Niewola babilońska i powrót — oś czasu do czasów Heroda
Niewola babilońska zaczyna się od deportacji za Joakima i zburzenia Jerozolimy, a kończy dekretem Cyrusa (538 p.n.e.). Potem następują powroty, odbudowa świątyni i murów za Zorobabela, Ezdrasza i Nehemiasza. Po Malachiaszu zaczyna się okres międzytestamentowy — historia Judei pod Persami, Grekami, Hasmoneuszami i Rzymem.
Skąd biorą się daty
Daty tej epoki należą do najpewniejszych: upadek Babilonu w 539 p.n.e. potwierdzają źródła babilońskie i perskie, a daty w Ezdraszu, Nehemiaszu i Aggeuszu są podane latami królów perskich. Spór dotyczy głównie dwóch rzeczy: którego Artakserksesa ma na myśli Ezdrasz i kim jest Aswerus z Księgi Estery. Okres międzytestamentowy opisujemy historycznie — księgi Machabejskie nie są dla serwisu natchnionym Pismem.
Status «potwierdzona źródłami» oznacza datę znaną także z tekstów pozabiblijnych (asyryjskich, babilońskich, perskich, greckich, rzymskich). Pozostałe liczone są z tekstu Pisma albo umieszczone według kontekstu.
Niewola i powrót
Babilon burzy Świątynię (586), a Juda idzie na wygnanie. Po dekrecie Cyrusa lud wraca, odbudowuje Świątynię (ok. 516) i mury Jerozolimy; Ezdrasz na nowo naucza Tory.
- ok. 585 p.n.e.data przybliżona
Ezechiel wśród wygnańców
Nad rzeką Kebar Ezechiel ogląda chwałę Jahwe i prorokuje do wygnańców. Wizja doliny suchych kości zapowiada zmartwychwstanie narodu.
Skąd data: Ezechiel datuje wizje latami niewoli króla Jojakina (Ez 1,2).
- ok. 550 p.n.e.data przybliżona
Daniel: wizje królestw
Na dworze babilońskim Daniel wykłada sny i otrzymuje wizje kolejnych imperiów oraz „Syna Człowieczego", któremu dana będzie władza wieczna.
Skąd data: „W pierwszym roku Belszazara" (Dn 7,1) — ok. 553/550 p.n.e.
- ok. 516 p.n.e.potwierdzona źródłami
Druga Świątynia ukończona
Zagrzewani przez Aggeusza i Zachariasza, wygnańcy kończą odbudowę Świątyni. Dom Jahwe znów stoi w Jerozolimie.
Skąd data: „w szóstym roku panowania króla Dariusza" (Ezd 6,15) — 516/515 p.n.e.
- ok. 474 p.n.e.data sporna
Estera ratuje lud; Purim
W perskim imperium Estera z narażeniem życia staje przed królem i udaremnia zagładę Żydów. Ocalenie upamiętnia święto Purim.
Skąd data: Dwunasty rok Aswerusa (Est 3,7); utożsamienie Aswerusa z Kserksesem I jest najczęstsze, ale nie jedyne.
- 458 p.n.e.data sporna
Ezdrasz naucza Tory
Kapłan i uczony Ezdrasz przybywa do Jerozolimy, „postanowił badać Torę Jahwe, pełnić ją i nauczać". Odnawia życie ludu wokół Słowa.
Skąd data: „w siódmym roku króla Artakserksesa" (Ezd 7,7) — 458 p.n.e., jeśli to Artakserkses I; część badaczy myśli o Artakserksesie II (398 p.n.e.).
- ok. 430 p.n.e.data przybliżona
Malachiasz — ostatni prorok
Malachiasz zapowiada posłańca, który przygotuje drogę Panu. Potem nastaje około czterystu lat proroczej ciszy przed Mesjaszem.
Skąd data: Księga nie ma daty; ok. 430 p.n.e. wynika z tła (czasy Nehemiasza).
Okres międzytestamentowy
Czas między prorokami a Mesjaszem: dominacja Persji, Grecji i Rzymu. Powstanie Machabeuszy oczyszcza Świątynię; lud oczekuje obiecanego Pomazańca.
Oczyszczenie i ponowne poświęcenie Świątyni (ok. 164 p.n.e.) upamiętnia Chanuka — święto wspomniane w J 10,22, gdy Jeszua nauczał w Świątyni. To epoka Drugiej Świątyni i oczekiwania mesjańskiego. Ksiąg machabejskich nie traktujemy jako natchnionego Pisma — to źródło historyczne.
- ok. 333 p.n.e.potwierdzona źródłami
Aleksander Wielki i hellenizacja
Aleksander podbija Bliski Wschód; grecki język i kultura ogarniają region. Rodzi się napięcie między wiernością Torze a naciskiem hellenizmu.
Skąd data: Bitwa pod Issos 333 p.n.e. — źródła greckie.
Aleksander Wielki - ok. 250 p.n.e.data przybliżona
Septuaginta — Pisma po grecku
W Aleksandrii powstaje grecki przekład Tory i proroków. Słowo staje się dostępne diasporze i późniejszemu światu grecko-rzymskiemu.
Skąd data: Tradycja (List Arysteasza) mówi o przekładzie Tory za Ptolemeusza II; pozostałe księgi tłumaczono przez kolejne stulecia.
- 167 p.n.e.potwierdzona źródłami
Powstanie Machabeuszy
Antioch IV bezcześci Świątynię i zakazuje Tory. Juda Machabeusz podnosi zbrojny opór o wolność kultu Jahwe (relacja historyczna, poza kanonem Pisma).
Skąd data: Dobrze poświadczone w źródłach historycznych (m.in. Józef Flawiusz).
Juda Machabeusz - 63 p.n.e.potwierdzona źródłami
Rzym zajmuje Jerozolimę
Pompejusz wkracza do Jerozolimy; Judea dostaje się pod panowanie Rzymu. To polityczne tło narodzin Mesjasza.
Skąd data: Pompejusz zdobywa Jerozolimę — źródła rzymskie i Józef Flawiusz.
- ok. 37 p.n.e.potwierdzona źródłami
Herod Wielki i rozbudowa Świątyni
Herod, król z ramienia Rzymu, rozpoczyna wielką przebudowę Świątyni. Powstaje monumentalny kompleks znany z czasów Jeszui.
Skąd data: Źródła rzymskie i Józef Flawiusz.
Herod Wielki