Szóste przykazanie jest najkrótsze w całym Dekalogu i pozornie najłatwiejsze — większość ludzi nigdy nikogo nie zabiła.
Nie będziesz zabijał.
Wj 20,13
Hebrajski czasownik użyty w tym miejscu opisuje bezprawne odebranie życia, a nie każde zabicie — dlatego to samo Prawo przewidywało wyroki sądowe i obronę. Przykazanie nie jest więc ogólną wypowiedzią o przemocy, tylko ochroną konkretnego człowieka przed tym, żeby ktoś zdecydował o jego życiu.
Dlaczego akurat człowiek
Kto przeleje krew człowieka, przez człowieka będzie przelana jego krew, bo na obraz Boga człowiek został stworzony.
Rdz 9,6
Uzasadnienie pada w połowie zdania i jest jedno: na obraz Boga. Wartość życia nie zależy tu od wieku, sprawności, przydatności ani od tego, czy ktoś zasłużył. Psalmista opisuje to samo od strony początku:
Ty bowiem panujesz nad moimi nerkami; okryłeś mnie w łonie mojej matki. Wysławiam cię, bo zostałem stworzony w sposób zadziwiający i cudowny; przedziwne są twoje dzieła, a moja dusza zna je bardzo dobrze. Żadna moja kość nie była zakryta przed tobą, gdy zostałem stworzony w skrytości i misternie złożony w głębiach ziemi. Twoje oczy widziały niedoskonały płód mego ciała; w twojej księdze są zapisane wszystkie moje członki i dni, w które były kształtowane, gdy jeszcze żadnego z nich nie było.
Ps 139,13-16
Człowiek jest znany, zanim ktokolwiek go zobaczy. To zdanie o godności, nie o biologii.
Jeszua przenosi rzecz na poziom, na którym żyjemy
Słyszeliście, że powiedziano przodkom: Nie będziesz zabijał, a kto by zabił, podlega sądowi. Lecz ja wam mówię: Każdy, kto się gniewa na swego brata bez przyczyny, podlega sądowi, a kto powie swemu bratu: Raka, podlega Radzie, a kto powie: Głupcze, podlega karze ognia piekielnego.
Mt 5,21-22
„Raka” i „głupcze” to nie były przekleństwa, tylko wyrazy pogardy — sposób powiedzenia komuś, że jest nikim. Jeszua ustawia je w jednym szeregu z zabójstwem, bo pochodzą z tego samego korzenia: z odmówienia komuś wartości. Jan pisze o tym bez żadnego złagodzenia (1 J 3,15), a Jakub pokazuje absurd sytuacji, w której tymi samymi ustami błogosławimy Boga i przeklinamy ludzi:
Nim błogosławimy Boga i Ojca i nim przeklinamy ludzi stworzonych na podobieństwo Boga. Z tych samych ust wychodzi błogosławieństwo i przekleństwo. Tak być nie powinno, moi bracia.
Jk 3,9-10
Odwołanie jest to samo co w Rdz 9,6 — podobieństwo Boga. Nie da się szanować Stwórcy i pogardzać Jego obrazem.
Co jest po drugiej stronie
Prawo nie poprzestaje na zakazie. Zaraz obok podaje, co robić zamiast tego:
Nie będziesz w swoim sercu nienawidził swego brata. Będziesz upominał swego bliźniego i nie zniesiesz u niego grzechu. Nie będziesz się mścił i nie będziesz chować urazy do synów swego ludu, lecz będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie. Ja jestem Pan.
Kpł 19,17-18
To ważny szczegół: przeciwieństwem nienawiści nie jest milczenie, tylko rozmowa. Wolno upomnieć, nie wolno hodować urazy. Paweł rozwija tę myśl aż do granicy, która wygląda na niemożliwą — nakarmić głodnego nieprzyjaciela i nie dać się zwyciężyć złu (Rz 12,19-21). Jeszua stawia poprzeczkę w tym samym miejscu, uzasadniając to zachowaniem Ojca wobec złych i dobrych (Mt 5,43-45).
Jest jeszcze druga strona — bierność. Księga Przysłów nie pozwala się z niej wytłumaczyć:
Jeśli odmówisz ratunku prowadzonym na śmierć i tym, którzy idą na stracenie; Jeśli powiesz: Nie wiedzieliśmy o tym; czy ten, który waży serca, nie rozumie? A ten, który strzeże twojej duszy, nie pozna? I czy nie odda człowiekowi według jego uczynków?
Prz 24,11-12
„Nie wiedzieliśmy o tym” zostaje tu wprost odrzucone jako wymówka. Nie chodzi o branie na siebie całego świata, tylko o to, że obojętność wobec czyjejś krzywdy nie jest neutralna. Paweł streszcza całą tę grupę przykazań jednym zdaniem: miłość nie wyrządza zła bliźniemu (Rz 13,9-10), a Jan łączy to bezpośrednio z relacją do Boga (1 J 4,20-21).
Do przemyślenia
- Czy jest ktoś, komu w myślach odmówiłeś wartości — i co byś zmienił, gdybyś zobaczył w nim obraz Boga?
- Kiedy ostatnio zamiast rozmowy wybrałeś milczenie i urazę?
- O czyjej krzywdzie wiesz, a wygodniej ci uznać, że to nie twoja sprawa?
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Księga Przysłów · Jakub · Paweł — znaczenie imienia
