W Torze pojawia się zdanie, które brzmi dla dzisiejszego ucha jak stwierdzenie z zakresu fizjologii. Warto sprawdzić, co dokładnie mówi, w jakim celu zostało powiedziane i czego z niego nie wolno wyprowadzać — bo pokusa jest tu duża w obie strony. Jedni chcą w nim widzieć wyprzedzenie medycyny, drudzy naiwne wyobrażenie starożytnych; tekst nie daje podstaw ani do jednego, ani do drugiego.
Co Tora mówi o życiu, które jest we krwi?
Życie wszelkiego ciała bowiem jest we krwi. Ja dałem ją wam na ołtarz dla dokonywania przebłagania za wasze dusze, gdyż to krew dokonuje przebłagania za duszę.
Kpł 17,11
Kpł 17,11 nie zatrzymuje się na stwierdzeniu o krwi — natychmiast przechodzi do jej funkcji w kulcie. Krew jest dana na ołtarz i dokonuje przebłagania. Zdanie o życiu jest przesłanką, a wnioskiem jest przepis ofiarniczy.
Gdyż to jest życie wszelkiego ciała, krew stanowi jego życie. Dlatego powiedziałem synom Izraela: Krwi wszelkiego ciała spożywać nie będziecie, bo życiem wszelkiego ciała jest jego krew. Ktokolwiek ją spożywa, zostanie wytracony.
Kpł 17,14
Tylko wystrzegaj się, byś nie spożywał krwi, bo krew jest życiem, i nie będziesz spożywał życia razem z mięsem.
Pwt 12,23
Kpł 17,14 i Pwt 12,23 powtarzają tę samą myśl i wyprowadzają z niej zakaz spożywania krwi. We wszystkich trzech miejscach kierunek rozumowania jest ten sam: skoro życie jest we krwi, krew nie należy do człowieka. To argument o świętości życia, a nie opis obiegu w organizmie.
Ani nie jest czczony rękoma ludzkimi tak, jakby czegoś potrzebował, ponieważ sam daje wszystkim życie i oddech, i wszystko.
Dz 17,25
Dz 17,25 mówi szerzej: życie i oddech pochodzą od Boga. To rama, w której osadzone są przepisy o krwi.
Czego zdanie o życiu we krwi nie mówi o krwiobiegu?
Nie mówi, jak krew krąży, czym jest, co przenosi ani co się dzieje, gdy jej ubywa. Nie zawiera ani jednego terminu, który dałoby się odnieść do budowy ciała. Kusi, żeby powiedzieć: Biblia znała rolę krwi, zanim opisała ją medycyna — ale to nadużycie. Stwierdzenie, że życie jest we krwi, było dostępne każdemu, kto widział zarzynane zwierzę albo rannego człowieka; nie wymaga wiedzy o krwiobiegu, tylko oczu. Wartość tego zdania leży gdzie indziej: w tym, jaki wniosek Tora z niego wyciąga.
Skąd pochodzi zakaz spożywania krwi i kogo dotyczy?
Pierwsze jest starsze od Synaju.
Lecz nie będziecie jeść mięsa z jego życiem, to jest z jego krwią.
Rdz 9,4
Rdz 9,4 pada w przymierzu z Noem, przed nadaniem Tory i przed istnieniem Izraela. Zakaz jest więc wcześniejszy niż przepisy kapłańskie i adresowany do całej ludzkości. To osłabia tłumaczenie, że chodzi o zwyczaj jednego narodu, ale też pokazuje, że temat od początku jest przymierzowy, a nie medyczny. Drugie miejsce podaje sankcję.
A gdyby ktokolwiek z domu Izraela lub z przybyszów, którzy goszczą wśród was, spożywał jakąkolwiek krew, to zwrócę swoje oblicze przeciw człowiekowi, który spożywa krew, i wykluczę go spośród jego ludu.
Kpł 17,10
Kpł 17,10 zapowiada wykluczenie spośród ludu. Kara tej wagi za sprawę dietetyczną byłaby niezrozumiała — sam ciężar sankcji pokazuje, że w grze jest coś innego niż zdrowie. Trzecie miejsce bywa cytowane jako biblijna anatomia.
Przyoblekłeś mnie skórą i ciałem, a kośćmi i żyłami pospinałeś mnie.
Hi 10,11
Hi 10,11 mówi o skórze, ciele, kościach i żyłach — i rzeczywiście wygląda na wyliczenie części ciała. To jednak modlitwa Hioba o tym, że Bóg go ukształtował, a nie opis budowy człowieka. Wyliczenie służy wyrzutowi: skoro mnie tak zrobiłeś, dlaczego mnie niszczysz. Pismo nie prowadzi tu wykładu i tej sprawy nie zamyka, bo jej nie podejmuje.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co autorzy Tory rozumieli przez związek życia z krwią — czy widzieli w tym stwierdzenie o działaniu ciała, czy o miejscu, w którym Bóg złożył życie. Nie wiemy, jak wyobrażali sobie budowę człowieka, bo Pismo o niej nie mówi. Nie wiemy też, czy przepisy o krwi miały jakiekolwiek skutki dla zdrowia — Biblia takiego uzasadnienia nie podaje ani razu, a artykuł nie rozstrzyga tego z zewnątrz, bo byłoby to referowanie wiedzy, której z tekstu nie da się sprawdzić. Rozstrzygalne jest natomiast to, po co ta zasada istnieje: krew należy do Boga i służy przebłaganiu. Kto chce z niej zrobić przypis do podręcznika fizjologii, zamienia najważniejsze zdanie w tym przepisie na najmniej ważne.
Zobacz też: Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Rama
