Trzydziesty siódmy rozdział Ezechiela ma dwie części i jedną wspólną myśl. Najpierw wyschłe kości ożywają, potem dwa kawałki drewna stają się jednym. W obu wypadkach prorok nie zostaje z obrazem sam — tekst sam podaje, co znaczy.
Kości, o których nikt nie zakładał, że ożyją
Ręka Pana była nade mną i on wyprowadził mnie w duchu Pana, i postawił mnie w środku doliny, która była pełna kości; Przeprowadził mnie obok nich dokoła, a oto było ich bardzo dużo na obszarze tej doliny, a oto były bardzo wyschłe. I powiedział do mnie: Synu człowieczy, czy te kości ożyją? Odpowiedziałem: Panie Boże, ty wiesz. Wtedy powiedział do mnie: Prorokuj o tych kościach i mów do nich: Wyschłe kości, słuchajcie słowa Pana. Tak mówi Pan Bóg do tych kości: Oto sprawię, że wstąpi w was tchnienie i ożyjecie; Nałożę na was ścięgna i sprawię, że obrośniecie ciałem, oblekę was w skórę, i włożę w was tchnienie, i ożyjecie. I poznacie, że ja jestem Panem.
Ez 37,1-6
Pytanie zadane prorokowi jest podchwytliwe i Ezechiel nie odpowiada ani tak, ani nie. Kolejność ożywienia jest odwrotna do rozkładu: ścięgna, ciało, skóra, na końcu tchnienie. Życie nie wraca stopniowo, lecz warstwami, a ostatnia z nich pochodzi z zewnątrz.
I powiedział do mnie: Synu człowieczy, te kości to cały dom Izraela. Oto mówią: Nasze kości wyschły, nasza nadzieja przepadła, jesteśmy zgubieni. Dlatego prorokuj i mów do nich: Tak mówi Pan Bóg: Oto otworzę wasze groby i wyprowadzę was z waszych grobów, ludu mój, i przyprowadzę was do ziemi Izraela. I poznacie, że ja jestem Panem, gdy otworzę wasze groby i wyprowadzę was z waszych grobów, ludu mój. Włożę w was mojego ducha i ożyjecie, i osadzę was w waszej ziemi. I poznacie, że ja, Pan, to powiedziałem i uczyniłem, mówi Pan.
Ez 37,11-14
Wykładnia jest podana wprost i jest szersza, niż wygląda pierwsza scena: chodzi o cały dom Izraela, o ludzi mówiących, że ich nadzieja przepadła. Obraz grobu jest tu metaforą wygnania, a nie wykładem o zmartwychwstaniu ciał — choć język zmartwychwstania został użyty i nie należy go rozcieńczać.
Dwa kawałki drewna
I doszło do mnie słowo Pana mówiące: A ty, synu człowieczy, weź sobie kawałek drewna i napisz na nim: Dla Judy i synów Izraela, jego towarzyszy. Weź też drugi kawałek drewna i napisz na nim: Dla Józefa, drewno Efraima i całego domu Izraela, jego towarzyszy. I złóż je jedno z drugim w jeden kawałek, aby stanowiły jedno w twoim ręku.
Ez 37,15-17
Znak jest fizyczny i prosty: dwa napisy, dwa patyki, jedna ręka. Podział, o którym mowa, nie jest podziałem między Izraelem a narodami, lecz wewnętrznym rozdarciem jednego ludu na dwie części.
Powiesz im: Tak mówi Pan Bóg: Oto wezmę drewno Józefa, które jest w ręku Efraima oraz pokolenia Izraela, jego towarzyszy, i przyłożę je do tamtego, do drewna Judy, i uczynię je jednym drewnem, i staną się jednym w moim ręku. A te drewna, na których napiszesz, będą w twoim ręku na ich oczach.
Ez 37,19-20
Potem powiedz do nich: Tak mówi Pan Bóg: Oto wezmę synów Izraela spośród narodów, do których przybyli, zgromadzę ich zewsząd i przyprowadzę ich do ich ziemi. I uczynię ich jednym narodem w ziemi, na górach Izraela, i jeden król będzie królem nad nimi wszystkimi. Nie będą już dwoma narodami i już nie podzielą się na dwa królestwa. Nie splugawią się już swymi bożkami i obrzydliwościami oraz wszelkimi występkami. Wybawię ich ze wszystkich ich miejsc zamieszkania, gdzie zgrzeszyli, i oczyszczę ich. I będą moim ludem, a ja będę ich Bogiem.
Ez 37,21-23
Wyjaśnienie jest równie dosłowne: jeden naród, jeden król, koniec dwóch królestw i koniec bałwochwalstwa. Warto zauważyć kolejność — najpierw zgromadzenie, potem oczyszczenie. Tekst nie mówi, że wróci lud już poprawiony.
Mój sługa Dawid będzie królem nad nimi i wszyscy będą mieli jednego pasterza. Będą chodzić według moich sądów, będą przestrzegać moich ustaw i wykonywać je. I zamieszkają w tej ziemi, którą dałem mojemu słudze Jakubowi, w której mieszkali wasi ojcowie; będą w niej mieszkali, oni, ich synowie i synowie ich synów, aż na wieki, a mój sługa Dawid będzie ich księciem na wieki. Zawrę też z nimi przymierze pokoju, które będzie przymierzem wiecznym z nimi. Osadzę ich i rozmnożę, i umieszczę swoją świątynię pośród nich na wieki. Mój przybytek będzie wśród nich i będę ich Bogiem, a oni będą moim ludem. I poznają narody, że ja jestem Panem, który uświęca Izraela, gdy moja świątynia będzie wśród nich na wieki.
Ez 37,24-28
Zakończenie dokłada trzy rzeczy: pasterza nazwanego imieniem Dawida, przymierze pokoju nazwane wiecznym i świątynię pośród ludu na wieki. Trudno czytać to jako opis samego powrotu z Babilonu, bo żadna z tych trzech rzeczy wtedy się nie ziściła w podanej mierze.
W te dni dom Judy będzie chodził z domem Izraela i przybędą razem z ziemi północnej do ziemi, którą dałem w dziedzictwo waszym ojcom.
Jr 3,18
I będą zgromadzeni razem synowie Judy i synowie Izraela, ustanowią sobie jedną głowę i wyjdą z tej ziemi. Wielki bowiem będzie dzień Jizreel.
Oz 1,11
Dwaj inni prorocy mówią to samo w innych słowach: dwie części, jedna głowa, wspólne przyjście. Motyw scalenia rozdzielonego ludu jest w Tanach powtarzalny i nie stoi ani razu jako zapowiedź podziału trwałego.
Cztery teksty, które pytają, kogo to dotyczy
Nie chcę bowiem, bracia, abyście nie znali tej tajemnicy – żebyście sami siebie nie uważali za mądrych – że zatwardziałość po części przyszła na Izrael, dopóki nie wejdzie pełnia pogan. I tak cały Izrael będzie zbawiony, jak jest napisane: Przyjdzie z Syjonu wybawiciel i odwróci bezbożność od Jakuba.
Rz 11,25-26
Paweł mówi o zatwardziałości częściowej i czasowej oraz o zbawieniu całego Izraela. Utrzymuje więc kategorię Izraela jako odrębną, a jednocześnie wiąże jej los z wejściem pogan. Sam ten werset nie rozstrzyga, czy „cały Izrael” znaczy to samo, co „cały dom Izraela” u Ezechiela.
Nie ma Żyda ani Greka, nie ma niewolnika ani wolnego, nie ma mężczyzny ani kobiety; wszyscy bowiem jedno jesteście w Chrystusie Jezusie. A jeśli należycie do Chrystusa, to jesteście potomstwem Abrahama, a zgodnie z obietnicą – dziedzicami.
Ga 3,28-29
Tu granice zostają zniesione, a dziedzictwo Abrahama przypisane wszystkim należącym do Mesjasza. Jeśli czytać ten werset jako unieważnienie odrębności, obietnica Ezechiela musi znaczyć coś innego, niż mówi jej litera. Jeśli czytać go jako włączenie bez unieważnienia — obietnica zostaje w mocy.
On bowiem jest naszym pokojem, on, który z obydwu uczynił jedno i zburzył stojący pośrodku mur, który był przegrodą; Znosząc przez swoje ciało nieprzyjaźń, prawo przykazań wyrażone w przepisach, aby z dwóch stworzyć w samym sobie jednego nowego człowieka, czyniąc pokój; I aby pojednać z Bogiem obydwu w jednym ciele przez krzyż, zgładziwszy przez niego nieprzyjaźń.
Ef 2,14-16
Zburzony mur i jeden nowy człowiek to obraz zjednoczenia, ale dotyczy Żydów i pogan, nie Judy i Efraima. Podobieństwo do dwóch patyków jest kuszące i bywa wykorzystywane — trzeba pamiętać, że to dwa różne podziały.
Nie ten bowiem jest Żydem, kto jest Żydem na zewnątrz, ani nie to jest obrzezaniem, co jest na zewnątrz, na ciele; Ale ten jest Żydem, kto jest nim wewnątrz, i to jest obrzezanie, co jest obrzezaniem serca, w duchu, nie w literze, którego chwała nie pochodzi od ludzi, lecz od Boga.
Rz 2,28-29
Definicja Żyda zostaje tu przeniesiona z ciała na serce. To najmocniejszy z czterech tekstów przeciw czysto etnicznemu czytaniu Ezechiela. Nie jest jednak tak, by którakolwiek strona sporu miała werset rozstrzygający — Pismo tej sprawy nie zamyka, trzyma obie perspektywy naraz i tak trzeba je podawać.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy złączenie dwóch patyków już nastąpiło, czy jest przyszłe — tekst opisuje stan, którego nie da się przypisać żadnemu znanemu momentowi bez naciągania. Nie wiemy, kto dziś odpowiada nazwie Efraim, skoro to pokolenie nie prowadzi rodowodów. Nie wiemy, czy pasterz nazwany Dawidem to sam Dawid wskrzeszony, czy potomek noszący jego imię jako tytuł. Nie wiemy, czym jest świątynia pośród ludu na wieki i jak się ma do opisów z końca tej samej księgi. Nie wiemy wreszcie, w jakiej kolejności następują zgromadzenie, oczyszczenie i wylanie ducha — Ezechiel wymienia je razem, bez rozpisania na etapy.
Zobacz też: Przymierze (brit) · Tanach · Świątynia (Bejt haMikdasz) · Ezechiel · Dawid · Paweł — znaczenie imienia
