Ósma litera brzmi twardo, a niesie słowo, którego żaden polski odpowiednik nie oddaje w całości.
Kształt, nazwa i wymowa
Chet to ח. Czyta się jak chrapliwe, gardłowe „ch” — mocniej niż polskie „ch” w słowie „chleb”. Wartość liczbowa: 8. Kształtem przypomina he ה, ale jest zamknięta: nie ma szpary w lewym górnym rogu. Ta szpara to jedyny sposób, żeby obie litery odróżnić, więc warto ją sobie utrwalić od razu.
Słowo biblijne: chesed
חֶסֶד — chesed — polskie przekłady oddają jako „miłosierdzie”, „łaskawość”, „dobroć” albo „litość”. Żadne z tych słów nie jest złe i żadne nie wystarcza. Chesed to lojalność wobec zobowiązania: dobroć, którą ktoś okazuje, bo zawarł przymierze i zamierza go dotrzymać, nawet gdy druga strona na to nie zasługuje.
Gdy Bóg sam siebie opisuje, chesed jest w tym opisie:
Wtedy przechodził Pan przed nim i wołał: Pan, Pan, Bóg miłosierny i litościwy, nieskory do gniewu, a bogaty w miłosierdzie i prawdę;
Wj 34,6
„Bogaty w miłosierdzie” to po hebrajsku raw chesed. A cały Psalm 136 powtarza to samo zdanie dwadzieścia sześć razy, jak refren:
Wysławiajcie Pana, bo jest dobry; bo na wieki jego miłosierdzie.
Ps 136,1
Prorok Micheasz stawia chesed obok sprawiedliwości i pokory jako to, czego Bóg od człowieka oczekuje:
On ci oznajmił, człowieku, co jest dobre i czego Pan żąda od ciebie: jedynie tego, byś czynił sprawiedliwie, kochał miłosierdzie i pokornie chodził z twoim Bogiem.
Mi 6,8
„Kochał miłosierdzie” — to znaczy: ma ci zależeć na wierności wobec ludzi tak samo, jak Bogu zależy na wierności wobec ciebie.
Inne słowa na chet
Od chet zaczyna się też חַי — chaj, „żywy”; stąd znany zwrot chajim, „życie”. Oraz חַטָּאת — chattat — „grzech”, dosłownie „chybienie celu”. To dwa bieguny, między którymi porusza się cała Biblia.
Chet w Psalmie 119
Ósma strofa to Ps 119,57-64. Kończy ją werset, który zaczyna się od naszego słowa:
Panie, ziemia jest pełna twego miłosierdzia; naucz mnie twoich praw.
Ps 119,64
W oryginale otwiera go חַסְדְּךָ — chasdecha, „twoje miłosierdzie”. Psalmista nie mówi, że ziemia jest pełna dobrych rzeczy. Mówi, że jest pełna Bożej wierności przymierzu — a zaraz potem prosi o to samo, o co prosi w całym psalmie: naucz mnie.
Do przećwiczenia
- Napisz obok siebie ה i ח. Zaznacz sobie ołówkiem szparę w he — to twój znak rozpoznawczy.
- Przeczytaj Wj 34,6 i wypisz wszystkie cechy, którymi Bóg sam siebie opisuje. Ile z nich dotyczy postawy wobec ludzi?
- Przeczytaj Mi 6,8 i odpowiedz sobie szczerze, która z trzech wymienionych rzeczy jest dla ciebie najtrudniejsza.
Zobacz też: Chesed (חֶסֶד) — co znaczy „miłosierdzie” po hebrajsku · Przymierze (brit) · Chattat (חַטָּאת) — co znaczy „grzech” po hebrajsku · Chet · Micheasz
