Przypowieść o perle opowiada o kupcu, który szukał pięknych pereł, a gdy znalazł jedną bardzo cenną, sprzedał wszystko, co miał, i kupił ją. Mateusz stawia ją w parze z przypowieścią o skarbie ukrytym w polu (Mt 13,44-46): w obu ktoś znajduje coś tak cennego, że oddaje za to cały majątek — tyle jest warte królestwo niebieskie. Zaraz po nich Jeszua (Jezus) opowiada o sieci (Mt 13,47-50), która zamyka zbiór przypowieści z rozdziału 13.
W skrócie
- Gdzie: Mt 13,44-46 (skarb i perła), dalej sieć w Mt 13,47-50; tylko u Mateusza (zob. streszczenie Mateusza 13).
- Komu i kiedy: uczniom, w domu, po odprawieniu tłumu (Mt 13,36), tego samego dnia co przypowieść o siewcy (Mt 13,1).
- Główny sens: królestwo jest warte więcej niż wszystko, co człowiek ma; kto naprawdę je zobaczy, oddaje resztę z radością — czy go szukał, czy natrafił na nie niespodziewanie.
- Kluczowy werset: „A znalazłszy jedną bardzo cenną perłę, poszedł, sprzedał wszystko, co miał, i kupił ją” (Mt 13,46).
Treść przypowieści (UBG)
Skarb i perła zajmują po jednym wersecie; sieć jest ich dopełnieniem. W wielu polskich przekładach, m.in. w Biblii Tysiąclecia, skarb jest ukryty w roli — to dawne słowo na pole uprawne; UBG mówi o skarbie ukrytym w polu. Grecki tekst słowo po słowie jest w interlinii Mateusza 13.
Ponownie królestwo niebieskie jest podobne do skarbu ukrytego w polu, który człowiek znalazł i ukrył. Uradowany nim poszedł, sprzedał wszystko, co miał, i kupił to pole. Królestwo niebieskie podobne jest też do kupca, który szukał pięknych pereł. A znalazłszy jedną bardzo cenną perłę, poszedł, sprzedał wszystko, co miał, i kupił ją.
Mt 13,44-46 (UBG)
Królestwo niebieskie podobne jest również do sieci zarzuconej w morze i zagarniającej ryby wszelkiego rodzaju. Gdy się napełniła, rybacy wyciągnęli ją na brzeg, a usiadłszy, dobre ryby wybrali do naczyń, a złe wyrzucili. Tak będzie przy końcu świata: wyjdą aniołowie i wyłączą złych spośród sprawiedliwych; I wrzucą ich do pieca ognistego. Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.
Mt 13,47-50 (UBG)
Kontekst: komu i dlaczego Jeszua to opowiedział
Rozdział 13 zbiera siedem przypowieści o królestwie: o siewcy, kąkolu, ziarnku gorczycy, zaczynie, skarbie, perle i sieci. Pierwsze cztery Jeszua mówi z łodzi do tłumów stojących na brzegu (Mt 13,1-3). Potem „odprawił tłum i przyszedł do domu”, a uczniowie proszą o wyjaśnienie przypowieści o kąkolu (Mt 13,36). Skarb, perła i sieć padają już tylko wobec uczniów — tych, którym „dano poznać tajemnice królestwa niebieskiego” (Mt 13,11; zob. dlaczego Jeszua mówił przypowieściami).
Kolejność ma znaczenie. Siewca i kąkol pokazały, że królestwo spotyka opór i przyjmuje je tylko część słuchaczy; gorczyca i zaczyn — że z małego początku wyrośnie coś wielkiego (zob. przypowieść o ziarnku gorczycy). Skarb i perła odpowiadają na pytanie, ile królestwo jest warte dla tego, kto je znalazł. Sieć wraca do tematu kąkolu: do końca świata dobrzy i źli są razem, a rozdzieli ich dopiero sąd. Rozdział kończy się pytaniem „Zrozumieliście to wszystko?” i obrazem uczonego w Piśmie, który „wydobywa ze swego skarbca nowe i stare rzeczy” (Mt 13,51-52). Skarbiec to po grecku to samo słowo thēsauros (G2344), które nazywa skarb w polu.
Realia I wieku
Skarb zakopany w polu
Pieniądze można było powierzyć bankierom (Mt 25,27), ale cenne rzeczy często chowano w ziemi, zwłaszcza w niespokojnych czasach. Akan zakopał łup „w ziemi, w środku mego namiotu” (Joz 7,21), a po upadku Jerozolimy dziesięciu ludzi ratuje życie słowami: „mamy ukryte w polu skarby: pszenicę i jęczmień, oliwę i miód” (Jr 41,8). Sługa z innej przypowieści ukrywa talent pana w ziemi (Mt 25,25; zob. przypowieść o talentach). Właściciel mógł zginąć albo umrzeć, a skarb zostawał w ziemi na pokolenia. Tekst nie mówi, kim był znalazca; najprościej myśleć o kimś, kto pracował na cudzym polu, ale to domysł.
Przypowieść nie ocenia, czy znalazca postąpił uczciwie, kiedy ukrył skarb i kupił pole. Jeszua bierze przykład z życia, żeby pokazać radość i zdecydowanie — tak jak w przypowieści o nieuczciwym szafarzu, którego pan chwali tylko za to, „że roztropnie postąpił” (Łk 16,8). Opowieść zakłada po prostu, że kto kupuje pole, nabywa to, co w nim leży.
Perły w starożytności
Perły należały w świecie grecko-rzymskim do najdroższych towarów. Poławiano je w Zatoce Perskiej, w Morzu Czerwonym i u wybrzeży Indii; hodowli nie znano, więc każda perła była znaleziskiem, a jej wartość zależała od wielkości, kształtu i blasku. Pliniusz Starszy, rzymski pisarz z I wieku, w Historii naturalnej stawiał perły na pierwszym miejscu wśród kosztowności. Nowy Testament wymienia je wśród luksusowych towarów, którymi handlowali „kupcy ziemi” (Ap 18,11-12), i wśród ozdób, którymi kobiety w zborze nie mają się zdobić (1 Tm 2,9). W nowym Jeruzalem „Każda brama była z jednej perły” (Ap 21,21).
W Tanach UBG kilka razy mówi o perłach — mądrość „jest droższa nad perły” (Prz 3,15) — ale znaczenie hebrajskiego peninim (H6443) jest niepewne. Ten sam przekład oddaje to słowo w Lm 4,7 jako rubiny, bo chodzi tam o czerwony kolor; część badaczy myśli raczej o koralach. Greckie margaritēs (G3135) oznacza perłę na pewno.
Kupiec i sieć
Kupiec to emporos (G1713) — handlarz, który podróżuje za towarem, a nie sklepikarz z jednej ulicy; tym samym słowem Apokalipsa nazywa kupców handlujących perłami (Ap 18,11). Tekst nie mówi, ile miał; mówi tylko, że za jedną perłę oddał wszystko. Sieć z Mt 13,47 to sagēnē, duży niewód, który zagarnia wszystko, co napotka, i który trzeba wyciągnąć na brzeg. Rybacy znad Jeziora Galilejskiego, jak Piotr i Andrzej (Mt 4,18), znali ten obraz z codziennej pracy. Prawo pozwalało jeść tylko to, co w wodach „ma płetwy i łuski”, a resztę nazywało obrzydliwością (Kpł 11,9-10; zob. prawo dietetyczne). Czy złe ryby z przypowieści to ryby nieczyste, czy po prostu bezwartościowe, tekst nie mówi; greckie sapra znaczy zepsute, nienadające się do użytku.
Znaczenie
Co mówi sam tekst
Jeszua nie wyjaśnia skarbu i perły tak, jak wyjaśnił siewcę i kąkol. Wyjaśnia tylko sieć: „Tak będzie przy końcu świata: wyjdą aniołowie i wyłączą złych spośród sprawiedliwych” (Mt 13,49). To wyjaśnienie trzeba przeczytać przed jakąkolwiek interpretacją dwóch pierwszych obrazów, bo pokazuje perspektywę całej trójki: królestwo przyjdzie w pełni przy końcu świata, a decyzja podjęta teraz będzie miała znaczenie wtedy.
Królestwo warte wszystkiego
W obu krótkich przypowieściach powtarza się ten sam ciąg: znalazł — poszedł — sprzedał wszystko, co miał — kupił. Najprostsze odczytanie mówi, że królestwo niebieskie jest warte więcej niż wszystko inne razem, a kto to naprawdę zobaczy, nie liczy straty. Przy skarbie Mateusz dodaje słowo „Uradowany”: sprzedaż wszystkiego nie jest tu ofiarą wyciśniętą z bólem, lecz skutkiem radości. Grecki tekst opowiada tę chwilę w czasie teraźniejszym — idzie, sprzedaje, kupuje — jakby działo się to na oczach słuchacza.
To samo Jeszua mówi wprost w innych miejscach: „Gdzie bowiem jest wasz skarb, tam będzie i wasze serce” (Mt 6,21), a uczniem nie może być ten, „kto nie wyrzeknie się wszystkiego, co posiada” (Łk 14,33). Bogaty młodzieniec usłyszał wezwanie, by sprzedać, co ma, i „odszedł smutny” (Mt 19,22) — jest odwrotnością człowieka ze skarbem. Paweł opisuje własne doświadczenie słowami: „wszystko uznaję za stratę dla znakomitości poznania Chrystusa Jezusa” (Flp 3,8).
Znalezione przypadkiem i znalezione po poszukiwaniach
Przypowieści różnią się drogą do znaleziska. Człowiek w polu niczego nie szukał — natrafił na skarb przy zwykłej pracy. Kupiec szukał, znał się na perłach i rozpoznał tę jedną, gdy ją zobaczył. Pismo zna obie drogi. Bóg mówi przez Izajasza: „zostałem znaleziony przez tych, którzy mnie nie szukali” (Iz 65,1), a przez Jeremiasza: „Będziecie mnie szukać i znajdziecie mnie, gdy będziecie szukać całym swym sercem” (Jr 29,13). Księga Przysłów każe szukać mądrości „jak ukrytych skarbów” (Prz 2,4). Koniec obu dróg jest ten sam: cała reszta przestaje się liczyć.
Odczytanie chrystologiczne: Jeszua jako kupiec
Część komentatorów czyta te przypowieści odwrotnie. Kupcem jest Mesjasz, który oddaje wszystko, by nabyć jedną perłę — swój lud. Pole to świat, jak w objaśnieniu kąkolu: „Polem jest świat” (Mt 13,38). Skarbem jest lud, który Bóg nazywa swoją „szczególną własnością” (Wj 19,5); hebrajskie segulla (H5459) to w 1 Krn 29,3 osobisty skarbiec Dawida. Za tym odczytaniem przemawiają słowa Pawła, że Jeszua „będąc bogatym, dla was stał się ubogim” (2 Kor 8,9), i Piotra, że wierzący zostali wykupieni nie srebrem ani złotem, „Lecz drogą krwią Chrystusa” (1 P 1,19).
Oba odczytania mówią coś prawdziwego: Mesjasz rzeczywiście oddał wszystko za swój lud, a uczeń rzeczywiście ma oddać wszystko dla królestwa. Kontekst rozdziału przemawia jednak raczej za pierwszym. Przypowieści z Mt 13 opisują, jak ludzie przyjmują królestwo, a formuła „Królestwo niebieskie podobne jest” porównuje królestwo z całą opowiedzianą sytuacją, w której ktoś odkrywa wartość i wybiera ją ponad wszystko.
Sieć: sąd przy końcu świata
Sieć zagarnia „ryby wszelkiego rodzaju”, a rybacy rozdzielają je dopiero na brzegu. Tak samo królestwo zbiera ludzi różnych, a rozdzielenie nastąpi „przy końcu świata”: nie w chwili śmierci każdego z osobna, lecz gdy Syn Człowieczy pośle swoich aniołów (Mt 13,41). Piec ognisty i formuła „Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów” (Mt 13,50) powtarzają zakończenie objaśnienia kąkolu, który się „spala w ogniu” (Mt 13,40) — ogień w tym obrazie niszczy (zob. płacz i zgrzytanie zębów oraz czy piekło to wieczna męka, czy zagłada). Sprawiedliwi zaś „będą jaśnieć jak słońce w królestwie swego Ojca” (Mt 13,43).
Najczęstsze błędne odczytania
Królestwo można kupić
Przypowieść mówi o kupowaniu, ale nie o cenie zbawienia. Kupiec nie zarabia na perle, tylko oddaje za nią wszystko; obraz pokazuje wartość królestwa, a nie transakcję z Bogiem. Zbawienie jest z łaski, a posłuszeństwo jest odpowiedzią na nią (zob. łaska i Prawo).
To ta sama perła, której nie rzuca się przed świnie
To inny tekst. W Mt 7,6 Jeszua mówi: „nie rzucajcie swoich pereł przed świnie” — chodzi o to, by rzeczy świętych nie dawać tym, którzy je podepczą; stąd polskie powiedzenie o perłach rzucanych przed wieprze. Z przypowieścią o kupcu łączy go tylko obraz perły jako czegoś bardzo cennego.
Każdy musi rozdać cały majątek
Przypowieści nie są przepisem na rozdanie majątku, tylko obrazem hierarchii wartości: kto znalazł królestwo, nie trzyma się niczego, co mogłoby go od niego odciągnąć. Jak Pismo stawia tę sprawę wobec różnych ludzi, omawia wpis czy trzeba oddać wszystko ubogim.
Nagroda przychodzi zaraz po śmierci
Sieć wyjaśnia, kiedy dobrzy i źli zostaną rozdzieleni: „przy końcu świata” (Mt 13,49). Zmarli śpią do zmartwychwstania, a sąd i nagroda przyjdą z powrotem Mesjasza (zob. sąd ostateczny).
Czytaj dalej
- Przypowieści Jeszui — przegląd wszystkich przypowieści.
- Jak czytać przypowieści — i dlaczego Jeszua nimi mówił.
- Quiz o przypowieściach Jeszui.
- Przypowieść o siewcy — pierwsza przypowieść tego samego dnia.
- Przypowieść o bogatym głupcu — o człowieku, który gromadził skarby dla siebie.
- Basileia — co znaczy greckie słowo królestwo.
