Data, którą kazano zapisać
Rozdział 24 zaczyna się od polecenia niezwykłego dla księgi prorockiej: prorok ma zanotować dzień.
W dziewiątym roku, w dziesiątym miesiącu, dziesiątego dnia tego miesiąca, znowu doszło do mnie słowo Pana mówiące: Synu człowieczy, napisz sobie datę tego dnia, tego właśnie dnia. W tym dniu bowiem król Babilonu obległ Jerozolimę.
Ez 24,1-2
Ezechiel jest w Babilonii, wiadomość o rozpoczęciu oblężenia nie mogła dotrzeć tego samego dnia. Zapisana data ma więc służyć późniejszej weryfikacji: gdy przyjdzie relacja z Judy, będzie można porównać. Data ta zgadza się z zapisem w księgach królewskich.
W dziewiątym roku jego panowania, dziesiątego miesiąca, dziesiątego dnia tego miesiąca, Nabuchodonozor, król Babilonu, wraz z całym swoim wojskiem wyruszył przeciw Jerozolimie, rozbił obóz pod nią i zbudował przeciwko niej szańce dokoła.
2 Krl 25,1
Polecenie
Druga część rozdziału dotyczy sprawy osobistej i jest sformułowana bez żadnego przygotowania.
I doszło do mnie słowo Pana mówiące: Synu człowieczy, oto zabiorę ci nagle rozkosz twoich oczu, ale ty nie lamentuj ani nie płacz, niech twoje łzy się nie wylewają. Zaniechaj zawodzenia, nie urządzaj żałoby po zmarłej; zawiąż sobie zawój, nałóż obuwie na nogi, nie zasłaniaj warg i nie jedz niczyjego chleba. Rano przemówiłem więc do ludu, a wieczorem umarła moja żona; i uczyniłem rano, jak mi rozkazano.
Ez 24,15-18
Warto zauważyć kolejność w ostatnim zdaniu: rano prorok przemówił do ludu, wieczorem umarła jego żona, a następnego ranka wykonał polecenie. Zapowiedź poprzedziła zdarzenie, a wykonanie nastąpiło natychmiast, bez zapisanej sceny sprzeciwu — w odróżnieniu od rozdziału 4, gdzie Ezechiel wniósł zastrzeżenie i zostało ono uwzględnione.
Trzeba nazwać, na czym polega ten znak. Nie na śmierci żony — tekst nie mówi, że umarła po to, by być znakiem, i nie przedstawia jej śmierci jako zesłanej dla efektu. Znakiem jest zachowanie proroka: brak żałoby. W kulturze, w której żałoba była zbiorowa, obowiązkowa i widoczna — z zasłoniętymi ustami, zdjętym obuwiem i chlebem przynoszonym przez sąsiadów — jej brak musiał zwrócić uwagę natychmiast.
Pytanie ludu i odpowiedź
I lud zapytał mnie: Czy nie powiesz nam, co znaczą dla nas te rzeczy, które czynisz? Wtedy odpowiedziałem im: Słowo Pana doszło do mnie mówiące: Powiedz domowi Izraela: Tak mówi Pan Bóg: Oto zbezczeszczę swoją świątynię, chlubę waszej potęgi, rozkosz waszych oczu i miłość waszej duszy, a wasi synowie i wasze córki, które pozostawiliście, polegną od miecza.
Ez 24,19-21
To lud pyta pierwszy — dokładnie tak, jak miał zapytać. Odpowiedź przenosi wszystkie określenia z żony na świątynię: rozkosz oczu, chluba potęgi, miłość duszy. Świątynia była dla wygnańców tym, czym dla Ezechiela była jego żona, i miała ich spotkać ta sama strata.
I uczynicie tak, jak ja uczyniłem: nie zasłonicie warg i nie będziecie jeść niczyjego chleba; Wasze zawoje będą na waszych głowach i wasze obuwie na nogach; nie będziecie zawodzić ani płakać, lecz będziecie schnąć z powodu waszych nieprawości i będziecie wzdychać jeden do drugiego. I Ezechiel będzie dla was znakiem: wszystko, co on uczynił, wy będziecie czynić. A gdy to nastąpi, poznacie, że ja jestem Panem Bogiem.
Ez 24,22-24
Zakaz żałoby zostaje więc rozciągnięty na słuchaczy. Powód nie jest podany wprost, ale wynika z całej księgi: żałoba zakłada, że stała się krzywda. Tu ma się dokonać wyrok, który prorocy zapowiadali przez pokolenia i który został uzasadniony. Zamiast lamentu przewidziane jest schnięcie z powodu nieprawości — czyli świadomość winy zamiast poczucia bycia ofiarą.
Milczenie i jego koniec
A ty, synu człowieczy, czy w tym dniu, w którym zabiorę im ich moc, radość ich chluby, rozkosz ich oczu i tęsknotę duszy, ich synów i córki; Czy w tym dniu nie przyjdzie do ciebie ten, co ucieknie, aby przynieść wieść dla twoich uszu? W tym dniu otworzą się twoje usta przed tym, który uszedł, i będziesz mówił, a nie będziesz już niemy. Będziesz dla nich znakiem i poznają, że ja jestem Panem.
Ez 24,25-27
Zapowiedź dotyczy niemoty proroka, o której księga wspominała już wcześniej, i wyznacza jej kres: usta otworzą się w dniu, w którym przyjdzie zbieg z wiadomością. Wykonanie zostaje odnotowane osobno, kilka rozdziałów dalej.
I stało się w dwunastym roku naszego uprowadzenia, w dziesiątym miesiącu, piątego dnia tego miesiąca, że przyszedł do mnie jeden zbieg z Jerozolimy, mówiąc: Zdobyto miasto. A ręka Pana była nade mną wieczorem, zanim przyszedł ten zbieg, i otworzyła moje usta, aż ten przyszedł do mnie rano. Otworzyła moje usta i nie byłem już niemy.
Ez 33,21-22
Zapowiedź i jej spełnienie są w księdze rozdzielone i opatrzone datami po obu stronach. Jest to jeden z niewielu przypadków, gdzie tekst sam dostarcza materiału do sprawdzenia własnej zapowiedzi.
Podobny zakaz u Jeremiasza
Ezechiel nie jest jedynym prorokiem, któremu zakazano uczestnictwa w żałobie. Jeremiaszowi zabroniono wchodzić do domu żałoby, i to z podaniem powodu.
Tak bowiem mówi Pan: Nie wchodź do domu żałoby i nie chodź opłakiwać ani żałować ich, bo odjąłem mój pokój od tego ludu, miłosierdzie i litość, mówi Pan. Pomrą wielcy i mali w tej ziemi. Nie będą pogrzebani ani opłakiwani, nikt nie będzie dla nich się nacinał ani robił sobie łysiny; Nikt nie będzie łamać chleba z tymi, którzy są w żałobie, aby ich pocieszyć po zmarłym, ani nie dadzą im pić z kubka pocieszenia za ich ojca lub matkę.
Jr 16,5-7
W obu wypadkach chodzi o to samo: obrzędy pocieszenia zakładają wspólnotę, która trwa. Prorok ma pokazać, że tej wspólnoty w dotychczasowej postaci już nie będzie. Różnica polega na skali. Jeremiaszowi zakazano wchodzić do cudzych domów żałoby, Ezechielowi zakazano opłakiwać własną żonę. Znak przesunął się z zachowania publicznego na sprawę najbardziej osobistą, jaką prorok miał.
Czego nie wiemy
Nie wiemy nic o żonie Ezechiela poza tym jednym zdaniem. Księga nie podaje jej imienia, nie mówi, jak długo byli małżeństwem, czy mieli dzieci ani na co umarła.
Nie wiemy, czy prorok został o tym uprzedzony wcześniej niż tego samego ranka. Tekst zestawia poranne wystąpienie i wieczorną śmierć, ale nie mówi, kiedy Ezechiel dowiedział się o chorobie ani czy chorowała.
Nie wiemy wreszcie, jak przyjął to sam prorok. Księga zapisuje jedynie, że uczynił, jak mu rozkazano. Nie ma tu ani jednego zdania o jego stanie — w odróżnieniu od Jeremiasza, który swoje skargi zapisał. To milczenie jest zresztą częścią znaku.
