Pytanie zwykle miesza dwie rzeczy, które warto rozdzielić od razu. Czym innym jest czytanie jakiegoś tekstu, a czym innym uznawanie go za miarę wiary. Pismo mówi o obu tych sprawach, ale mówi o nich w różnych miejscach i w różnym tonie.
Czy autorzy Pisma cytowali teksty spoza Biblii?
Bo w nim żyjemy, poruszamy się i jesteśmy, jak też powiedzieli niektórzy z waszych poetów: I my bowiem jesteśmy z jego rodu.
Dz 17,28
Paweł w mowie na Areopagu cytuje greckich poetów i robi to bez zastrzeżeń, jako argument w rozmowie ze słuchaczami, którzy tych autorów znali. Nie uznaje ich przez to za natchnionych — używa zdania, które jest prawdziwe, do wskazania czegoś dalej idącego.
O nich też prorokował Henoch, siódmy po Adamie, mówiąc: Oto idzie Pan z tysiącami swoich świętych;
Jud 1,14
Ten przypadek jest ciekawszy i wymaga precyzji, bo bywa nadużywany w obie strony. List mówi, że Henoch prorokował, i przytacza treść tego proroctwa. Słowa te bardzo blisko odpowiadają fragmentowi znanemu z pozabiblijnej Księgi Henocha. Sam list jednak nie podaje źródła i nie nazywa żadnej księgi — nie mówi, skąd wie. Kto twierdzi, że Juda cytuje tamten zwój i tym samym go uwierzytelnia, dokłada informację, której w tekście nie ma. Kto twierdzi, że nie ma tu żadnego związku, ignoruje bardzo bliskie podobieństwo.
Czy zakaz dodawania do słowa zabrania czytania innych ksiąg?
Nie dodawajcie do słowa, które ja wam nakazuję, ani z niego nie ujmujcie, abyście przestrzegali przykazań Pana, waszego Boga, które ja wam nakazuję.
Pwt 4,2
Zakaz dotyczy przykazań: nie wolno ich mnożyć ani ujmować. Nie jest to zakaz czytania czegokolwiek ani posiadania innych ksiąg — sam Izrael miał kroniki, pieśni i zapisy, do których teksty biblijne odsyłają, jak księga Jaszara czy dzieje królów. Skoro autorzy natchnionych ksiąg odsyłają czytelnika do zapisów spoza nich, trudno utrzymać tezę, że sięganie po tekst pozabiblijny jest samo w sobie przekroczeniem.
Każde słowo Boga jest czyste; on jest tarczą dla tych, którzy mu ufają. Nie dodawaj nic do jego słów, aby cię nie strofował i abyś nie okazał się kłamcą.
Prz 30,5-6
Tu przedmiotem jest dodawanie do słów Boga, czyli przypisywanie Mu tego, czego nie powiedział. To jest realna granica i przebiega dokładnie tam, gdzie ktoś zaczyna traktować tekst pozabiblijny jako źródło nauki o Bogu.
Oświadczam zaś każdemu, kto słucha słów proroctwa tej księgi: Jeśli ktoś dołoży coś do tego, dołoży mu też Bóg plag opisanych w tej księdze; A jeśli ktoś odejmie coś ze słów księgi tego proroctwa, odejmie też Bóg jego dział z księgi życia i ze świętego miasta, i z rzeczy, które są opisane w tej księdze.
Ap 22,18-19
Ostrzeżenie jest ostre, ale odnosi się do słów proroctwa tej księgi — mówi o niej samej, a nie o całym zbiorze. Rozciąganie go na cały kanon jest zastosowaniem szerszym niż to, co zdanie wypowiada.
Jaką rolę ma Pismo, której nie przejmuje żaden inny tekst?
Całe Pismo jest natchnione przez Boga i pożyteczne do nauki, do strofowania, do poprawiania, do wychowywania w sprawiedliwości;
2 Tm 3,16
Zdanie mówi o Piśmie i o jego przeznaczeniu: nauka, strofowanie, poprawianie, wychowywanie. To wyznacza rolę, której żaden inny tekst nie przejmuje. Zauważ jednak, że zdanie mówi, do czego Pismo służy, a nie że wszystko inne jest szkodliwe — nie jest to zakaz sięgania po cokolwiek poza nim.
Ci byli szlachetniejsi od tych w Tesalonice, gdyż przyjęli słowo Boże z całą gotowością i codziennie badali Pisma, czy tak się sprawy mają.
Dz 17,11
Wzorem postępowania jest tutaj sprawdzanie. Berejczycy nie odrzucają tego, co słyszą, i nie przyjmują tego bezkrytycznie — badają Pisma, żeby zobaczyć, czy tak jest. Ten sam sposób da się zastosować do każdej książki, jaką się bierze do ręki, i jest to najbliższa odpowiedź, jaką Pismo daje na pytanie z tytułu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, skąd Juda wziął proroctwo Henocha. Mógł znać zwój, mógł znać przekaz ustny, mógł otrzymać to inaczej. Tekst milczy, a każda z tych odpowiedzi jest domysłem.
Nie wiemy dokładnie, jak przebiegała granica zbioru ksiąg uznawanych w pierwszym wieku, bo Pismo nie zawiera listy samego siebie. Nie ma w nim spisu ksiąg ani zdania, które by taki spis zatwierdzało — wszystkie znane nam wykazy pochodzą z późniejszych świadectw. Rozstrzygnięte jest natomiast to, że zakaz dotyczy dodawania do słów Boga, a nie czytania, i że nie ma w Piśmie ani jednego zdania zabraniającego wziąć do ręki jakąkolwiek książkę.
Zobacz też: Paweł — znaczenie imienia · Henoch — znaczenie imienia · Juda — znaczenie imienia
