Piąte przykazanie otwiera drugą tablicę Dekalogu — tę o relacjach między ludźmi. Nieprzypadkowo zaczyna się od pierwszej relacji, jaką każdy z nas miał.
Czcij swego ojca i swoją matkę, aby twoje dni były długie na ziemi, którą Pan, twój Bóg, da tobie.
Wj 20,12
Wersja z Powtórzonego Prawa dodaje jeszcze jedno: żeby ci się dobrze powodziło (Pwt 5,16). Paweł zauważył tę cechę i nazwał ją po imieniu:
Dzieci, bądźcie posłuszne waszym rodzicom w Panu, bo jest to sprawiedliwe. Czcij swego ojca i matkę – jest to pierwsze przykazanie z obietnicą; Aby ci się dobrze powodziło i abyś długo żył na ziemi.
Ef 6,1-3
„Czcij” to nie to samo co „słuchaj”
Paweł pisze o posłuszeństwie do dzieci — i to ma naturalny koniec, bo dziecko dorasta. Ale przykazanie mówi „czcij”, a tego nie da się z siebie wyrosnąć. Księga Przysłów pokazuje dokładnie ten przeskok:
Słuchaj ojca, który cię spłodził, a nie gardź matką, gdy się zestarzeje.
Prz 23,22
Adresatem jest ktoś dorosły, patrzący na starzejących się rodziców. To o niego chodzi w tym przykazaniu najbardziej. Wcześniejszy fragment tej samej księgi mówi o wartości rodzicielskiego pouczenia (Prz 1,8-9), a Księga Kapłańska stawia szacunek wobec matki i ojca obok przestrzegania sabatów — w jednym zdaniu (Kpł 19,3).
Jak łamie się to przykazanie pobożnie
Najostrzejszy komentarz do piątego przykazania wypowiedział Jeszua — i nie dotyczył on ludzi jawnie lekceważących rodziców, tylko religijnych:
Mówił im też: Całkowicie znosicie przykazanie Boże, aby zachować swoją tradycję. Mojżesz bowiem powiedział: Czcij swego ojca i swoją matkę, oraz: Kto złorzeczy ojcu albo matce, niech poniesie śmierć. Ale wy mówicie: Jeśli człowiek powie ojcu albo matce: To, co powinieneś otrzymać ode mnie jako pomoc, to Korban, to znaczy dar przeznaczony na ofiarę – będzie bez winy. I nie pozwalacie mu nic więcej uczynić dla swego ojca albo matki; Wniwecz obracając słowo Boże przez waszą tradycję, którą przekazaliście. I wiele innych tym podobnych rzeczy czynicie.
Mk 7,9-13
Mechanizm był prosty: pieniądze, które miały pójść na utrzymanie rodziców, deklarowano jako dar dla świątyni. Formalnie wszystko się zgadzało — realnie starzy ludzie zostawali bez pomocy. Jeszua nazywa to obracaniem słowa Bożego wniwecz przez tradycję, cytując przy tym samo przykazanie (Mt 15,4). Warto sprawdzić, czy własne wymówki nie mają podobnej konstrukcji: brak czasu, „mamy trudną relację”, inne obowiązki. Więcej o tym, jak tradycja wypiera Pismo, w artykule Sola scriptura — Pismo ponad tradycję.
Bardzo konkretna treść
Apostołowie rozumieli tę cześć w kategoriach materialnych, nie uczuciowych:
Jeśli zaś jakaś wdowa ma dzieci lub wnuki, niech się one najpierw uczą być pobożnymi względem własnego domu i odwzajemniać się rodzicom; jest to bowiem rzecz dobra i miła w oczach Boga.
1 Tm 5,4
„Odwzajemniać się rodzicom” — Paweł traktuje to jako zwrot długu, nie jako łaskę. Zdanie kilka wersetów dalej brzmi jeszcze mocniej: kto nie dba o swoich domowników, wyparł się wiary (1 Tm 5,8). Najkrótszy przykład dał sam Jeszua, umierając:
Gdy więc Jezus zobaczył matkę i ucznia, którego miłował, stojącego obok, powiedział do swojej matki: Kobieto, oto twój syn. Potem powiedział do ucznia: Oto twoja matka. I od tej godziny uczeń ten wziął ją do siebie.
J 19,26-27
W tej sytuacji, z tego miejsca, zadbał o to, żeby matka miała dom.
Gdy relacja jest trudna
Pismo nie każe nazywać zła dobrem ani udawać, że krzywdy nie było. Cześć nie znaczy bezwarunkowego posłuszeństwa dorosłego człowieka, nie znaczy też milczenia o rzeczach, które trzeba nazwać. Przykazanie mówi, czego nie robić: nie gardzić, nie złorzeczyć — Księga Przysłów traktuje to bardzo poważnie (Prz 20,20). Gdzie dokładnie przebiega granica między czcią a zdrowym dystansem, w twoim konkretnym przypadku, nie rozstrzygnie za ciebie żaden kurs.
Do przemyślenia
- Co dziś praktycznie znaczyłaby cześć wobec twoich rodziców — w kalendarzu, nie w deklaracji?
- Czy masz wymówkę, która działa jak korban: brzmi słusznie i zwalnia z pomocy?
- Jeśli relacja jest raniąca — co możesz zrobić, nie udając, że wszystko jest w porządku?
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Korban (קׇרְבָּן) — co znaczy „ofiara” po hebrajsku · Księga Przysłów · Księga Kapłańska · Paweł — znaczenie imienia
