Spór o Apokalipsę rzadko dotyczy pojedynczych wersetów. Dotyczy tego, gdzie umieścić opisane w niej wydarzenia na osi czasu. Odpowiedzi są trzy i każda ma zestaw tekstów, które tłumaczy najlepiej. Zadaniem tego artykułu jest pokazać wszystkie trzy razem z ich słabymi miejscami, a nie wskazać zwycięzcy.
Trzy odpowiedzi w skrócie
Preteryzm umieszcza większość księgi w pierwszym wieku i widzi w niej odpowiedź na sytuację ówczesnych wspólnot. Historyzm rozciąga ją na dzieje od pierwszego wieku po koniec i czyta jako ciągły zapis. Futuryzm umieszcza rozdziały od czwartego wzwyż w czasie jeszcze nieprzybyłym. Wszystkie trzy zgadzają się, że księga mówi o przyjściu Mesjasza i o sądzie. Różnią się umiejscowieniem i to jest cała różnica.
Teksty o bliskości
Objawienie Jezusa Chrystusa, które dał mu Bóg, aby ukazać swoim sługom to, co ma się stać wkrótce, a on to ukazał i posłał przez swojego anioła swemu słudze Janowi;
Ap 1,1
Błogosławiony ten, kto czyta, i ci, którzy słuchają słów tego proroctwa i zachowują to, co w nim jest napisane, bo czas jest bliski.
Ap 1,3
I powiedział do mnie: Te słowa są wiarygodne i prawdziwe, a Pan, Bóg świętych proroków, posłał swego anioła, aby pokazać swym sługom, co ma się stać wkrótce. Oto przyjdę wkrótce: Błogosławiony, który zachowuje słowa proroctwa tej księgi.
Ap 22,6-7
Potem powiedział do mnie: Nie pieczętuj słów proroctwa tej księgi, bo czas jest bliski.
Ap 22,10
Cztery zdania w otwarciu i zamknięciu księgi mówią o rzeczach mających stać się wkrótce i o czasie bliskim. Jest to najmocniejszy zestaw preteryzmu i trzeba to przyznać otwarcie: żadne z tych zdań nie jest niejasne. Historyzm odpowiada, że bliskość dotyczy początku ciągu, a nie jego końca. Futuryzm odpowiada, że jest to bliskość z perspektywy Boga, i tu zwykle sięga po zdanie o dniu jak tysiąc lat.
Napisz to, co widziałeś, i co jest, i co ma się stać potem.
Ap 1,19
Polecenie dane Janowi dzieli treść na trzy części: to, co widział, to, co jest, oraz to, co ma się stać potem. Historyzm i futuryzm robią z tego zdania plan całej księgi, w którym rozdziały od czwartego wzwyż należą do części trzeciej. Preteryzm odpowiada, że jest to opis polecenia, a nie spis treści. Tekst nie mówi, gdzie przebiegają granice między tymi częściami, więc plan pozostaje propozycją czytelnika.
A to widzenie wieczorne i poranne, o którym była mowa, jest prawdą. Dlatego zapieczętuj to widzenie, bo spełni się po wielu dniach.
Dn 8,26
Ale ty Danielu zamknij te słowa i zapieczętuj tę księgę aż do czasu ostatecznego. Wielu będzie przebiegać, a pomnoży się wiedza.
Dn 12,4
Danielowi polecono odwrotnie: zapieczętować, bo spełnienie przyjdzie po wielu dniach. Kontrast obu poleceń jest w tekście wyraźny i wszystkie trzy szkoły muszą coś z nim zrobić. Historyzm widzi tu potwierdzenie, że Apokalipsa opisuje czas rozpoczynający się natychmiast. Futuryzm musi wyjaśnić, dlaczego księga o odległej przyszłości ma być otwarta.
Zdanie o pokoleniu
Zaprawdę powiadam wam: Nie przeminie to pokolenie, aż się to wszystko stanie.
Mt 24,34
To zdanie jest osią sporu, bo ogranicza czas wypełnienia do jednego pokolenia. Preteryzm czyta je najprościej ze wszystkich. Historyzm i futuryzm proponują inne rozumienia słowa o pokoleniu — jako rodzaju, jako pokolenia widzącego znaki albo jako ludu. Żadne z tych rozumień nie jest niemożliwe, ale też żadne nie jest wyjaśnione w tekście.
Teksty, które komplikują każdą ze szkół
Zaprawdę powiadam wam: Są wśród stojących tutaj tacy, którzy nie zakosztują śmierci, aż ujrzą Syna Człowieczego przychodzącego w swoim królestwie.
Mt 16,28
Zapowiedź, że niektórzy ze stojących nie zakosztują śmierci, zanim zobaczą Syna Człowieczego przychodzącego w królestwie, jest najostrzejszym zdaniem tej dyskusji. Preteryzm ma je za sobą. Pozostałe szkoły odnoszą je do przemienienia albo do zmartwychwstania, ale tekst tych odniesień nie podaje.
A gdy będą was prześladować w tym mieście, uciekajcie do innego. Zaprawdę powiadam wam, że nie obejdziecie miast Izraela, aż przyjdzie Syn Człowieczy.
Mt 10,23
Podobnie tutaj: uczniowie nie obejdą miast Izraela, zanim przyjdzie Syn Człowieczy. Zdanie to jest kłopotem dla każdego, kto umieszcza przyjście w odległym czasie, i wsparciem dla tego, kto umieszcza je blisko. Nie mówi jednak, o którym przyjściu mowa, jeśli przyjęć jest więcej niż jedno.
Ale niech to jedno, umiłowani, nie będzie przed wami zakryte, że jeden dzień u Pana jest jak tysiąc lat, a tysiąc lat jak jeden dzień.
2 P 3,8
Zdanie o dniu jak tysiąc lat bywa używane, by rozciągnąć bliskość na wieki. Trzeba jednak zauważyć, że Piotr używa go w innym celu — odpowiada szydercom, a nie buduje przelicznika. Kto robi z niego przelicznik, dokłada zastosowanie, którego kontekst nie zawiera.
Zobaczyłem też trony i zasiedli na nich, i dano im władzę sądzenia. I zobaczyłem dusze ściętych z powodu świadectwa Jezusa i z powodu słowa Bożego oraz tych, którzy nie oddali pokłonu bestii ani jej wizerunkowi i nie przyjęli jej znamienia na czoło ani na rękę. I ożyli, i królowali z Chrystusem tysiąc lat.
Ap 20,4
Tysiąc lat i królowanie ściętych za świadectwo są kłopotem dla preteryzmu, bo trudno umieścić je w pierwszym wieku, i kłopotem dla historyzmu, bo trzeba wskazać, gdzie w dziejach ten okres się mieści. Futuryzm ma tu najmniej problemów, ale płaci za to trudnościami przy zdaniach o bliskości. Pismo tej sprawy nie zamyka i żadna ze szkół nie może powołać się na werset, który ją ogłasza poprawną.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kiedy Apokalipsa została napisana, a data zmieniałaby siłę części argumentów. Nie wiemy, co dokładnie znaczy słowo o bliskości czasu w ustach autora. Nie wiemy, czy podział z pierwszego rozdziału na to, co jest, i to, co ma się stać potem, jest planem całej księgi. Nie wiemy, czy cykle pieczęci, trąb i czasz następują po sobie, czy się nakładają. Nie wiemy, do jakiego pokolenia odnosi się zdanie z mowy oliwnej. Nie wiemy wreszcie, dlaczego księga nie zawiera ani jednego zdania rozstrzygającego ten spór, choć zawiera wiele zdań mniej doniosłych.
