Osiemnasta litera daje nam pojęcie, bez którego nie da się czytać ani proroków, ani listów apostolskich: sprawiedliwość.
Kształt, nazwa i wymowa
Cade to צ, a na końcu wyrazu ץ. Czyta się jak polskie „c” w słowie „cena”, wartość liczbowa 90. To ostatnia z pięciu liter mających formę końcową — pozostałe cztery poznałeś w lekcjach 11, 13, 14 i 17.
Słowo biblijne: cedek i cedaka
Od tej litery pochodzą trzy powiązane słowa. צֶדֶק — cedek — to „sprawiedliwość” jako właściwa miara, prawość. צְדָקָה — cedaka — to sprawiedliwość okazana w działaniu, czyn zgodny z tym, co słuszne. A צַדִּיק — cadik — to człowiek sprawiedliwy.
Kluczowe dla całego Pisma zdanie o Abrahamie używa właśnie słowa cedaka:
I uwierzył Panu, i poczytano mu to za sprawiedliwość.
Rdz 15,6
Sprawiedliwość jest tu Abrahamowi poczytana, a nie wypracowana — i to na podstawie zaufania, jeszcze zanim padło jakiekolwiek prawo pisane. Do tego zdania będą wracać całe rozdziały Nowego Przymierza.
Jednocześnie Tora żąda sprawiedliwości bardzo praktycznej, w sądzie i w handlu:
Podążaj całkowicie za sprawiedliwością, abyś żył i posiadł ziemię, którą daje ci Pan, twój Bóg.
Pwt 16,20
Hebrajski powtarza tu słowo dwa razy: cedek, cedek tirdof — „sprawiedliwości, sprawiedliwości szukaj”. Powtórzenie jest w hebrajskim sposobem na podkreślenie: nie chodzi o sprawiedliwość mniej więcej, tylko dokładnie.
Te dwa wątki trzeba trzymać razem, bo osobno każdy z nich prowadzi na manowce. Sprawiedliwość jest darem — nikt jej sobie nie wypracuje, tak jak nie wypracował jej Abraham. I jednocześnie sprawiedliwość jest zadaniem — czymś, czego Bóg wymaga w sądzie, na targu i w domu. Pismo nigdy nie każe wybierać między jednym a drugim.
Cade w Psalmie 119
Osiemnasta strofa to Ps 119,137-144. Zaczyna się od słowa cadik — i to odniesionego wprost do Boga:
Sprawiedliwy jesteś, Panie, i słuszne są twoje sądy.
Ps 119,137
Kolejność jest tu istotna: najpierw „sprawiedliwy jesteś Ty”, dopiero potem „słuszne są twoje sądy”. Psalmista nie ocenia Bożych wyroków według własnego poczucia sprawiedliwości — wyprowadza ich słuszność z charakteru Tego, kto je wydaje. Kilka wersetów dalej stawia sprawę jeszcze mocniej:
Twoja sprawiedliwość jest sprawiedliwością wieczną, a twoje prawo jest prawdą.
Ps 119,142
„Sprawiedliwość wieczna” to cedaka le-olam — z tym samym słowem olam, które poznałeś w lekcji 16. Sprawiedliwość Boga nie zmienia się razem z epoką.
Do przećwiczenia
- Zapisz cade w obu postaciach: צ oraz ץ. Wypisz z pamięci wszystkie pięć liter z formą końcową.
- Przeczytaj Rdz 15,6 i odpowiedz: co dokładnie zostało Abrahamowi poczytane za sprawiedliwość?
- Przeczytaj Ps 119,137-144 i wypisz wszystkie zdania, w których psalmista mówi coś o Bogu, a nie o sobie.
Zobacz też: Cedek (צֶדֶק) — sprawiedliwość jako właściwa miara · Cedaka (צְדָקָה) — co znaczy „sprawiedliwość” po hebrajsku · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Abraham
