Ósme przykazanie zakłada coś, o czym rzadko się mówi: że człowiek ma prawo do owoców swojej pracy i że to prawo warto chronić.
Nie będziesz kradł.
Wj 20,15
Dwa słowa, bez wyjaśnień. Wyjaśnienia przychodzą później — i okazuje się, że kradzież ma znacznie więcej postaci, niż sugeruje słowo „złodziej”.
Kradzież w majestacie umowy
Prawo Mojżeszowe poświęca sporo miejsca sytuacjom, w których niczego się nie zabiera siłą, a jednak ktoś traci swoje:
Nie będziesz miał w swym worku dwojakich odważników, większego i mniejszego. Nie będziesz miał w swoim domu dwojakiej efy, większej i mniejszej. Będziesz miał wagę dokładną i sprawiedliwą, będziesz też miał efę dokładną i sprawiedliwą, aby się przedłużyły twoje dni na ziemi, którą daje ci Pan, twój Bóg.
Pwt 25,13-15
Dwa komplety odważników: jedne do kupowania, drugie do sprzedawania. Formalnie transakcja jest dobrowolna, obie strony się zgadzają — tylko waga kłamie. Księga Przysłów podsumowuje to jednym zdaniem: fałszywa waga budzi odrazę w Panu (Prz 11,1). Dziś odpowiednikiem jest wszystko, co przenosi koszt na drugą stronę tak, żeby tego nie zauważyła.
Nie będziecie kraść, nie będziecie oszukiwać i nie będziecie okłamywać jeden drugiego.
Kpł 19,11
Zwróć uwagę na sąsiedztwo: kradzież, oszustwo i kłamstwo stoją w jednym wersecie. To ta sama rodzina czynów — każdy z nich zabiera komuś coś, na co ten ktoś liczył.
Zatrzymana wypłata
Nie będziesz uciskać swego bliźniego i nie będziesz go wyzyskiwać. Zapłata najemnika nie zostanie u ciebie aż do rana.
Kpł 19,13
Zapłata najemnika nie miała zostać u pracodawcy nawet przez jedną noc, bo najemnik żył z dnia na dzień. Jakub wraca do tego z niezwykłą siłą:
Oto zapłata robotników, którzy żęli wasze pola, zatrzymana przez was, krzyczy, a krzyk żniwiarzy doszedł do uszu Pana zastępów.
Jk 5,4
Zatrzymana zapłata „krzyczy”. To nie jest opóźnienie w rozliczeniach — to zabranie komuś tego, co już zarobił. Podobnie brzmi ostrzeżenie przed okradaniem ubogiego „w bramie”, czyli tam, gdzie odbywał się sąd (Prz 22,22-23): najgroźniejsza kradzież bywa ta, która ma po swojej stronie procedurę.
Druga strona: praca i oddawanie
Paweł nie poprzestaje na zakazie i pokazuje pełny obrót sytuacji:
Kto kradł, niech więcej nie kradnie, ale raczej niech pracuje, czyniąc własnymi rękami to, co jest dobre, aby miał z czego udzielać potrzebującemu.
Ef 4,28
Droga prowadzi od brania, przez pracę, do dawania. Punktem docelowym nie jest uczciwa neutralność, tylko możliwość udzielania innym. Ten sam apostoł pisze do Tesaloniczan bardzo praktycznie o pracy i o spokojnym jedzeniu własnego chleba (2 Tes 3,10-12), a do Rzymian — o oddawaniu każdemu tego, co mu się należy, łącznie z podatkiem i cłem (Rz 13,7-8). Księga Przysłów dorzuca obserwację o tym, że majątek zdobyty łatwo równie łatwo topnieje (Prz 13,11).
Gdy jest co naprawić
Najkrótsza lekcja praktyczna w tej sprawie ma jedno zdanie i jednego bohatera — poborcę podatkowego, który zarabiał na zawyżaniu stawek:
Zacheusz zaś stanął i powiedział do Pana: Panie, oto połowę mojego majątku daję ubogim, a jeśli kogoś w czymś oszukałem, oddaję poczwórnie.
Łk 19,8
Zacheusz nie ograniczył się do żalu. Policzył, komu ile oddać, i oddał z nawiązką — z własnej inicjatywy, zanim ktokolwiek tego zażądał. To jest miara, o którą w tym przykazaniu chodzi: nie deklaracja uczciwości, tylko konkretny przelew.
Do przemyślenia
- Czy w twojej pracy jest miejsce, w którym „waga” jest lekko przestawiona na twoją korzyść?
- Czy ktoś czeka na pieniądze, które już ci się nie należą?
- Gdyby zastosować miarę Zacheusza, komu i co miałbyś dziś do oddania?
Zobacz też: Apostoł (szaliach) · Księga Przysłów · Jakub · Zacheusz · Paweł — znaczenie imienia
