Trąba pojawia się w Piśmie w kilku bardzo różnych rolach: przy zwoływaniu obozu, przy nadaniu Tory, przy zdobywaniu miasta i przy zmartwychwstaniu. Pytanie brzmi, czy te role da się złożyć w jeden wzorzec, i czy wolno przypisać jedną z nich konkretnemu świętu. Odpowiedź wymaga rozdzielenia tego, co w tekście stoi, od tego, co dokładamy.
Trzy teksty o trąbie i zmartwychwstaniu
Oto oznajmiam wam tajemnicę: Nie wszyscy zaśniemy, ale wszyscy będziemy przemienieni; W jednej chwili, w mgnieniu oka, na ostatnią trąbę. Zabrzmi bowiem trąba, a umarli zostaną wskrzeszeni niezniszczalni, a my zostaniemy przemienieni.
1 Kor 15,51-52
Paweł mówi o przemianie w mgnieniu oka, na ostatnią trąbę, i wiąże ten dźwięk ze wskrzeszeniem umarłych. Określenie o ostatniej trąbie zakłada ciąg, w którym są też wcześniejsze. Jaki to ciąg, Paweł nie wyjaśnia i nie podaje odsyłacza.
Gdyż sam Pan z okrzykiem, z głosem archanioła i dźwiękiem trąby Bożej zstąpi z nieba, a zmarli w Chrystusie powstaną pierwsi.
1 Tes 4,16
Pośle on swoich aniołów z potężnym głosem trąby i zgromadzą jego wybranych z czterech stron świata, od jednego krańca nieba aż do drugiego.
Mt 24,31
W drugim liście dźwięk trąby towarzyszy zstąpieniu i powstaniu zmarłych, a w mowie oliwnej trąba służy do zgromadzenia wybranych z czterech stron świata. Trzy niezależne teksty łączą więc trąbę z tym samym zespołem wydarzeń. To zestawienie jest mocne i nie wymaga żadnego założenia.
Święto, którego obrzędem jest trąbienie
Przemów do synów Izraela i powiedz im: W siódmym miesiącu, pierwszego dnia tego miesiąca, będziecie mieli szabat, upamiętnienie przez trąbienie, święte zgromadzenie. Nie będziecie wykonywać żadnej uciążliwej pracy, lecz złożycie Panu ofiarę spalaną.
Kpł 23,24-25
Pierwszego dnia siódmego miesiąca będziecie mieli święte zgromadzenie; nie będziecie wykonywać żadnej ciężkiej pracy. Będzie to dla was dzień wesołego trąbienia.
Lb 29,1
Tora ustanawia w siódmym miesiącu dzień, którego jedyną wymienioną treścią jest trąbienie i święte zgromadzenie. Nie podaje przy tym powodu ani wydarzenia, które miałoby być wspominane — a przy innych świętach powód jest zwykle wskazany. To milczenie jest w tej dyskusji faktem najważniejszym i bywa pomijane przez obie strony.
Inne trąby w Piśmie
I stanie się też w tym dniu, że zadmą w wielką trąbę i przyjdą zaginieni w ziemi Asyrii oraz ci, którzy byli wygnani do ziemi Egiptu; i będą oddawać pokłon Panu na świętej górze w Jerozolimie.
Iz 27,13
A siedmiu kapłanów będzie niosło przed arką siedem trąb z rogów baranich. Siódmego zaś dnia obejdziecie miasto siedem razy, a kapłani będą dąć w trąby. A gdy przeciągle będą trąbić w baranie rogi i usłyszycie głos trąby, cały lud wzniesie wielki okrzyk, a mury miasta runą i lud wejdzie do miasta, każdy wprost przed siebie.
Joz 6,4-5
U Izajasza wielka trąba zwołuje zaginionych i wygnanych na świętą górę, co bardzo przypomina zgromadzenie wybranych z mowy oliwnej. Pod Jerychem siedem trąb prowadzi do upadku murów siódmego dnia. Motyw siódemki i motyw zgromadzenia są więc w Piśmie starsze niż Apokalipsa i pracują niezależnie od niej.
Siódma trąba Apokalipsy
I zatrąbił siódmy anioł, i odezwały się donośne głosy w niebie mówiące: Królestwa świata stały się królestwami naszego Pana i jego Chrystusa i będzie królować na wieki wieków. A dwudziestu czterech starszych, którzy siedzą przed Bogiem na swoich tronach, upadło na twarze i oddało Bogu pokłon; Mówiąc: Dziękujemy tobie, Panie Boże Wszechmogący, który jesteś i który byłeś, i który masz przyjść, że wziąłeś swą potężną moc i objąłeś królestwo. I rozgniewały się narody, i nadszedł twój gniew i czas osądzenia umarłych, i oddania zapłaty twoim sługom prorokom i świętym oraz tym, którzy się boją twego imienia, małym i wielkim, i zniszczenia tych, którzy niszczą ziemię.
Ap 11,15-18
W Apokalipsie siódma trąba ogłasza objęcie królestwa oraz czas osądzenia umarłych i oddania zapłaty sługom, prorokom i świętym. Jest to jedyne miejsce, w którym z dźwiękiem trąby wiąże się wprost sąd nad umarłymi, a nie samo ich powstanie. Podobieństwo do zapowiedzi Pawła jest wyraźne, lecz żaden z tych tekstów nie odsyła do drugiego.
Co z tego wolno wnioskować
Zestawienie jest realne: zmartwychwstanie związane z trąbą, święto poświęcone trąbieniu, brak podanego powodu tego święta. Wielu wyprowadza stąd wniosek, że dzień trąbienia jest zapowiedzią. Wniosek ten jest uporządkowany i nie stoi w sprzeczności z żadnym tekstem — ale nie jest wypowiedzią żadnego tekstu i tak trzeba go podpisywać. Nie wynika też z niego żaden termin: nawet gdyby wzorzec był prawdziwy, wskazywałby rodzaj dnia, a nie rok. Kto z takiego wzorca wyprowadza datę, wychodzi poza Pismo i poza własne przesłanki.
Teksty, które komplikują to zestawienie
I zobaczyłem siedmiu aniołów, którzy stoją przed Bogiem. I dano im siedem trąb.
Ap 8,2
Siedem trąb w rękach aniołów tworzy własny ciąg, niezwiązany ze świętem ani ze zwoływaniem ludu. Jeśli ostatnia trąba Pawła to siódma trąba Apokalipsy, cała chronologia zmienia się zasadniczo. Paweł jednak pisał, zanim ta księga powstała, więc jego czytelnicy nie mogli tak go zrozumieć.
Lecz w dniach głosu siódmego anioła, gdy zacznie trąbić, dokona się tajemnica Boga, jak to oznajmił swoim sługom, prorokom.
Ap 10,7
Tutaj z głosem siódmego anioła wiąże się dokonanie tajemnicy Boga zapowiedzianej prorokom. To wzmacnia pokusę utożsamienia obu trąb, a jednocześnie pokazuje, że Apokalipsa mówi o czymś szerszym niż zmartwychwstanie. Tekst nie łączy tych dwóch spraw wprost.
Zrób sobie dwie srebrne trąby. Wykonasz je robotą kutą, a będą ci służyć do zwoływania ludu i do nawoływania w drogę obozów. A gdy w nie zadmą, wtedy cały lud zgromadzi się do ciebie, u wejścia do Namiotu Zgromadzenia.
Lb 10,2-3
Srebrne trąby Tory służą do zwoływania ludu i do wyruszania obozów, a więc do rzeczy zwyczajnych i powtarzalnych. Pokazuje to, że sam dźwięk trąby nie jest w Piśmie znakiem zastrzeżonym dla końca. Kto buduje wzorzec, musi to uwzględnić.
Trzeciego dnia o poranku pojawiły się grzmoty i błyskawice, i gęsty obłok nad górą, i bardzo potężny głos trąby, tak że cały lud, który był w obozie, zadrżał.
Wj 19,16
Przy górze potężny głos trąby towarzyszy nadaniu Tory i zgromadzeniu ludu przed Bogiem. Jest to najstarsze wystąpienie tego motywu i ono też opisuje spotkanie. Pismo tej sprawy nie zamyka: związek między trąbą, zgromadzeniem i spotkaniem jest widoczny, lecz nigdzie nie zostaje nazwany zapowiedzią konkretnego dnia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, do jakiego ciągu należy ostatnia trąba u Pawła. Nie wiemy, czy jest tożsama z siódmą trąbą Apokalipsy. Nie wiemy, dlaczego Tora nie podaje powodu ustanowienia dnia trąbienia. Nie wiemy, czy trąba w mowie oliwnej i trąba w liście do Tesaloniczan to ten sam dźwięk. Nie wiemy, czy zestawienie święta z zapowiedzią jest odczytaniem zamierzonym przez autorów, czy naszym. Nie wiemy wreszcie, ile trąb w ogóle liczy ciąg, o którym Paweł wspomina jednym słowem.
