Korynt był greckim miastem na Przesmyku Korynckim, który łączy Peloponez z resztą Grecji; w I wieku n.e. był rzymską kolonią i stolicą prowincji Achai. Apostoł Paweł spędził tam półtora roku (Dz 18,11), założył zbór i napisał do niego listy, z których dwa znalazły się w Nowym Testamencie. Ruiny starożytnego Koryntu leżą kilka kilometrów od dzisiejszego miasta o tej samej nazwie.
W skrócie
- Położenie: Przesmyk Koryncki w południowej Grecji, między Zatoką Koryncką a Zatoką Sarońską, u stóp skalnego wzgórza Akrokorynt.
- Nazwa: gr. Κόρινθος, Korinthos — w konkordancji serwisu Strong G2882; mieszkańcy to Koryntianie (G2881).
- Ile razy w Biblii: nazwa miasta 7 razy (Dzieje, listy do Koryntian, 2 Tm 4,20), określenie mieszkańców 4 razy. Stary Testament Koryntu nie wymienia.
- Najważniejsze wydarzenia: przybycie Pawła i praca z Akwilą i Pryscyllą (Dz 18,1-4), nauczanie w synagodze i w domu Justusa (Dz 18,4-8), proces przed prokonsulem Gallionem (Dz 18,12-17), pobyt Apollosa (Dz 19,1), listy Pawła do zboru, napisanie Listu do Rzymian.
- Okres: pierwsza wizyta Pawła około 50–52 roku n.e., kolejne w latach pięćdziesiątych I wieku.
Nazwa i jej znaczenie
Znaczenie nazwy Korynt nie jest znane. Końcówka -nthos występuje w wielu nazwach, które Grecy przejęli od dawniejszych mieszkańców kraju, i dlatego językoznawcy uważają nazwę za przedgrecką. Wszystkie próby jej wyjaśnienia pozostają domysłami.
W Nowym Testamencie ważniejsza od etymologii jest nazwa prowincji. Paweł pisze drugi list „do kościoła Bożego, który jest w Koryncie, ze wszystkimi świętymi, którzy są w całej Achai” (2 Kor 1,1) — Korynt był ośrodkiem, z którego wieść rozchodziła się po całej prowincji.
Gdzie leży Korynt?
Miasto leżało w najwęższym miejscu przesmyku, gdzie ląd między dwiema zatokami ma zaledwie kilka kilometrów szerokości. Miało dwa porty: Lechajon nad Zatoką Koryncką, skąd płynęło się na zachód, do Italii, i Kenchry nad Zatoką Sarońską, skąd płynęło się na wschód, do Azji. Towary i mniejsze statki przeciągano przez przesmyk po brukowanej drodze zwanej diolkos, żeby ominąć długą i niebezpieczną drogę morską wokół Peloponezu. Nad miastem górował Akrokorynt, skaliste wzgórze z twierdzą.
Korynt z czasów Pawła był miastem stosunkowo młodym. Rzymianie zburzyli greckie miasto w 146 roku p.n.e., a w 44 roku p.n.e. Juliusz Cezar założył na jego miejscu kolonię dla weteranów i wyzwoleńców. Urzędy działały po łacinie, ludzie mówili po grecku, a port przyciągał kupców z całego Morza Śródziemnego — także Żydów. Położenie Koryntu na trasie podróży Pawła pokazują mapy biblijne serwisu.
Korynt w historii biblijnej
Przybycie Pawła
Paweł przybył do Koryntu z Aten, gdzie rozmawiał z ludźmi na rynku i przemawiał na Areopagu (agora ateńska). Łukasz opisuje początek pobytu tak:
Potem Paweł opuścił Ateny i przybył do Koryntu. Spotkał tam pewnego Żyda, imieniem Akwila, rodem z Pontu, który niedawno przybył z Italii razem ze swoją żoną Pryscyllą (ponieważ Klaudiusz zarządził, żeby wszyscy Żydzi opuścili Rzym), i poszedł do nich; A ponieważ znał to samo rzemiosło, zamieszkał u nich i pracował. Zajmowali się bowiem wyrobem namiotów. W każdy szabat rozprawiał w synagodze i przekonywał i Żydów, i Greków.
Dz 18,1-4 (UBG)
Akwila i Pryscylla (Pryska) zostali potem najbliższymi współpracownikami Pawła; ich losy przedstawiają biografie Akwila — twórca namiotów i Pryska — żona Akwili i pomocnica Pawła. Szczegół o dekrecie Klaudiusza wiąże Dzieje z historią Rzymu. Paweł utrzymywał się z własnej pracy i w każdy szabat nauczał w synagodze. Sam wspomina ten czas bez ozdób: przyszedł „w słabości, w bojaźni i z wielkim drżeniem” i postanowił nie znać niczego innego, „jak tylko Jezusa Chrystusa, i to ukrzyżowanego” (1 Kor 2,2-3).
Dom Justusa i półtora roku nauczania
Gdy z Macedonii przyszli Sylas i Tymoteusz, Paweł świadczył Żydom, że Jeszua (Jezus) jest Mesjaszem. Po sprzeciwie części słuchaczy przeniósł się do domu Justusa, człowieka czczącego Boga, „którego dom przylegał do synagogi” (Dz 18,7). Przełożony synagogi Kryspus uwierzył wraz z całym domem, a wielu Koryntian przyjęło chrzest (Dz 18,8; zob. biografię Kryspusa). W liście Paweł doda, że osobiście ochrzcił tylko Kryspusa i Gajusa (1 Kor 1,14) — tego samego Gajusa, który później był gospodarzem Pawła i całego zboru (Gajus — gospodarz Pawła w Koryncie).
Wtedy w nocy Pan powiedział do Pawła w widzeniu: Nie bój się, lecz mów i nie milcz; Bo ja jestem z tobą i nikt się na ciebie nie targnie, aby cię skrzywdzić. Mam bowiem liczny lud w tym mieście. I mieszkał tam przez rok i sześć miesięcy, nauczając u nich słowa Bożego.
Dz 18,9-11 (UBG)
Proces przed Gallionem
Za prokonsula Galliona Żydzi oskarżyli Pawła, że „namawia ludzi, aby niezgodnie z prawem czcili Boga” (Dz 18,13). Gallio uznał sprawę za spór religijny i odmówił rozstrzygania „słów, imion i waszego prawa” (Dz 18,15). Tłum pobił wtedy przełożonego synagogi Sostenesa, a prokonsul „na to nie zważał” (Dz 18,17; streszczenie Dziejów 18). O obu postaciach piszą biografie Gallion — prokonsul, który oddalił skargę i Sostenes — przełożony synagogi w Koryncie. Ponieważ urzędowanie Galliona da się datować z inskrypcji, ten epizod jest jednym z najpewniejszych punktów chronologii Pawła.
Kenchry, Apollos i kolejne wizyty
Wyjeżdżając, Paweł „w Kenchrach ostrzygł głowę, bo złożył ślub” (Dz 18,18). Po nim w Koryncie nauczał Apollos (Dz 19,1). Paweł wracał do miasta jeszcze co najmniej dwa razy — w drugim liście pisze: „Oto teraz po raz trzeci idę do was” (2 Kor 13,1). Podczas trzymiesięcznego pobytu w Grecji (Dz 20,2-3) napisał najpewniej List do Rzymian: poleca w nim Febę, „służebnicę kościoła w Kenchrach” (Rz 16,1; zob. Febe z Kenchrach), i przekazuje pozdrowienia od Gajusa oraz od Erastusa, którego nazywa szafarzem miejskim (Rz 16,23). Ostatnia wzmianka o mieście w Biblii jest krótka: „Erast pozostał w Koryncie” (2 Tm 4,20).
Listy do Koryntian
Paweł napisał do Koryntu więcej listów, niż się zachowało. Wspomina wcześniejszy list, w którym prosił, „żebyście nie przestawali z rozpustnikami” (1 Kor 5,9), i list pisany „wśród wielu łez” (2 Kor 2,4). Nowy Testament zawiera dwa: 1 List do Koryntian i 2 List do Koryntian.
Pierwszy powstał w Efezie — Paweł pisze: „A w Efezie zostanę aż do Pięćdziesiątnicy” (1 Kor 16,8), czyli do biblijnego Szawuot, Święta Tygodni. Uwaga na końcu listu w UBG, że napisano go w Filippi, pochodzi z późniejszych rękopisów i nie należy do tekstu Pawła; sam list wskazuje na Efez.
Zbór był młody i podzielony. Domownicy Chloe donieśli Pawłowi o sporach: jedni mówili „ja jestem Pawła”, inni — Apollosa albo Kefasa (1 Kor 1,11-12; streszczenie 1 Koryntian 1). Paweł odpowiada na pytania o rozpustę i procesy sądowe, o małżeństwo, o mięso z pogańskich ofiar sprzedawane na targu, o nakrycie głowy (1 Koryntian 11,2-16), o Wieczerzę Pańską i o dary Ducha (czy dary Ducha ustały?). Przypomina też, skąd przyszli jego czytelnicy: „A takimi niektórzy z was byli” (1 Kor 6,11). Obraz biegu i wieńca z 1 Kor 9,24-25 musiał być w Koryncie szczególnie czytelny, bo niedaleko miasta odbywały się igrzyska istmijskie; o słowie oznaczającym wieniec pisze hasło Stefanos — wieniec zwycięzcy.
W środku tych praktycznych spraw stoi rozdział 13, czyli hymn o miłości.
Miłość jest cierpliwa, jest życzliwa. Miłość nie zazdrości, nie przechwala się, nie unosi się pychą; Nie postępuje nieprzyzwoicie, nie szuka swego, nie jest porywcza, nie myśli nic złego; Nie raduje się z niesprawiedliwości, ale raduje się z prawdy; Wszystko znosi, wszystkiemu wierzy, wszystkiego się spodziewa, wszystko przetrzyma. Miłość nigdy nie ustaje. Bo choć są proroctwa, przeminą; choć języki, ustaną; choć wiedza, obróci się wniwecz.
1 Kor 13,4-8 (UBG)
Pełny tekst z komentarzem zawiera artykuł Hymn o miłości (1 Koryntian 13) — treść i komentarz, a kontekst rozdziału — streszczenie 1 Koryntian 13. List kończy się wykładem o zmartwychwstaniu: umarli zostaną wskrzeszeni „na ostatnią trąbę” (1 Kor 15,52), o czym piszą artykuły 1 Koryntian 15 — jakie ciało otrzymają zmartwychwstali i „Ostatnia trąba” i Święto Trąbienia.
Drugi list jest bardziej osobisty. Paweł broni swojej służby przed ludźmi, którzy podważali jego autorytet, i zachęca do zbiórki dla ubogich w Jerozolimie.
Archeologia
Amerykańska Szkoła Studiów Klasycznych w Atenach prowadzi wykopaliska w Koryncie nieprzerwanie od 1896 roku. Kilka znalezisk dotyczy wprost ludzi i miejsc z Dziejów i listów:
- Bema — kamienna trybuna na rzymskim forum, z której urzędnicy ogłaszali wyroki. Właśnie przed taki „sąd” przyprowadzono Pawła (Bema w Koryncie — trybuna Galliona).
- Inskrypcja Galliona z Delf — list cesarza Klaudiusza wymieniający Galliona jako prokonsula Achai, datowany na pierwszą połowę 52 roku n.e. Dzięki niemu pobyt Pawła w Koryncie można umieścić około lat 50–52 (Inskrypcja Gallio z Delf).
- Inskrypcja Erastusa — łaciński napis w bruku przy teatrze: Erastus wyłożył plac na własny koszt w zamian za urząd edyla. Czy to Erastus z Rz 16,23, pozostaje sporne (Inskrypcja Erastusa w Koryncie; zob. też biografię Erasta).
- „Synagoga Hebrajczyków” — fragment nadproża z greckim napisem, znaleziony luzem przy Drodze Lechajońskiej w 1898 roku. Datowanie jest niepewne i kamień nie wskazuje miejsca synagogi z czasów Pawła (Inskrypcja „synagogi Hebrajczyków”).
- Makellon — łacińska inskrypcja z nazwą targu mięsnego; to samo słowo stoi w 1 Kor 10,25, gdzie UBG ma „jatki” (Makellon w Koryncie). Chodziło o mięso zwierząt ofiarowanych bożkom, a nie o rozróżnienie zwierząt czystych i nieczystych.
- Kenchry — wschodni port Koryntu, badany pod wodą w latach 1962–1969 (Kenchry — zatopiony port Feby).
Czego nie wiemy
- Nie wiemy, gdzie stała synagoga, w której nauczał Paweł, ani dom Justusa, który do niej przylegał.
- Nie wiemy na pewno, czy Erastus z inskrypcji to ten sam człowiek, którego Paweł nazywa szafarzem miejskim.
- Nie znamy treści listów, które się nie zachowały, a badacze spierają się, czy 2 List do Koryntian jest jednym listem, czy połączeniem kilku.
- Nie znamy dokładnej daty przybycia Pawła; inskrypcja Galliona pozwala podać tylko przybliżenie.
- Popularna opowieść o tysiącu kapłanek-nierządnic w świątyni Afrodyty pochodzi od Strabona, dotyczy greckiego miasta sprzed 146 roku p.n.e. i jest przez wielu historyków kwestionowana. Nie opisuje Koryntu z czasów Pawła.
