Trzecie przykazanie streszcza się zwykle jako zakaz przeklinania. To zdecydowanie za mało — i przez to zbyt wygodne.
Nie będziesz brał imienia Pana, twego Boga, nadaremnie, gdyż Pan nie zostawi bez kary tego, który bierze jego imię nadaremnie.
Wj 20,7
Hebrajskie określenie oddane jako „nadaremnie” znaczy: na próżno, pusto, bez pokrycia. Przykazanie nie zabrania używać imienia Boga — zabrania używać go tak, jakby nic nie znaczyło. Osobno piszemy o tym, dlaczego w ogóle posługujemy się formą Jahwe, w artykule Imię Boże Jahwe — tetragram JHWH.
Pierwsze zastosowanie: przysięga
Nie będziecie przysięgać fałszywie na moje imię i nie będziecie bezcześcić imienia swego Boga. Ja jestem Pan.
Kpł 19,12
To najstarszy i najbardziej dosłowny sens przykazania: powołać się na Boga jako świadka i skłamać. Bóg zostaje wtedy wciągnięty w cudzą sprawę jako gwarant czegoś, czego nie gwarantuje. Jeszua idzie w tej sprawie dalej, niż wymagało prawo:
Słyszeliście też, że powiedziano przodkom: Nie będziesz fałszywie przysięgał, ale dotrzymasz Panu swych przysiąg. Lecz ja wam mówię: Wcale nie przysięgajcie – ani na niebo, gdyż jest tronem Boga; Ani na ziemię, gdyż jest podnóżkiem jego stóp, ani na Jerozolimę, gdyż jest miastem wielkiego króla. Ani na swoją głowę nie będziesz przysięgał, gdyż nie możesz jednego włosa uczynić białym albo czarnym. Ale wasza mowa niech będzie: Tak – tak, nie – nie. A co jest ponadto, pochodzi od złego.
Mt 5,33-37
To nie jest zaostrzenie dla samego zaostrzenia. Jeszua odbiera cały mechanizm stopniowania wiarygodności — układ, w którym jedne słowa są „na poważnie”, bo poparte przysięgą, a inne mniej. Człowiek, którego „tak” znaczy tak, nie potrzebuje nikogo brać na świadka. Jakub powtarza tę zasadę niemal słowo w słowo (Jk 5,12).
Drugie zastosowanie: życie, które zaprzecza
Znacznie częściej niż przez przysięgę imię Boga bywa niesione na próżno przez tych, którzy się nim posługują na co dzień. Malachiasz zwraca się do kapłanów:
Syn czci ojca, a sługa swego pana. Jeśli więc jestem ojcem, gdzie jest moja cześć? Jeśli jestem panem, gdzie jest bojaźń przede mną? – mówi Pan zastępów do was, kapłani, którzy lekceważycie moje imię. Wy jednak mówicie: W czym lekceważymy twoje imię?
Ml 1,6
„W czym lekceważymy twoje imię?” — pytanie zadane w dobrej wierze przez ludzi, którzy naprawdę nie widzieli problemu. Paweł stawia diagnozę jeszcze ostrzej, cytując proroka:
Ty, który się chlubisz prawem, przez przekraczanie prawa znieważasz Boga? Ponieważ z waszego powodu, jak jest napisane, poganie bluźnią imieniu Boga.
Rz 2,23-24
Ten sam zarzut pada u Izajasza: imię jest bluźnione przez sytuację ludu, który je nosi (Iz 52,5). Chodzi więc nie o wulgaryzmy, tylko o rozjazd między tym, czyim imieniem człowiek się firmuje, a tym, jak żyje. To najbardziej praktyczna część tego przykazania — i najtrudniejsza.
Co jest po drugiej stronie zakazu
Kapłański nakaz brzmi pozytywnie: nie bezcześcić świętego imienia, bo Bóg sam uświęca swój lud (Kpł 22,32). Psalmy mówią o oddaniu chwały należnej imieniu (Ps 29,2) i o tym, że imię Boga jest święte (Ps 111,9). A modlitwa, której Jeszua nauczył uczniów, zaczyna się dokładnie od tego:
Wy więc tak się módlcie: Ojcze nasz, który jesteś w niebie, niech będzie uświęcone twoje imię.
Mt 6,9
Pierwsza prośba dotyczy nie naszych spraw, lecz tego, żeby imię Boga było traktowane jako święte. Trzecie przykazanie jest jej negatywną stroną. Najuczciwsze podsumowanie zostawił mędrzec o imieniu Agur, który wiedział, że zagrożone jest to z obu stron — dostatku i biedy:
Oddal ode mnie marność i słowo kłamliwe; nie dawaj mi ani ubóstwa, ani bogactwa; żyw mnie odpowiednim dla mnie pokarmem; Abym będąc syty, nie zaparł się ciebie i nie mówił: Kim jest Pan? Albo zubożawszy, nie kradł i nie brał imienia mego Boga nadaremnie.
Prz 30,8-9
Do przemyślenia
- Czy twoje „tak” wymaga wzmacniania, żeby ludzie w nie uwierzyli?
- Kiedy ostatnio powołałeś się na Boga w sprawie, w której chodziło o twoją rację?
- Co w twoim zwykłym tygodniu najbardziej rozmija się z imieniem, którym się określasz?
Zobacz też: Jahwe · Jeszua (Jezus) · Jakub · Malachiasz — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
