Przypowieść o uczcie weselnej opowiada o gospodarzu, którego zaproszeni goście odmawiają przyjścia, więc wzywa na ucztę ludzi z ulic i dróg. Sens w jednym zdaniu: zaproszenie do królestwa jest szerokie i nie czeka na tych, którzy je lekceważą, ale wejście na ucztę zobowiązuje. Ewangelie przekazują dwie odrębne przypowieści na ten temat — o weselu syna królewskiego (Mt 22,1-14) i o wielkiej uczcie (Łk 14,15-24).
W skrócie
- Gdzie: Mt 22,1-14 i Łk 14,15-24 (zob. streszczenie Mateusza 22 i streszczenie Łukasza 14).
- Komu i kiedy: u Mateusza — naczelnym kapłanom i faryzeuszom w świątyni, w ostatnich dniach przed męką; u Łukasza — gościom przy stole przywódcy faryzeuszy w szabat (Łk 14,1).
- Główny sens: Bóg wyprawia ucztę królestwa i zaprasza; kto odmawia, traci miejsce, a kto przychodzi, ma przyjść przygotowany.
- Kluczowy werset: „Wielu jest bowiem wezwanych, lecz mało wybranych” (Mt 22,14).
Treść przypowieści (UBG)
Najpierw wersja Mateusza. Grecki tekst słowo po słowie jest w interlinii Mateusza 22.
A Jezus, odpowiadając, znowu mówił do nich w przypowieściach tymi słowy: Królestwo niebieskie podobne jest do króla, który wyprawił wesele swemu synowi. I posłał swe sługi, aby wezwali zaproszonych na wesele, ale oni nie chcieli przyjść. Ponownie posłał inne sługi, mówiąc: Powiedzcie zaproszonym: Oto przygotowałem moją ucztę, zabito moje woły i tuczne zwierzęta i wszystko jest gotowe. Chodźcie na wesele. Lecz oni zlekceważyli to i odeszli, jeden na swoje pole, a inny do swego kupiectwa; A inni schwytali jego sługi, znieważyli ich i zabili. Gdy król to usłyszał, rozgniewał się, a posławszy swoje wojska, wytracił tych morderców i spalił ich miasto.
Mt 22,1-7 (UBG)
Potem powiedział swoim sługom: Wesele wprawdzie jest gotowe, lecz zaproszeni nie byli godni. Idźcie więc na rozstaje dróg i zaproście na wesele wszystkich, których spotkacie. Wtedy słudzy ci wyszli na drogi i zgromadzili wszystkich, których spotkali, złych i dobrych. I sala weselna napełniła się gośćmi. A gdy król wszedł, aby zobaczyć gości, ujrzał tam człowieka, który nie był ubrany w strój weselny. I zapytał go: Przyjacielu, jak tu wszedłeś, nie mając stroju weselnego? A on zaniemówił. Wtedy król powiedział sługom: Zwiążcie mu nogi i ręce, weźcie go i wrzućcie do ciemności zewnętrznych. Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów. Wielu jest bowiem wezwanych, lecz mało wybranych.
Mt 22,8-14 (UBG)
Wersja Łukasza zaczyna się od okrzyku jednego z gości przy stole:
Gdy usłyszał to jeden ze współbiesiadników, powiedział do niego: Błogosławiony ten, kto będzie jadł chleb w królestwie Bożym. Wtedy on mu powiedział: Pewien człowiek wydał wielką ucztę i zaprosił wielu. A gdy nadszedł czas uczty, posłał swego sługę, żeby powiedział zaproszonym: Chodźcie, bo już wszystko gotowe. A oni zaczęli się wszyscy jednomyślnie wymawiać. Pierwszy mu powiedział: Kupiłem pole i muszę iść je obejrzeć. Proszę cię, uważaj mnie za wytłumaczonego. Drugi zaś powiedział: Kupiłem pięć par wołów i idę je wypróbować. Proszę cię, uważaj mnie za wytłumaczonego. A jeszcze inny powiedział: Pojąłem żonę i dlatego nie mogę przyjść. A gdy sługa wrócił, oznajmił to swemu panu. Wtedy gospodarz rozgniewał się i powiedział do swego sługi: Wyjdź szybko na ulice i zaułki miasta i wprowadź tu ubogich, ułomnych, chromych i ślepych. I powiedział sługa: Panie, stało się, jak rozkazałeś, a jeszcze jest miejsce. Wtedy Pan powiedział do sługi: Wyjdź na drogi i między opłotki i przymuszaj do wejścia, aby mój dom się zapełnił. Mówię wam bowiem, że żaden z tych ludzi, którzy byli zaproszeni, nie skosztuje mojej uczty.
Łk 14,15-24 (UBG)
| Mateusz 22 | Łukasz 14 | |
|---|---|---|
| Gospodarz | król, wesele syna | pewien człowiek, wielka uczta |
| Zaproszenie | dwa posłania sług | jeden sługa |
| Odmowa | lekceważenie, zabicie sług | grzeczne wymówki: pole, woły, żona |
| Reakcja | wojska, spalone miasto | gniew, nowi goście |
| Nowi goście | z rozstajów dróg, „złych i dobrych” | ubodzy i chorzy z miasta, potem ludzie z dróg |
| Zakończenie | gość bez stroju weselnego | żaden z zaproszonych nie skosztuje uczty |
Kontekst: komu i dlaczego Jeszua to opowiedział
U Mateusza Jeszua (Jezus) jest w świątyni, po wjeździe do Jerozolimy. Naczelni kapłani i starsi pytają: „Jakim prawem to czynisz?” (Mt 21,23), a On odpowiada trzema przypowieściami: o dwóch synach, o dzierżawcach winnicy i o weselu. Po drugiej z nich Mateusz notuje, że kapłani i faryzeusze „domyślili się, że o nich mówił” (Mt 21,45). Uczta weselna mówi więc do tych samych ludzi, a zaraz po niej faryzeusze naradzają się, jak Go usidlić (Mt 22,15).
U Łukasza scena jest spokojniejsza, ale nie mniej ostra. W szabat, w domu przywódcy faryzeuszy, Jeszua uzdrawia chorego na puchlinę (Łk 14,2-6), radzi gościom nie zajmować pierwszych miejsc (Łk 14,7-11), a gospodarzowi — zapraszać ubogich, bo odpłata przyjdzie „przy zmartwychwstaniu sprawiedliwych” (Łk 14,14). Ta ostatnia uwaga wywołuje okrzyk jednego z gości: „Błogosławiony ten, kto będzie jadł chleb w królestwie Bożym” (Łk 14,15). Gość jest pewny swojego miejsca. Przypowieść odpowiada mu, że zaproszeni mogą tę ucztę przegapić. Zasadę o wywyższaniu i poniżaniu z tego samego rozdziału omawia też przypowieść o faryzeuszu i celniku.
Realia I wieku
Obie przypowieści zakładają dwa zaproszenia: najpierw zapowiedź, potem wezwanie, gdy wszystko gotowe (Mt 22,3-4; Łk 14,17). Pismo zna ten zwyczaj także gdzie indziej: Haman jest zaproszony na ucztę Estery, a w dniu uczty eunuchowie przychodzą, „aby spiesznie zaprowadzić Hamana na ucztę” (Est 6,14). Kto znał zaproszenie od dawna, a odmówił w dniu uczty, obrażał gospodarza w chwili, gdy wszystko już czekało — w obu przypowieściach gospodarz się gniewa (Mt 22,7; Łk 14,21). Wesele mogło trwać kilka dni — u Samsona mowa o „siedmiu dni wesela” (Sdz 14,12). O tym, jak się wtedy biesiadowało, pisze wpis triklinium i uczta na leżąco.
Wymówki u Łukasza są uprzejme i brzmią rozsądnie. Kto kupuje pięć par wołów, jest zamożnym rolnikiem. Świeżo żonaty powołuje się na sytuację, którą Tora szanuje: zwalnia go na rok ze służby wojskowej i innych obowiązków (Pwt 24,5). Udziału w uczcie Tora jednak nie zabrania. Wszystkie trzy wymówki stawiają własne sprawy przed zaproszeniem, które już przyjęto.
Czym był strój weselny, tekst nie mówi. Często powtarza się, że gospodarz rozdawał gościom szaty, ale pewnych świadectw takiego zwyczaju z I wieku nie ma, a przypowieść nie wyjaśnia, skąd pozostali goście mieli stroje.
Znaczenie
Uczta królestwa
Obraz uczty ma tło u proroków. Izajasz zapowiada, że Jahwe (PAN) „wyprawi wszystkim ludom ucztę z tłustych potraw” i że „Połknie śmierć w zwycięstwie” (Iz 25,6.8). Uczta i pokonanie śmierci idą tu razem — a u Łukasza przypowieść wyrasta właśnie z uwagi o zmartwychwstaniu sprawiedliwych. Jeszua mówi o wielu, którzy „zasiądą za stołem z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem w królestwie niebieskim” (Mt 8,11), a przy ostatniej wieczerzy zapowiada, że owoc winorośli będzie pił z uczniami „nowy w królestwie mego Ojca” (Mt 26,29). U Mateusza uczta jest weselem syna królewskiego, a Jeszua sam nazywa siebie oblubieńcem (Mt 9,15). W Apokalipsie jest to wesele Baranka: „Błogosławieni, którzy są wezwani na ucztę weselną Baranka” (Ap 19,9; zob. czym jest wesele Baranka).
Odmowa zaproszonych
Zaproszeni to ci, którzy wiedzieli o uczcie od dawna. U Mateusza kontekst wskazuje na przywódców w Jerozolimie, którzy odrzucili Jana i Jeszuę; ich przemoc wobec sług powtarza los proroków z poprzedniej przypowieści o winnicy (Mt 21,35-36). Spalenie miasta (Mt 22,7) wielu czytelników odnosi do zburzenia Jerozolimy w 70 roku; tekst miasta nie nazywa. U Łukasza odmowa jest cicha: nikt nie zabija sługi, wszyscy są zajęci. To ostrzeżenie dla gościa, który był pewny swojego miejsca przy stole.
Gospodarz nie odwołuje uczty. U Łukasza najpierw zaprasza tych samych, których Jeszua kazał zapraszać chwilę wcześniej — „ubogich, ułomnych, chromych i ślepych” (Łk 14,21) — a gdy jest jeszcze miejsce, ludzi z dróg i spomiędzy opłotków. U Mateusza słudzy zbierają „złych i dobrych” (Mt 22,10). Wartość gości nie decyduje o zaproszeniu.
Strój weselny
Mateusz dodaje scenę, której u Łukasza nie ma. Gość wszedł, ale nie ma stroju, i na pytanie króla „zaniemówił” (Mt 22,12). Pismo używa obrazu szaty na dwa sposoby. Szatę daje Bóg: z arcykapłana Jozuego zdjęto brudne szaty i powiedziano mu: „Oto zdjąłem z ciebie twoją nieprawość i oblekłem cię w inne szaty” (Za 3,4), a Izajasz cieszy się, że Bóg „przyoblekł mnie w szaty zbawienia” (Iz 61,10). Zarazem szata to życie gościa: o oblubienicy Baranka czytamy, że „dano jej ubrać się w bisior”, a „bisior to sprawiedliwość świętych” (Ap 19,8). Dar i odpowiedź na dar stoją tu obok siebie. Przypowieść nie definiuje stroju, ale pokazuje, że samo wejście na salę nie wystarcza.
Wezwani i wybrani
Ostatnie zdanie — „Wielu jest bowiem wezwanych, lecz mało wybranych” (Mt 22,14) — w polszczyźnie krąży zwykle w innym brzmieniu, z powołanymi. W greckim tekście to gra słów klētoi i eklektoi. Zdanie streszcza całą przypowieść: wezwanie usłyszeli wszyscy, i pierwsi goście, i ludzie z dróg, ale przy stole zostają ci, którzy przyszli i są przygotowani. W obrębie przypowieści wybranych widać po wyniku: po tym, kto przyszedł i jest gotowy. O tym, na czym wybranie się opiera, samo zdanie nie rozstrzyga (zob. ekloge — wybranie). UBG ma niemal to samo zdanie także na końcu przypowieści o robotnikach w winnicy (Mt 20,16), choć tam część rękopisów go nie zawiera.
Najczęstsze błędne odczytania
To jedna przypowieść w dwóch wersjach
Część badaczy uważa obie opowieści za warianty jednej. Różnią się jednak okazją, adresatami, przebiegiem i zakończeniem, a nauczyciel mógł używać tego samego obrazu wiele razy. Każdą trzeba czytać w jej własnym kontekście; ich zlewanie zaciera to, co mówi każda z nich.
Przymuszanie do wejścia to zgoda na przymus w sprawach wiary
Augustyn powoływał się na to zdanie w łacińskim brzmieniu compelle intrare w sporze z donatystami, uzasadniając przymus wobec nich, a późniejsze wieki korzystały z tego argumentu. W przypowieści „przymuszaj do wejścia” (Łk 14,23) dotyczy ludzi z dróg, którzy — jak można sądzić — nie uwierzyliby, że zaproszenie jest dla nich. To nalegająca gościnność, nie przemoc. Przemoc wobec posłańców stosują w tych przypowieściach ci, którzy odmawiają (Mt 22,6), a nie słudzy gospodarza.
Bóg odrzucił Izrael, a jego miejsce zajęli poganie
U Łukasza pierwszymi nowymi gośćmi są ubodzy i chorzy z tego samego miasta, a uczta to stół z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem (Mt 8,11). Odmawiają konkretni zaproszeni, nie cały naród. Jak Paweł opisuje miejsce Izraela i narodów, omawia wpis drzewo oliwne z Rzymian 11.
Ciemności zewnętrzne to opis wiecznych mąk
Obraz jest prosty: w środku trwa uczta, na zewnątrz jest ciemność. Formuła „płacz i zgrzytanie zębów” oznacza w Piśmie raczej gniew wykluczonych niż opis tortur (zob. płacz i zgrzytanie zębów). Przypowieść mówi o wykluczeniu z uczty, a nie opisuje stanu zmarłych; o tym Pismo mówi gdzie indziej (zob. co dzieje się po śmierci).
Czytaj dalej
- Przypowieści Jeszui — przegląd wszystkich omówień.
- Jak czytać przypowieści.
- Quiz o przypowieściach Jeszui.
- Mateusz 25 — trzy przypowieści o gotowości, w tym dziesięć panien i zamknięte drzwi wesela.
- Przypowieść o robotnikach w winnicy — „ostatni będą pierwszymi” i hojność gospodarza.
