Czasownik pada (פָּדָה, H6299) występuje w Piśmie pięćdziesiąt dziewięć razy, a pokrewny rzeczownik pedut (פְּדוּת, H6304) cztery. Polskie tłumaczenia oddają go zwykle jako wykupić lub odkupić, czyli tak samo jak gaal (גָּאַל, H1350), który pojawia się sto cztery razy. Różnica między nimi nie jest w Piśmie nigdzie zdefiniowana, ale widać ją w tym, czego każde z tych słów wymaga: przy gaal tekst wskazuje krewnego, przy pada — cenę.
Pierworodni
Każde zaś pierworodne oślę wykupisz barankiem, a jeśli nie wykupisz, złamiesz mu kark. Wykupisz też każdego pierworodnego człowieka wśród twoich synów.
Wj 13,13
Przepis rozróżnia trzy przypadki. Pierworodne zwierzę czyste idzie na ofiarę, pierworodne oślę podlega wykupowi barankiem, a pierworodny syn ma zostać wykupiony. Wj 13,12 poprzedza to zasadą ogólną, a Wj 13,15 podaje uzasadnienie: zabicie pierworodnych w Egipcie. Wj 34,20 powtarza przepis i dokłada zakaz pokazywania się przed Bogiem z pustymi rękami.
A wykup tego, który ma jeden miesiąc, dasz według twego oszacowania pięć syklów srebra według sykla świątynnego, który wynosi dwadzieścia ger.
Lb 18,16
Cena pojawia się dopiero tutaj i wynosi pięć syklów srebra według sykla świątynnego, przy dziecku miesięcznym. Lb 18,15 rozszerza obowiązek wykupu na pierworodne zwierząt nieczystych, a Lb 18,17 wyklucza z wykupu pierworodne krowy, owcy i kozy. Lb 3,46 pokazuje jednorazowe zastosowanie stawki: nadwyżkę dwustu siedemdziesięciu trzech pierworodnych ponad liczbę Lewitów wykupiono, a Lb 3,50 podaje sumę tysiąca trzystu sześćdziesięciu pięciu syklów.
Wyjście z Egiptu jako wykup
Lecz ponieważ Pan was umiłował i chciał dochować przysięgi, którą złożył waszym ojcom, Pan wyprowadził was potężną ręką i wykupił was z domu niewoli, z ręki faraona, króla Egiptu.
Pwt 7,8
I czy jest taki naród na ziemi, jak twój lud Izrael, dla którego Bóg wyruszył, aby go sobie wykupić jako swój lud, a przez to uczynić swoje imię wielkim i straszliwym, wypędzając narody przed swoim ludem, który wykupiłeś z Egiptu?
1Krn 17,21
Ten sam czasownik opisuje wyprowadzenie Izraela z domu niewoli. Pwt 9,26 używa go w modlitwie Mojżesza, a 1Krn 17,21 w pytaniu o naród, dla którego Bóg wyruszył. W żadnym z tych miejsc nie ma mowy o zapłacie komukolwiek. Tekst posługuje się słowem z języka transakcji, ale odbiorcy ceny nie wskazuje i tej luki nie próbuje wypełnić.
Lecz Dawid odpowiedział Rekabowi i jego bratu Baanie, synom Rimmona Beerotczyka: Jak żyje Pan, który wybawił moją duszę z wszelkiego ucisku;
2Sm 4,9
Dawid stosuje to samo słowo do własnego życia: Bóg wybawił jego duszę z wszelkiego ucisku. Ps 34,22 mówi podobnie o sługach, a Ps 25,22 o całym Izraelu.
Granica ludzkich możliwości
Nikt z nich w żaden sposób nie odkupi swego brata ani nie może dać Bogu za niego okupu;
Ps 49,7
Psalm wprowadza rozróżnienie, którego przepisy nie znają: są rzeczy, których człowiek wykupić nie może. Ps 49,8 nazywa okup za duszę kosztownym i mówi, że nigdy się to nie zdarzy. Zestawienie z Wj 13,13 jest pouczające — pięć syklów wystarcza za pierworodnego syna, a za życie nie wystarczy żadna suma.
On sam odkupi Izraela ze wszystkich jego nieprawości.
Ps 130,8
Ps 130,7 mówi natomiast o obfitym odkupieniu u Boga, a Ps 130,8 zapowiada, że On sam odkupi Izraela ze wszystkich jego nieprawości. Oz 13,14 idzie dalej i mówi o wykupieniu od śmierci.
Jeszcze jedno zastosowanie
Jeśli się nie spodoba swemu panu, który zamierzał ją poślubić, niech pozwoli, aby została odkupiona. Nie ma prawa sprzedać jej obcemu ludowi, ponieważ zrobiłby jej krzywdę.
Wj 21,8
Przepis o niewolnicy przewiduje jej odkupienie, jeśli nie spodoba się panu, i zabrania sprzedania jej obcemu ludowi. To rzadki przypadek, w którym pada służy ochronie osoby przed przekazaniem dalej, a nie zwolnieniu z obowiązku kultowego.
Czego tekst nie mówi
Wj 13,13 nie podaje ceny za pierworodne oślę. Mówi o baranku i o alternatywie złamania karku, ale nie wyjaśnia, dlaczego wymieniono akurat osła, skoro innych zwierząt nieczystych ten przepis nie nazywa. Lb 18,15 rozszerza obowiązek, lecz stawki dla zwierząt nie podaje.
Nie wiadomo, komu przypadał wykup pierworodnego syna poza sytuacją z Lb 3, gdzie odbiorcami są wprost Aaron i jego synowie. Nie wiadomo też, co robiono, gdy rodziny nie było stać na pięć syklów: Kpł 27 przewiduje wycenę według możliwości przy ślubach, ale do pierworodnych tego przepisu nie stosuje.
Rozróżnienie między pada a gaal, choć widoczne w użyciu, nie zostało w Piśmie wypowiedziane. Ps 69,18 stawia oba czasowniki w jednym wersecie, a Iz 35,9 i Iz 35,10 w dwóch kolejnych, bez śladu rozgraniczenia. Ostre definicje słownikowe są uporządkowaniem materiału, nie cytatem z tekstu, i tak trzeba je podawać.
Zobacz też: Pierworodny (bechor) — należy do Boga · Gaal · Dawid · Aaron
