Kurs o przykazaniach wypada zacząć od pytania, które zwykle pada pierwsze: skoro człowiek nie jest ratowany za swoje uczynki, to po co mu jeszcze lista przykazań? Odpowiedź Pisma nie jest wykrętem — leży w kolejności zdań na samym początku Dekalogu.
Dekalog zaczyna się od faktu, nie od nakazu
I Bóg mówił te wszystkie słowa: Ja jestem Pan, twój Bóg, który cię wyprowadził z ziemi Egiptu, z domu niewoli.
Wj 20,1-2
Zanim padnie pierwsze „nie będziesz”, pada informacja: już cię wyprowadziłem. Izrael nie wychodził z Egiptu dlatego, że dochował przykazań — dostał je, gdy stał już po drugiej stronie morza, jako lud wolny. Prawo nie było przepustką na wolność. Było opisem tego, jak wygląda życie ludzi, którzy właśnie ją dostali.
Nowe Przymierze zachowuje dokładnie tę samą kolejność:
Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga. Nie z uczynków, aby nikt się nie chlubił. Jesteśmy bowiem jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków, które Bóg wcześniej przygotował, abyśmy w nich postępowali.
Ef 2,8-10
Najpierw dar, potem uczynki, do których ten dar prowadzi. Czy Tora została zniesiona i co właściwie znaczą trudniejsze zdania Pawła — rozbieramy osobno w artykule Prawo a łaska — czy Tora została „zniesiona”. Tutaj przyjmujemy wynik tamtej rozmowy jako punkt wyjścia i pytamy o coś innego: po co człowiekowi, który już został uratowany, dziesięć zdań z Synaju.
Komu to ma służyć
Teraz więc, Izraelu, czego żąda od ciebie Pan, twój Bóg? Tylko tego, abyś się bał Pana, swego Boga, abyś chodził wszystkimi jego drogami i abyś go miłował, i służył Panu, swemu Bogu, z całego swego serca i całą swoją duszą; Abyś przestrzegał przykazań Pana i jego nakazów, które ja ci dziś nakazuję dla twojego dobra.
Pwt 10,12-13
Ostatnie trzy słowa są tu najważniejsze: dla twojego dobra. Mojżesz nie przedstawia przykazań jako testu lojalności ani jako ceny za przychylność Boga. Przedstawia je jako coś, co ma się opłacić temu, kto je zachowuje. To samo uzasadnienie wraca kilka rozdziałów wcześniej:
I Pan nakazał nam wypełniać wszystkie te nakazy i bać się Pana, naszego Boga, żeby nam się dobrze powodziło po wszystkie dni, aby nas zachować przy życiu, tak jak dziś.
Pwt 6,24
Zauważ, czego tu nie ma. Nie ma zdania o tym, żeby Bóg was dzięki temu zaakceptował. Jest: żeby wam się dobrze powodziło i żeby was zachować przy życiu.
Przykazanie czegoś strzeże
To jest klucz do całego kursu. Każde z dziesięciu przykazań stoi na straży czegoś konkretnego: czyjegoś życia, czyjegoś małżeństwa, czyjejś pracy, czyjegoś dobrego imienia, twojego własnego spokoju. Dlatego autor Psalmu opisuje prawo słowami, których nie używa się o regulaminie:
Prawo Pana jest doskonałe, nawracające duszę; świadectwo Pana pewne, dające mądrość prostemu. Nakazy Pana są prawe, radujące serce; przykazanie Pana czyste, oświecające oczy.
Ps 19,7-8
Nawracające duszę. Radujące serce. Oświecające oczy. A gdy ten sam zbiór wraca w najdłuższym psalmie, pojawia się obraz, który brzmi jak paradoks:
I będę zawsze strzegł twego prawa, na wieki wieków. A będę chodził drogą przestronną, bo szukam twoich nakazów.
Ps 119,44-45
Człowiek trzymający się przykazań nie czuje się zamknięty — mówi o drodze przestronnej. Paweł ocenia prawo tak samo: jest święte, sprawiedliwe i dobre (Rz 7,12). Jakub nazywa je wprost doskonałym prawem wolności (Jk 1,25).
Czego ten kurs nie robi
Nie jest to lista wyroków ani zbiór rozstrzygnięć na twoje konkretne sytuacje. W każdej lekcji pytamy o to samo: co to przykazanie chroni i jak wygląda, gdy przenieść je do zwykłego tygodnia. Reszta jest do przemyślenia przed Bogiem, nie do odhaczenia. Sama łaska uczy nas trzeźwego i sprawiedliwego życia (Tt 2,11-12), a Jeszua związał to z relacją, nie z presją (J 14,15):
Na tym bowiem polega miłość Boga, że zachowujemy jego przykazania, a jego przykazania nie są ciężkie.
1 J 5,3
Mojżesz zamyka swoje przemówienie do ludu obrazem wyboru, który wciąż jest ten sam:
Biorę dziś na świadków przeciwko wam niebo i ziemię, że położyłem przed tobą życie i śmierć, błogosławieństwo i przekleństwo. Wybierz więc życie, abyś żył, ty i twoje potomstwo; I miłował Pana, swego Boga, słuchał jego głosu i do niego lgnął. On bowiem jest twoim życiem i przedłużeniem twoich dni, abyś mieszkał w ziemi, którą Pan poprzysiągł dać twoim ojcom: Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi.
Pwt 30,19-20
Do przemyślenia
- Czy przykazania kojarzą ci się raczej z ochroną, czy z ograniczeniem — i skąd wzięło się to skojarzenie?
- Co zmienia w twoim myśleniu fakt, że Dekalog zaczyna się od zdania o wyjściu z niewoli?
- Które z dziesięciu przykazań najtrudniej ci uznać za „dla twojego dobra”?
Zobacz też: Dziesięć przykazań · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Jeszua (Jezus) · Nowe przymierze · Jakub
