Dziewiąte przykazanie brzmi zaskakująco wąsko, jeśli czytać je dosłownie — i to jest dobry punkt wyjścia.
Nie będziesz fałszywie świadczył przeciw twemu bliźniemu.
Wj 20,16
Nie „nie kłam” w ogóle, tylko: nie świadcz fałszywie przeciw twemu bliźniemu. Chodzi o konkretną osobę i o to, co twoje słowa mogą jej zrobić. Prawda jest tu sprawą czyjegoś życia, nie tematem filozoficznym.
Najpierw sala sądowa
Jeśli fałszywy świadek powstanie przeciwko komuś, by oskarżać go o przestępstwo; Wtedy obaj mężczyźni, którzy mają spór, staną przed Panem i przed kapłanami, i sędziami, którzy będą sprawować w tym czasie urząd; I sędziowie dokładnie zbadają sprawę. Jeśli się okaże, że ten świadek jest fałszywym świadkiem, że złożył fałszywe zeznanie przeciwko swemu bratu; Uczynicie mu tak, jak on zamierzał uczynić swemu bratu. I usuniesz zło spośród siebie.
Pwt 19,16-19
Zasada jest prosta i surowa: fałszywy świadek ponosi to, co szykował drugiemu. W kraju bez policji i bez dowodów rzeczowych zeznanie było wszystkim — kłamstwo w sądzie mogło kosztować kogoś życie. Dlatego fałszywy świadek trafia na listę rzeczy, których Bóg nienawidzi — obok tego, kto sieje niezgodę między braćmi (Prz 6,16-19).
Z tego samego korzenia wyrasta bardzo praktyczna wskazówka procesowa:
Ten, który jest pierwszy w swojej sprawie, zdaje się sprawiedliwy, ale przychodzi jego bliźni i sprawdza go.
Prz 18,17
Kto opowiada pierwszy, zwykle wypada wiarygodnie. To jedno zdanie chroni przed połową krzywd wyrządzonych słowem: wysłuchaj drugiej strony, zanim wyrobisz sobie zdanie.
Potem cała reszta życia
Prawo nie zostawia tego przykazania w sądzie. Kilka wersetów po zakazie kradzieży pojawia się zdanie, które przenosi je na ulicę:
Nie będziesz szerzył oszczerstw wśród swego ludu. Nie będziesz nastawał na krew swego bliźniego. Ja jestem Pan.
Kpł 19,16
Oszczerstwo i „nastawanie na krew” stoją tu w jednym wersecie, jak w lekcji o szóstym przykazaniu. Psalm 15 opisuje człowieka, który może przebywać u Boga, i wymienia głównie rzeczy, których ten człowiek nie robi językiem (Ps 15,1-3). Zachariasz podaje wersję pozytywną:
To są rzeczy, które będziecie czynić: Mówcie prawdę, każdy ze swoim bliźnim, wykonujcie sprawiedliwy i spokojny sąd w waszych bramach; Nie obmyślajcie zła w sercach waszych, jeden przeciwko drugiemu, i nie lubujcie się w krzywoprzysięstwie, gdyż tego wszystkiego nienawidzę, mówi Pan.
Za 8,16-17
Mówcie prawdę, każdy ze swoim bliźnim. Paweł powtarza to niemal dosłownie i dodaje uzasadnienie, którego w Starym Przymierzu nie było:
Dlatego odrzuciwszy kłamstwo, niech każdy mówi prawdę swojemu bliźniemu, bo jesteśmy członkami jedni drugich.
Ef 4,25
Bo jesteśmy członkami jedni drugich — kłamstwo we wspólnocie działa jak fałszywa informacja w organizmie. Ten sam apostoł łączy prawdomówność ze zmianą tożsamości: nie okłamujcie się, skoro zrzuciliście starego człowieka (Kol 3,9). Jakub idzie krok dalej i nazywa obmowę osądzaniem prawa (Jk 4,11).
Prawda nie jest licencją
Warto zauważyć, do kogo adresowane jest to przykazanie w praktyce: mamy mówić prawdę bliźniemu, a nie wszystko, co wiemy, o bliźnim. Zdanie może być prawdziwe i mimo to być fałszywym świadectwem — gdy pada bez kontekstu, przed niewłaściwymi ludźmi albo po to, żeby kogoś ustawić w złym świetle. Księga Przysłów mówi, że wargi kłamliwe budzą odrazę w Panu, ale że postępujący w prawdzie Mu się podobają (Prz 12,22). Jeszua zamyka ten wątek zdaniem o wadze słów:
Ale mówię wam, że z każdego bezużytecznego słowa, które wypowiedzą ludzie, zdadzą sprawę w dzień sądu. Bo na podstawie twoich słów będziesz usprawiedliwiony i na podstawie twoich słów będziesz potępiony.
Mt 12,36-37
Do przemyślenia
- Czy zdarza ci się wyrabiać opinię o kimś na podstawie jednej relacji?
- Czy jest ktoś, o kim mówisz rzeczy prawdziwe, ale w sposób, który go krzywdzi?
- Co byś zmienił w swoich rozmowach, gdyby osoba omawiana siedziała przy stole?
Zobacz też: Apostoł (szaliach) · Jeszua (Jezus) · Księga Przysłów · Jakub · Zachariasz — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
