Rzeczownik stefanos (στέφανος, G4735) pada w Nowym Testamencie osiemnaście razy. Nie oznacza korony w naszym rozumieniu — obręczy z metalu i kamieni, którą władca nosi na znak urzędu. Oznacza wieniec: coś splecionego, wkładanego na głowę zwycięzcy zawodów, gościowi honorowemu na uczcie albo świętującemu tłumowi. Na koronę króla grecki ma osobny wyraz, diadema (διάδημα, G1238), i pada on tylko trzy razy. Uwspółcześniona Biblia Gdańska we wszystkich dwudziestu jeden miejscach pisze korona.
Wieniec, który więdnie
Że chodzi o splot z roślin, widać najlepiej tam, gdzie autorzy grają na jego nietrwałości. Paweł pisze do Koryntian, w których okolicy odbywały się igrzyska istmijskie, i porównuje wysiłek wierzących do treningu zawodnika.
Każdy, kto staje do zapasów, powściąga się we wszystkim. Oni, aby zdobyć koronę zniszczalną, my zaś niezniszczalną.
1Kor 9,25
Wieniec zniszczalny to wieniec, który uschnie za kilka dni. Ten sam obraz wraca u Piotra, gdzie grecki przymiotnik znaczy dosłownie: nieusychający.
A gdy się objawi Najwyższy Pasterz, otrzymacie niewiędnącą koronę chwały.
1P 5,4
Trzeci ślad prowadzi tam, gdzie mowa o regułach zawodów. Zawodnik, który nie walczył zgodnie z przepisami, nie dostawał wieńca — i tak właśnie brzmi ostrzeżenie skierowane do Tymoteusza.
Również jeśli ktoś staje do zapasów, nie otrzymuje korony, jeżeli nie walczy prawidłowo.
2Tm 2,5
Korona cierniowa jako szyderstwo z triumfu
Wszystkie trzy ewangelie opisujące ubranie skazańca używają czasownika oznaczającego plecenie. Polszczyzna to zachowuje — żołnierze koronę uplotli — ale gubi, że przedmiotem jest wieniec, a nie diadem.
Upletli koronę z cierni i włożyli mu na głowę, a w prawą rękę dali trzcinę. I padając przed nim na kolana, naśmiewali się z niego, mówiąc: Witaj, królu Żydów!
Mt 27,29
A żołnierze upletli koronę z cierni, włożyli mu ją na głowę i ubrali go w purpurowy płaszcz.
J 19,2
Sceneria jest wtedy spójniejsza, niż się wydaje: wieniec na głowę, trzcina zamiast berła i pozdrowienie należne władcy. To parodia wjazdu zwycięzcy, a nie tylko okrucieństwo dla okrucieństwa.
Dwadzieścia jeden koron w jednym polskim słowie
Najdotkliwiej rozróżnienie ginie w Objawieniu, bo tam oba greckie wyrazy stoją obok siebie w jednej wizji. Kobieta ma na głowie wieniec, a smok, który pojawia się dwa wersety dalej — diademy.
I ukazał się wielki cud na niebie: Kobieta ubrana w słońce i księżyc pod jej nogami, a na jej głowie korona z dwunastu gwiazd.
Ap 12,1
I ukazał się inny cud na niebie: Oto wielki rudy smok mający siedem głów i dziesięć rogów, a na jego głowach siedem koron.
Ap 12,3
Po polsku obie postacie noszą korony i wygląda to na symetrię. Po grecku symetrii nie ma: smok zakłada oznaki władzy królewskiej, kobieta nosi wieniec triumfu. Podobnie bestia wychodząca z morza ma na rogach dziesięć diademów. A jedyna postać, o której Objawienie mówi, że ma wiele diademów, pojawia się dopiero pod koniec księgi.
Jego oczy były jak płomień ognia, a na jego głowie było wiele koron. I miał wypisane imię, którego nikt nie zna, tylko on sam.
Ap 19,12
To jest punkt, w którym język się przełamuje. Wcześniej Syn Człowieczy widziany jest w złotym wieńcu, starsi wokół tronu w wieńcach, a jeździec na białym koniu wieniec otrzymuje. Dopiero powracający na sąd nosi to, co w tej księdze nosili dotąd smok i bestia. Polski czytelnik tego zwrotu nie zobaczy, bo od początku do końca czyta o koronach.
Wieniec, którym są ludzie
Dwa razy Paweł nazywa tak nie przedmiot, lecz wspólnoty, które założył. Odpowiada to greckiemu zwyczajowi wieńczenia głowy na uroczystości: wieniec jest widocznym znakiem, że komuś coś się udało.
Dlatego, moi bracia umiłowani i utęsknieni, moja radości i korono, tak trwajcie w Panu, moi umiłowani.
Flp 4,1
Co bowiem jest naszą nadzieją, radością albo koroną chluby? Czy nie wy nią jesteście przed naszym Panem Jezusem Chrystusem w czasie jego przyjścia?
1Tes 2,19
W innych miejscach wieniec ma dopowiedzenie w dopełniaczu: sprawiedliwości, życia, chwały. Każde z nich brzmi po polsku jak nazwa odznaczenia, a w grece jest raczej określeniem, z czego wieniec jest zrobiony.
Odtąd odłożona jest dla mnie korona sprawiedliwości, którą mi w owym dniu da Pan, sędzia sprawiedliwy, a nie tylko mnie, ale i wszystkim, którzy umiłowali jego przyjście.
2Tm 4,8
Błogosławiony człowiek, który znosi próbę, bo gdy zostanie wypróbowany, otrzyma koronę życia, którą obiecał Pan tym, którzy go miłują.
Jk 1,12
Czego nie wiemy
Rozróżnienie między wieńcem a diademem jest realne, ale nie było w I wieku absolutnie sztywne. W greczyźnie hellenistycznej stefanos bywał używany także o złotej ozdobie głowy władcy, a starsi z czwartego rozdziału Objawienia mają wieńce złote, co do rośliny nie pasuje. Trzeba więc powiedzieć ostrożnie: zwykle chodzi o wieniec, czasem obraz się zaciera, a przekład, który wszędzie pisze korona, nie popełnia błędu — tylko zaciera go wszędzie.
Nie wiemy też, jak czytać dopełniacze przy tym rzeczowniku. Wieniec sprawiedliwości może znaczyć wieniec, którym jest sprawiedliwość, albo wieniec dany za nią; grecka konstrukcja dopuszcza oba odczytania i żadnego nie rozstrzyga słownik. Sporna pozostaje wreszcie tożsamość jeźdźca na białym koniu z szóstego rozdziału Objawienia. To, że dano mu wieniec, a nie diadem, bywa używane jako argument w tej dyskusji — ale jest to argument słaby, bo ta sama księga daje wieniec zarówno Synowi Człowieczemu, jak i szarańczy z dziewiątego rozdziału.
