Deportacje: 605, 597 i 586 p.n.e.
W przyjętej chronologii pierwsze uprowadzenie, związane z historią Daniela, przypada około 605 p.n.e. Dn 1,1–6 opisuje oblężenie Jerozolimy za Joakima, zabranie części naczyń Świątyni oraz sprowadzenie młodzieńców z rodów królewskich i możnowładczych na dwór babiloński. Datę należy odróżnić od samego tekstu, który posługuje się latami panowania władcy, nie dzisiejszą rachubą przed naszą erą.
Około 597 p.n.e. następuje deportacja króla Jojakina, dostojników, wojowników i rzemieślników, opisana w 2 Krl 24,10–17. Kolejne oblężenie kończy się około 586 p.n.e. zdobyciem Jerozolimy, spaleniem Świątyni i domów oraz zburzeniem murów (2 Krl 25,1–12). Część najuboższych mieszkańców pozostaje jednak w kraju do pracy na roli. Niewola nie oznacza więc jednorazowego wyjazdu wszystkich Judejczyków.
Z Jerozolimy przez Syrię do Babilonu
Mapa układa punkty w kolejności: Jerozolima, Damaszek, Charan i Babilon. Damaszek w dzisiejszej Syrii oraz Charan, czyli Harran w południowo-wschodniej Turcji, pomagają pokazać północny łuk komunikacyjny. Dalej kierunek prowadzi wzdłuż Eufratu ku Babilonii, zamiast przecinać rozległą pustynię. Babilon ma pewną identyfikację z ruinami koło Al-Hilla w środkowym Iraku.
Wszystkie cztery miasta mają pewne lokalizacje, ale nie stanowią potwierdzonej listy postojów konkretnej grupy wygnańców. Deportacje odbywały się w różnych latach i mogły wykorzystywać różne odcinki dróg. Babilon jest na mapie stolicą imperium i punktem docelowym opowieści, nie dowodem, że wszyscy uprowadzeni zamieszkali w samym mieście.
Nad rzekami Babilonu i obietnica siedemdziesięciu lat
„Nad rzekami Babilonu, tam siedzieliśmy i płakaliśmy, wspominając Syjon.”
Ps 137 zachowuje pamięć bólu po utracie Syjonu i życia w obcym kraju. List Jeremiasza zarazem wzywa wygnańców do budowania domów, zakładania rodzin oraz troski o pomyślność miejsca, do którego trafili (Jr 29,4–7). Długie oczekiwanie nie ma oznaczać porzucenia odpowiedzialności za codzienne życie.
„Tak bowiem mówi Pan: Gdy wypełni się dla Babilonu siedemdziesiąt lat, nawiedzę was i spełnię wobec was swoje dobre słowo, by was sprowadzić z powrotem na to miejsce.”
Zapowiedź siedemdziesięciu lat odnosi się w tym wersecie do Babilonu i obietnicy ponownego sprowadzenia ludu. Nie należy utożsamiać jej mechanicznie z czasem między zburzeniem Świątyni około 586 p.n.e. a dekretem około 538 p.n.e., bo ten odstęp wynosi około 48 lat. Początek babilońskiej dominacji, deportacje, koniec imperium i odbudowa Świątyni wyznaczają różne etapy historii, a nie jedną parę dat.
Edykt Cyrusa, trzy powroty i perska Suza
Edykt Cyrusa, datowany około 538 p.n.e., otwiera możliwość powrotu do Judy i odbudowy domu Boga w Jerozolimie (Ezd 1). Zorobabel jest związany z pierwszą wspólnotą powracających oraz odbudową ołtarza i Świątyni (Ezd 2,1–2; Ezd 3,1–8). Powrót wymaga ponownego zorganizowania życia w kraju, którego miasta i gospodarka ucierpiały podczas wojen.
Później Ezdrasz przybywa z kolejną grupą i podejmuje nauczanie Prawa, natomiast Nehemiasz otrzymuje zgodę na odbudowę murów Jerozolimy (Ezd 7–8; Ne 1–2). Są to odrębne wyprawy i zadania, nie jeden wspólny powrót trzech przywódców. Suza, dzisiejszy Szusz w południowo-zachodnim Iranie, jest pewnie zlokalizowaną rezydencją perską, obecną w Księdze Estery i na początku relacji Nehemiasza (Est 1,1–2; Ne 1,1). Jej obecność przypomina, że część ludu nadal żyła poza Judą.
Czego nie wiemy — nieznany szlak uprowadzenia
Przerywane odcinki Jerozolima–Damaszek, Damaszek–Charan i Charan–Babilon pokazują schemat typowej drogi przez Syrię i dorzecze Eufratu. Nie znamy dokładnej trasy przemarszu każdej deportacji, miejsc noclegu ani wszystkich przepraw. Suza pozostaje miejscem kontekstowym późniejszej epoki perskiej, a nie kolejnym potwierdzonym etapem babilońskiego uprowadzenia. Geografia pomaga zrozumieć skalę oddalenia od Judy, podczas gdy księgi biblijne łączą wygnanie z sądem, a powrót z wiernością Jahwe wobec obietnicy.