Pierwsza tablica Dekalogu — cztery pierwsze przykazania — dotyczy relacji z Bogiem. Otwiera ją zdanie krótkie do granic:
Nie będziesz miał innych bogów przede mną.
Wj 20,3
Zwrot „przede mną” znaczy dosłownie: przed moim obliczem, w mojej obecności. Nie chodzi o ranking, w którym Bóg ma być pierwszy, a reszta może stać niżej. Chodzi o to, że obok Niego nie ma miejsca na drugiego kandydata.
Jeden Bóg, całe serce
Słuchaj, Izraelu! Pan, nasz Bóg, Pan jest jeden. Będziesz miłował Pana, swego Boga, całym swym sercem, całą swą duszą i z całej swej siły;
Pwt 6,4-5
To wyznanie — po hebrajsku znane jako Szema, od pierwszego słowa „słuchaj” — Izrael powtarzał codziennie. Jego druga połowa jest ważniejsza, niż się wydaje: jedyność Boga nie kończy się na doktrynie, tylko przekłada się na to, że nie da się Go kochać częścią siebie.
Ja, Pan, to jest moje imię, a mojej chwały nie oddam innemu ani mojej czci – rzeźbionym posągom.
Iz 42,8
Bożek to nie zawsze posąg
W praktyce rzadko decydujemy się na innego boga świadomie. Zwykle po prostu przenosimy zaufanie. Jeremiasz opisuje to obrazem, który trudno zapomnieć:
Bo mój lud popełnił podwójne zło: opuścił mnie, źródło żywych wód, i wykopał sobie cysterny, cysterny popękane, które nie mogą utrzymać wody.
Jr 2,13
Zwróć uwagę: nie ma tu mowy o konkurencyjnym źródle. Jest źródło żywej wody i są cysterny, które wody nie utrzymają. Bożek nie jest lepszą ofertą — jest zastępnikiem, który zawiedzie. Dlatego Pismo potrafi nazwać bałwochwalstwem rzeczy, których byśmy tak nie nazwali:
Umartwiajcie więc wasze członki, które są na ziemi: nierząd, nieczystość, namiętność, złe żądze i chciwość, która jest bałwochwalstwem;
Kol 3,5
Chciwość na liście bożków wygląda zaskakująco, dopóki nie zapytasz, co człowiek chciwy uważa za swoje zabezpieczenie. Jeszua stawia sprawę jeszcze prościej:
Nikt nie może dwom panom służyć, gdyż albo jednego będzie nienawidził, a drugiego będzie miłował, albo jednego będzie się trzymał, a drugim pogardzi. Nie możecie służyć Bogu i mamonie.
Mt 6,24
To nie jest zdanie o tym, że pieniądze są złe. To zdanie o tym, że służba ma jednego adresata — i że wybór już się dokonał, nawet jeśli nikt go nie ogłaszał. Krótki test podaje sam Jeszua: gdzie jest twój skarb, tam będzie też twoje serce (Łk 12,34).
Religijna wersja tego samego problemu
Bożek nie musi być poza wiarą. Saul oszczędził zdobycz z zamiarem złożenia jej w ofierze — motyw był religijny, a odpowiedź Samuela brzmiała tak:
Samuel odpowiedział: Czy Pan ma takie samo upodobanie w całopaleniach i ofiarach jak w posłuszeństwie głosowi Pana? Oto posłuszeństwo jest lepsze niż ofiara, lepiej jest słuchać, niż ofiarowywać tłuszcz baranów. Bunt bowiem jest jak grzech czarów, a upór jest jak nieprawość i bałwochwalstwo. Ponieważ odrzuciłeś słowo Pana, on także odrzucił cię jako króla.
1 Sm 15,22-23
Upór postawiony obok bałwochwalstwa. Wspólny mianownik jest jeden: w obu wypadkach to człowiek decyduje, na czym polega służba Bogu. Jeszua, kuszony na pustyni, nie wdał się w dyskusję — odpowiedział zdaniem z Tory o tym, komu należy się pokłon (Mt 4,10). Podobnie Izajasz notuje deklarację, po której nie ma już miejsca na negocjacje (Iz 45,5), a Mojżesz ostrzega przed dryfem w stronę bogów sąsiadów (Pwt 6,13-15).
List Jana kończy się jednym zdaniem, jakby autor wiedział, że to wraca zawsze:
Dzieci, wystrzegajcie się bożków. Amen.
1 J 5,21
Do przemyślenia
- Po co sięgasz najpierw, kiedy robi się naprawdę trudno — i co to mówi o twoim zaufaniu?
- Czy jest w twoim życiu coś dobrego, co po cichu urosło do rangi zabezpieczenia?
- Gdzie kończy się „służę Bogu”, a zaczyna „ustalam, na czym ta służba polega”?
Zobacz też: Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Szema (שָׁמַע) — co znaczy „słuchać” po hebrajsku · Jeszua (Jezus) · Saul · Izajasz · Jeremiasz — znaczenie imienia
