Słowo Eleos (ἔλεος, translit. eleos) to grecki rzeczownik oznaczający miłosierdzie, który w Pismach Nowego Testamentu występuje dokładnie 27 razy. W biblijnym kontekście pojęcie to odnosi się do głębokiego, litościwego serca Boga oraz postawy, jakiej Stwórca, Jahwe (PAN), oczekuje od swoich wiernych. Przyjrzenie się temu słowu pozwala lepiej zrozumieć intencje Ojca oraz nauczanie, które przekazał nam Mesjasz Jeszua (Jezus).
Znaczenie i zakres słowa
W polskim przekładzie greckie słowo eleos (numer Stronga G1656) jest oddawane przede wszystkim jako „miłosierdzie” (23 razy) oraz „miłosierdzia” (2 razy). Ponadto w interlinii odnajdujemy formy przełożone jako „współczucia” (1 raz) i „litość” (1 raz). Całość sprowadza się do głównej glosy słownikowej: miłosierdzie (27 razy).
Choć współcześnie słowo „miłosierdzie” bywa czasami rozumiane jedynie pobłażliwie lub abstrakcyjnie, greckie eleos w Pismach niesie ze sobą bardzo konkretny ładunek czynnej litości, okazania serca oraz praktycznego współczucia wobec osoby znajdującej się w trudnym położeniu. Nie jest to jedynie bierne uczucie, ale gotowość do wyjścia naprzeciw potrzebom drugiego człowieka i przyniesienia mu realnej ulgi.
Eleos w Piśmie
Aby w pełni pojąć, jak to słowo funkcjonuje w tekście biblijnym, warto prześledzić wszystkie kluczowe miejsca, w których zostało użyte.
W Ewangelii Mateusza Jeszua (Jezus) przypomina duchowym przywódcom fundamentalną zasadę Bożą, wskazując na właściwe priorytety serca:
„Idźcie więc i nauczcie się, co to znaczy: Miłosierdzia chcę, a nie ofiary. Bo nie przyszedłem wzywać do pokuty sprawiedliwych, ale grzeszników.” — Mt 9,13 (UBG)
Słowa te jednoznacznie pokazują, że dla Boga zewnętrzne rytuały czy ofiary pozbawione współczucia i litości są bezwartościowe.
Później Mesjasz ponownie zarzuca faryzeuszom niewłaściwe rozłożenie akcentów w codziennym wypełnianiu Prawa Bożego:
„Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy, bo dajecie dziesięcinę z mięty, anyżu i kminku, a opuszczacie to, co ważniejsze w prawie: sąd, miłosierdzie i wiarę. To należało czynić i tamtego nie zaniedbywać.” — Mt 23,23 (UBG)
Sprawiedliwość, miłosierdzie i wiara stanowią najważniejsze filary Tory, których żaden wierzący nie może zaniedbywać na rzecz drobnych tradycji.
W pieśni Marii widzimy obietnicę ciągłości Bożej łaskawości i zmiłowania dla wiernych we wszystkich czasach:
„A jego miłosierdzie z pokolenia na pokolenie nad tymi, którzy się go boją.” — Łk 1,50 (UBG)
Bóg Jahwe okazuje swoje litościwe współczucie z pokolenia na pokolenie wszystkim tym, którzy trwają w bojaźni Bożej i szanują Jego wolę.
W znanej przypowieści o miłosiernym Samarytaninie Jeszua pyta swojego rozmówcę o to, kto w praktyczny sposób okazał się prawdziwym bliźnim dla potrzebującego:
„A on odpowiedział: Ten, który okazał mu miłosierdzie. Wtedy Jezus mu powiedział: Idź i ty czyń podobnie.” — Łk 10,37 (UBG)
Prawdziwa miłość i wiara objawiają się w konkretnym czynieniu miłosierdzia i niesieniu pomocy każdemu, kto znajduje się w potrzebie.
Apostoł Paweł wyjaśnia z kolei głęboki cel Bożego działania w historii zbawienia ludzkości:
„I żeby dać poznać bogactwo swojej chwały na naczyniach miłosierdzia, które wcześniej przygotował ku chwale;” — Rz 9,23 (UBG)
Naczynia miłosierdzia to ci wszyscy, na których Stwórca objawia bogactwo swojej chwały i nieskończonej litości.
W Liście do Efezjan czytamy o niezwykłym bogactwie natury Najwyższego:
„Lecz Bóg, który jest bogaty w miłosierdzie, z powodu swojej wielkiej miłości, którą nas umiłował;” — Ef 2,4 (UBG)
To właśnie obfite Boże miłosierdzie oraz Jego wielka miłość stanowią niewzruszony fundament naszej nadziei i odnowienia życia.
Paweł kieruje także osobiste, serdeczne życzenie do swojego współpracownika Onesyfora:
„Niech mu Pan da, aby w owym dniu znalazł miłosierdzie u Pana. A jak wiele usług oddał mi w Efezie, ty sam dobrze wiesz.” — 2Tm 1,18 (UBG)
Apostoł modli się, aby Bożego zmiłowania i litości doświadczyli wierni w nadchodzącym dniu ostatecznego sądu.
Na koniec, w Liście do Tytusa zostaje zwięźle i jednoznacznie podsumowane źródło naszego ratunku:
„Nie z uczynków sprawiedliwości, które my spełniliśmy, ale według swego miłosierdzia zbawił nas przez obmycie odrodzenia i odnowienie Ducha Świętego;” — Tt 3,5 (UBG)
Zbawienie nie wynika z naszych własnych uczynków sprawiedliwości, ale z niezasługiwanego, litościwego zmiłowania Boga.
Głębia znaczenia
Greckie słowo eleos w kontekście Pism Nowego Testamentu zakorzenione jest głęboko w hebrajskim myśleniu. Odpowiada ono hebrajskim pojęciom takim jak chesed, czyli niezłomna miłość przymierza, oraz rachamim, oznaczające głębokie, wręcz matczyne współczucie. Kiedy Jeszua (Jezus) dwukrotnie przywołuje słowa proroka Ozeasza: „miłosierdzia chcę, a nie ofiary”, stawia to słowo w samym centrum biblijnej teologii.
Miłosierdzie należy do najważniejszych spraw Prawa Bożego, obok sądu i wiary. Prawo dane przez Jahwe nie miało być dla wierzących bezdusznym, technicznym zbiorem nakazów, ale miało kształtować ludzkie serca na wzór serca Stwórcy. Bez sprawiedliwości, miłosierdzia i wiary wszelka pobożność staje się jedynie pustą formą.
Co to znaczy dla nas
Dla współczesnego wierzącego, który pragnie żyć w prawdzie Słowa Bożego, studium słowa eleos niesie bardzo praktyczne przesłanie. Zachowywanie Sabatu, przestrzeganie biblijnych świąt i szacunek dla Prawa Bożego muszą zawsze iść w parze z żywą litością i współczuciem dla drugiego człowieka. Sama znajomość przykazań bez czynienia miłosierdzia mija się z celem Bożego Objawienia.
Bóg Jahwe oczekuje od nas, abyśmy okazywali miłosierdzie w codziennym życiu — wybaczając, pomagając potrzebującym i nosząc ciężary jedni drugich. Nasza nadzieja nie opiera się na własnych zasługach, lecz na obietnicy zmartwychwstania i niezmierzonego miłosierdzia Bożego. Żyjąc w tej nadziei, stajemy się żywymi świadkami litościwego Boga w świecie.
Powiązane
- Wszystkie 27 wystąpień słowa eleos — konkordancja G1656
- Biblia interlinearna — czytaj oryginał słowo po słowie
- Słowo z oryginału: dynamis (δύναμις)
- Słowo z oryginału: hypomone (ὑπομονή)
- Słowo z oryginału: martys (μάρτυς)
- Słownik pojęć biblijnych
Zobacz też: Jahwe · Mesjasz (Maszijach) · Jeszua (Jezus) · Apostoł (szaliach) · Chesed (חֶסֶד) — co znaczy „miłosierdzie” po hebrajsku · Celem (צֶלֶם) — obraz Boży i posąg bożka to jedno słowo
