywania służby Bożej, wiele razy składając te same ofiary, które nigdy nie mogą zgładzić grzechów. Lecz ten, gdy złożył jedną ofiarę za grzechy na zawsze, zasiadł po prawicy Boga; Oczekując odtąd, aż jego nieprzyjaciele będą położeni jako podnóżek pod jego stopy. Jedną bowiem ofiarą uczynił doskonałymi na zawsze tych, którzy są uświęceni.
Hbr 10,10-14
List do Hebrajczyków mówi o jednej ofierze złożonej raz na zawsze i o kapłanach, których codzienne ofiary nigdy nie mogły zgładzić grzechów. Zestawienie z Ezechielem 45 jest bezpośrednim zderzeniem i nie ma sensu go łagodzić.
I nie po to, żeby często ofiarować samego siebie jak najwyższy kapłan, który wchodzi co roku do Miejsca Najświętszego z cudzą krwią; Bo inaczej musiałby cierpieć wiele razy od początku świata. Lecz teraz na końcu wieków pojawił się raz dla zgładzenia grzechu przez ofiarowanie samego siebie.
Hbr 9,25-26
Który nie musi codziennie, jak tamci najwyżsi kapłani, składać ofiar najpierw za własne grzechy, a potem za grzechy ludu. Uczynił to bowiem raz, ofiarując samego siebie.
Hbr 7,27
Dwa kolejne fragmenty wzmacniają to samo: jednorazowość i wystarczalność. Odpowiedzi, jakich udziela się na to napięcie, są w praktyce trzy. Pierwsza: ofiary w tej świątyni są pamiątką, patrzeniem wstecz, tak jak ofiary przed Mesjaszem patrzyły wprzód. Druga: cały opis był ofertą warunkową dla wracających z wygnania, a warunku nie spełniono, więc plan nie wszedł w życie. Trzecia: całość jest obrazem, a nie projektem, i mówi o obecności Boga językiem, który słuchacze rozumieli. Każde z tych czytań ma mocne strony i każde ma miejsce, w którym się zacina — pierwsze musi wyjaśnić, po co pamiątce krew; drugie musi wyjaśnić, dlaczego Bóg podaje wymiary czegoś, co nie powstanie; trzecie musi wyjaśnić, po co obrazowi łokcie i przydziały ziemi dla pokoleń.
Lecz świątyni w nim nie widziałem, bo jego świątynią jest Pan Bóg Wszechmogący oraz Baranek.
Ap 21,22
Jan mówi, że w mieście, które widział, świątyni nie było. To czwarty tekst i najtrudniejszy, bo nie osłabia ofiar, tylko sam budynek. Kto czyta Ezechiela dosłownie, musi umieścić jego świątynię przed sceną Jana, nie po niej — i powiedzieć, że to robi. Pismo tej sprawy nie zamyka i nie ma tu zwycięzcy do ogłoszenia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kiedy opisana budowla miałaby stanąć ani czy w ogóle chodzi o budowlę. Nie wiemy, czym są ofiary za grzech w porządku, w którym przebłaganie już się dokonało — żaden tekst nie łączy tych dwóch rzeczy wprost. Nie wiemy, kim jest książę: nie jest nazwany królem, składa ofiarę za siebie, a mimo to ma pozycję wyjątkową. Nie wiemy, jak podział ziemi z rozdziału czterdziestego ósmego miałby się do granic znanych z innych ksiąg. Nie wiemy wreszcie, dlaczego proroctwo tak drobiazgowe zostało dane ludowi, który go nie wykonał.
Zobacz też: Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · List do Hebrajczyków
