Wniebowstąpienie to opisane w Biblii odejście zmartwychwstałego Jeszui (Jezusa) do Ojca: uczniowie widzieli, jak został uniesiony, aż obłok zasłonił Go przed ich wzrokiem (Dz 1,9). Wydarzenie zamyka okres czterdziestu dni ukazywania się Mesjasza, prowadzi do obietnicy Ducha i kieruje uwagę ku Jego powrotowi. Jeszua żyje po prawicy Ojca i wstawia się za wierzącymi; nie jest to opowieść o losie duszy człowieka po śmierci.
Relacje o wniebowstąpieniu: Łukasz, Dzieje i Marek
Najpełniejszy opis znajduje się na początku Dziejów Apostolskich. Autor nawiązuje do swojej pierwszej księgi i podejmuje jej zakończenie: ten sam Jeszua, którego działalność przedstawił w Ewangelii, przygotowuje apostołów do dalszego zadania (Dz 1,1-2). Wniebowstąpienie łączy więc dwie części opowiadania — ziemską służbę Mesjasza oraz świadectwo uczniów, którzy mają głosić o Nim po Jego odejściu.
| Fragment | Co podkreśla relacja |
|---|---|
| Łk 24,50-53 | Wyjście ku Betanii, błogosławieństwo Jeszui, uniesienie do nieba i radosny powrót uczniów do Jerozolimy. |
| Dz 1,1-11 | Czterdzieści dni spotkań, obietnicę Ducha, zadanie świadków, obłok i zapowiedź powrotu. |
| Mk 16,19 | Zwięzłe powiązanie wzięcia do nieba z zasiadaniem po prawicy Boga; werset należy do dłuższego zakończenia Marka. |
Łukasz kończy Ewangelię błogosławieństwem. Uczniowie wracają do miasta z radością i chwalą Boga w świątyni. Dzieje zatrzymują się dłużej przy ich przyszłości: odejście Jeszui nie odwołuje otrzymanego zadania. Uczniowie mają pozostać świadkami tego, co widzieli i słyszeli, a potrzebną moc otrzymają od Boga.
Przy Mk 16,19 potrzebna jest uwaga tekstowa. Fragment Mk 16,9-20, obecny w UBG, jest nazywany dłuższym zakończeniem Marka. Brakuje go między innymi w Kodeksie Synajskim i Watykańskim z IV wieku, które kończą tę Ewangelię na Mk 16,8. Inne rękopisy go zawierają, a jego znajomość poświadczają już autorzy z II wieku. Nie należy zatem przemilczać sporu o jego przynależność do pierwotnego tekstu Marka ani przedstawiać go jako późnośredniowiecznego dodatku. Omówienie tej kwestii zawierają przypisy do Mk 16 w wydaniu New American Bible, Revised Edition (2011).
Opis wniebowstąpienia nie opiera się wyłącznie na tym zakończeniu. Mamy relację Łukasza i Dziejów oraz wypowiedzi listów o wywyższeniu Mesjasza. Do wspólnego czytania tych miejsc służy zestaw wersetów o wniebowstąpieniu; tutaj śledzimy przede wszystkim związek między wydarzeniem, obietnicą i nadzieją uczniów.
Czterdzieści dni po zmartwychwstaniu
Im też po swojej męce objawił się jako żywy w wielu niewątpliwych dowodach, przez czterdzieści dni ukazując się im i mówiąc o królestwie Bożym.
Dz 1,3 (UBG)
Łukasz podaje zarówno czas, jak i treść spotkań: Jeszua ukazywał się jako żywy i mówił o królestwie Bożym. Nie był to okres pomiędzy śmiercią a odzyskaniem życia. Zmartwychwstanie już nastąpiło, uczniowie zaś otrzymywali potwierdzenie, że ich nauczyciel żyje. Odrębne wydarzenia — powstanie z martwych i odejście do Ojca — trzeba zachować także w krótkim streszczeniu.
Samo zakończenie Łk 24 przedstawia sceny w dużym skrócie, bez podania czterdziestu dni. Dopiero Dz 1,3 odsłania rozpiętość tego okresu. Nie daje jednak dziennika wszystkich spotkań. Nie wynika z niego, że Jeszua przebywał z uczniami bez przerwy albo ukazywał się im codziennie.
W tym czasie mieszczą się spotkania w Jerozolimie i w Galilei. Szczegółowe zestawienie relacji oraz granice możliwej rekonstrukcji opisuje odpowiedź na pytanie, gdzie zmartwychwstały Jeszua ukazał się uczniom. Czterdzieści dni pozwala pogodzić różne miejsca; nie upoważnia do dopisywania dat podróży ani dokładnej kolejności wszystkich poleceń.
Góra Oliwna i Betania — miejsce odejścia
Łk 24,50 mówi, że Jeszua wyprowadził uczniów aż do Betanii. Dz 1,12 podaje z kolei, że po Jego odejściu wrócili do Jerozolimy z góry zwanej Oliwną. Są to wskazania tej samej okolicy, po wschodniej stronie miasta; Betania była związana ze wschodnim zboczem Góry Oliwnej. Nie trzeba wybierać jednej nazwy i odrzucać drugiej.
Te informacje nie wyznaczają jednak punktu z dokładnością do konkretnej skały czy późniejszej budowli. Biblijne świadectwo należy odróżnić od tradycyjnych miejsc upamiętnienia. Szersze tło geograficzne i inne wydarzenia związane z tym obszarem przedstawia hasło Góra Oliwna w Biblii.
W opisie Dziejów najważniejsze jest to, co zobaczyli świadkowie: Jeszua został uniesiony i obłok zabrał Go sprzed ich oczu (Dz 1,9). Tekst nie opisuje dalszej drogi przez przestrzeń ani położenia nieba względem ziemi. Widzialne odejście staje się natomiast punktem odniesienia dla obietnicy ponownego przyjścia.
Obietnica Ducha: czekanie w Jerozolimie i Szawuot
Przed wniebowstąpieniem Jeszua nakazuje uczniom pozostać w Jerozolimie i oczekiwać obietnicy Ojca. Zapowiada zanurzenie w Duchu Świętym po niewielu dniach (Dz 1,4-5). Czekanie jest częścią otrzymanego polecenia: świadkowie potrzebują mocy do zadania, które wykracza poza ich dotychczasowe otoczenie.
Ale przyjmiecie moc Ducha Świętego, który zstąpi na was, i będziecie mi świadkami w Jerozolimie, w całej Judei, w Samarii i aż po krańce ziemi.
Dz 1,8 (UBG)
Jerozolima, Judea, Samaria i krańce ziemi wyznaczają zasięg świadectwa. W tym miejscu opowiadania uwaga przesuwa się z widzialnej obecności nauczyciela na misję Jego uczniów. Po powrocie trwają oni wspólnie w modlitwie; Dz 1,14 wymienia również kobiety, Marię, matkę Jeszui, oraz Jego braci. Oczekiwanie nie jest prywatnym poszukiwaniem przeżycia, lecz wspólnym posłuszeństwem obietnicy.
Wypełnienie następuje w dniu Pięćdziesiątnicy (Dz 2,1-4), czyli Szawuot — biblijnego Święta Tygodni. Jego rachubę siedmiu tygodni i pięćdziesięciu dni podaje Kpł 23,15-16. Dzieje wpisują wydarzenie w istniejący kalendarz biblijny; nie przedstawiają tego dnia jako ustanowienia nowego święta kościelnego. Sam przebieg i znaczenie wylania Ducha rozwija tekst o zesłaniu Ducha Świętego.
Duch Święty jest Duchem Jahwe (PAN), Jego obecnością, mocą i działaniem. Piotr wyjaśnia, że wywyższony Jeszua otrzymał od Ojca obietnicę Ducha i wylał to, czego zgromadzeni byli świadkami (Dz 2,33). Obszerniejsze wyjaśnienie, kim jest Duch Święty według Biblii, pozwala czytać tę obietnicę w kontekście całego Pisma.
Zapowiedź powrotu: ten sam Jeszua
I powiedzieli: Mężowie z Galilei, dlaczego stoicie, wpatrując się w niebo? Ten Jezus, który został od was wzięty w górę do nieba, przyjdzie tak samo, jak go widzieliście wstępującego do nieba.
Dz 1,11 (UBG)
Dwaj posłańcy w białych szatach kierują uwagę uczniów ku przyszłości. Obietnica dotyczy tego samego Jeszui, którego znali i którego odejście widzieli. Nie mówi jedynie o przetrwaniu Jego nauki w pamięci ludzi. Słowa o przyjściu w taki sam sposób wiążą przyszły powrót z rzeczywistym, widzialnym wydarzeniem.
Jednocześnie uczniowie nie otrzymują daty. Gdy pytają o przywrócenie królestwa Izraelowi, Jeszua wskazuje, że czasy i pory pozostają we władzy Ojca (Dz 1,6-7). Następne zdanie dotyczy ich świadectwa. Nieznajomość terminu nie zostawia ich bez zajęcia: mają oczekiwać Ducha, a potem głosić.
Z Górą Oliwną łączy się również Za 14,4: prorok zapowiada, że w dniu interwencji Jahwe Jego stopy staną na tej górze, a ona się rozstąpi. Zestawienie tego obrazu z Dz 1 pomaga dostrzec znaczenie miejsca w oczekiwaniu na przyszłe działanie Boga. Trzeba jednak zachować kontekst: Zachariasz opisuje dzień Jahwe i walkę o Jerozolimę, natomiast Dzieje opisują odejście Jeszui. Dz 1,11 nie cytuje wprost Zachariasza ani nie wykłada całej kolejności wydarzeń z jego proroctwa.
Po prawicy Ojca — żyjący orędownik i jeden pośrednik
Wniebowstąpienie ma znaczenie dla teraźniejszości wierzących. Jeszua został wywyższony przez Ojca; Piotr łączy to z Jego zmartwychwstaniem i zasiadaniem po prawicy Boga (Dz 2,32-36). Prawica oznacza miejsce władzy i czci. Tekst rozróżnia Boga, który wywyższa, oraz Mesjasza, którego wywyższa.
Dlatego też całkowicie może zbawić tych, którzy przez niego przychodzą do Boga, bo zawsze żyje, aby wstawiać się za nimi.
Hbr 7,25 (UBG)
List do Hebrajczyków wskazuje na trwałą służbę kapłańską Jeszui. Jego wstawiennictwo jest możliwe dlatego, że żyje, a Jego kapłaństwo nie przemija (Hbr 7,24). Nie oznacza ono ponownego składania ofiary za każdym razem, gdy ktoś potrzebuje przebaczenia: ofiarował siebie raz (Hbr 7,27). Wniebowstąpienie nie unieważnia więc tego, co uczynił przez śmierć i zmartwychwstanie, lecz prowadzi do Jego służby przed Ojcem.
Ten obraz odpowiada stwierdzeniu o jednym Bogu i jednym pośredniku między Bogiem a ludźmi, którym jest Mesjasz (1 Tm 2,5). Wierzący przychodzą przez Niego do Ojca. Nie potrzebują dodatkowego szeregu niebiańskich pośredników. Biblijne podstawy tej relacji omawia strona Jeden pośrednik.
Czego wniebowstąpienie nie znaczy: śmierć i nadzieja zmartwychwstania
Jeszua wstąpił do Ojca w ciele zmartwychwstałym. Łukasz wcześniej opisuje, jak pokazał uczniom ręce i nogi, zaprosił ich do dotknięcia Go i jadł w ich obecności (Łk 24,36-43). Nie przedstawia odejścia bezcielesnej części człowieka. Rozróżnienie jest zasadnicze: w Dz 1 odchodzi żyjący Mesjasz, który już zwyciężył śmierć.
Piotr mówi wprost: „Dawid bowiem nie wstąpił do nieba” (Dz 2,34). W J 3,13 wyjątkowość Syna Człowieczego zostaje powiązana z tym, że zstąpił z nieba. Żaden z tych tekstów nie pozwala uczynić wniebowstąpienia powszechnym losem ludzi w chwili śmierci. Także po zmartwychwstaniu Jeszua mówi Marii, że jeszcze nie wstąpił do Ojca (J 20,17), co rozróżnia powstanie z martwych od wstąpienia.
Biblijną nadzieją jest obudzenie umarłych: teraz niczego nie wiedzą (Koh 9,5), a na głos Syna wyjdą z grobów (J 5,28-29). Paweł łączy powstanie zmarłych w Mesjaszu z Jego zstąpieniem z nieba (1 Tes 4,16). Stan człowieka po śmierci i przyszłe zmartwychwstanie trzeba zatem odróżniać od wyjątkowego odejścia Jeszui.
Pytanie, czy zmartwychwstanie ciała jest dosłowne, ma osobne omówienie, także z zastrzeżeniami dotyczącymi natury przemienionego ciała. Dla rozumienia Dz 1 wystarcza zachowanie ciągłości: ten, który umarł, żyje; ten, którego uczniowie widzieli odchodzącego, ma powrócić.
Wniebowstąpienie Pańskie jako uroczystość kościelna
Nazwa Wniebowstąpienie Pańskie oznacza również późniejszą uroczystość w kalendarzach kościelnych. Tradycyjnie przypada ona w czwartek, czterdziestego dnia okresu wielkanocnego. Potoczne określenie 40 dni po Wielkanocy wymaga doprecyzowania: niedzielę wielkanocną liczy się jako dzień pierwszy, więc upływa 39 pełnych dni.
Osobne obchody są poświadczone w IV wieku. Konstytucje apostolskie, zbiór datowany zwykle na koniec tego stulecia, w księdze V, rozdziale 20, nakazują liczyć czterdzieści dni od dnia zmartwychwstania i obchodzić wniebowstąpienie. Jest to świadectwo praktyki kościelnej; nazwa zbioru nie oznacza, że napisali go apostołowie. Nie znamy jednej daty wprowadzenia obchodów obowiązującej wszystkie wspólnoty.
To rozróżnienie ma znaczenie przy czytaniu Biblii. Pascha — Pesach jest świętem ustanowionym w Piśmie na czternasty dzień pierwszego miesiąca, czyli 14 Nisan (Kpł 23,5). Uroczystość Wniebowstąpienia nie jest dodatkowym świętem nakazanym w Kpł 23. Opis wydarzenia w Dziejach i późniejsze reguły jego corocznego upamiętniania należą do dwóch różnych porządków.
Podobnie określenie wniebowstąpienie Maryi miesza nazwy: w tradycji katolickiej używa się terminu wniebowzięcie. Nowy Testament nie opisuje takiego wydarzenia dotyczącego Marii. W Dz 1,14 jest ona pośród osób, które po odejściu Jeszui wspólnie się modlą. Przedmiotem relacji o wniebowstąpieniu pozostaje Mesjasz.
Czego tekst nie pozwala ustalić
Nie znamy pełnego rozkładu spotkań w ciągu czterdziestu dni, dokładnego punktu odejścia ani daty powrotu. Relacja nie objaśnia również fizycznego sposobu wejścia zmartwychwstałego ciała do nieba. Te granice nie przesłaniają tego, co autor podaje wyraźnie: Jeszua żyje, odszedł do Ojca, obiecał uczniom Ducha i ma powrócić. Dalszy ciąg Dziejów pokazuje, jak otrzymana obietnica przechodzi w świadectwo głoszone kolejnym ludziom.
