Chochma (חׇכְמָה, translit. chokhmah) to hebrajski rzeczownik, który w Pismach Hebrajskich występuje dokładnie 153 razy. Głównym tłumaczeniem tego terminu w polskim przekładzie jest mądrość, ale biblijna koncepcja tego słowa sięga znacznie głębiej niż jedynie teoretyczna wiedza. Przypisane do niego numerem Stronga H2451 słowo odsłania przed nami praktyczny wymiar życia w zgodzie z prawem Bożym i wolą Stwórcy. Pierwszy raz spoglądając na to pojęcie, poznajemy, jak sam Jahwe (PAN) obdarza ludzi umiejętnością i życiowym rozeznaniem.
Znaczenie i zakres słowa
W naszym przekładzie słowo to najczęściej występuje pod postacią mądrość (86 razy), ale spotykamy również takie sformułowania jak mądrość twoja (8 razy), z mądrością (5 razy), mądrości (5 razy) czy z umiejętnością (4 razy). W polskim języku słowo mądrość kojarzy się głównie z wiedzą akademicką lub intelektualnym wykształceniem. Tymczasem w języku hebrajskim chochma odnosi się przede wszystkim do praktycznej umiejętności, biegłości w działaniu oraz kunsztu życiowego.
Biblijna chochma obejmuje zarówno sprawność rzemieślniczą i zdolności techniczne, jak i zdolność podejmowania właściwych decyzji moralnych. To umiejętność życiowa, która pozwala człowiekowi budować swoje życie, dom i relacje w harmonii z ustanowionym przez Boga porządkiem stworzenia.
Chochma w Piśmie
Aby w pełni zrozumieć biblijną mądrość, warto przejrzeć kluczowe fragmenty Pisma Świętego, w których ten hebrajski rzeczownik odgrywa fundamentalną rolę. Studium rozpoczyna się już w Księdze Wyjścia, gdzie mądrość objawia się jako zdolność wykonywania pracy rzemieślniczej przy budowie przybytku.
„Porozmawiasz też ze wszystkimi zdolnymi rzemieślnikami, których napełniłem duchem mądrości, aby wykonali szaty dla Aarona na jego poświęcenie, aby mi sprawował urząd kapłański.” — Wj 28,3 (UBG)
W tym miejscu widzimy, że chochma to duchowa umiejętność nadana przez Boga wytwórcom szat kapłańskich. Bóg napełnia ludzi duchem mądrości, aby potrafili wykonać wyznaczone zadania zgodnie z Jego świętym wzorem.
Również dla całego narodu Izraela zachowywanie przykazań miało być świadectwem i dowodem posiadania prawdziwej mądrości w oczach okolicznych narodów.
„Przestrzegajcie ich więc i wypełniajcie je; to bowiem jest wasza mądrość i wasz rozum w oczach narodów, które usłyszą o wszystkich tych nakazach i powiedzą: Zaprawdę, ten wielki naród jest mądrym i rozumnym ludem.” — Pwt 4,6 (UBG)
Przestrzeganie Prawa Bożego i życiowa praktyka Tory stanowią o sile i mądrości ludu Bożego. Mądrość nie jest tu teorią, lecz posłuszeństwem nakazom Stwórcy.
Pytanie o źródło mądrości pojawia się także w poetyckiej refleksji Hioba, który jednoznacznie definiuje jej fundament.
„A do człowieka powiedział: Oto bojaźń Pana, ona jest mądrością, a odstąpienie od zła jest rozumem.” — Hi 28,28 (UBG)
Bojaźń Pana jest osią, wokół której obraca się cała chochma. Prawdziwe poznanie zaczyna się od postawy czci i respektu wobec Jahwe, a unikaniem złego jest rozum.
W Psalmach widzimy z kolei, że Bóg pragnie obdarzyć tą mądrością wnętrze człowieka, odnawiając jego serce.
„Oto miłujesz prawdę wewnętrzną i w głębi serca dasz mi poznać mądrość.” — Ps 51,6 (UBG)
Słowo chochma pojawia się w prośbie o ukrytą mądrość, którą Bóg objawia w najgłębszych zakamarkach ludzkiej duszy. To nie jest zewnętrzna nauka, lecz wewnętrzna przemiana.
Mądrość wiąże się również ze świadomością przemijalności ludzkiego życia i potrzebą właściwego zagospodarowania danego nam czasu.
„Naucz nas liczyć nasze dni, abyśmy przywiedli serce do mądrości.” — Ps 90,12 (UBG)
Prośba o nauczenie liczenia naszych dni prowadzi do uzyskania mądrego serca. Chochma pomaga zachować właściwą perspektywę wieczności i ukierunkować życie na zmartwychwstanie.
Księga Przypowieści przypomina nam bezpośrednio, skąd pochodzi ten cenny dar.
„Pan bowiem daje mądrość, z jego ust pochodzi wiedza i rozum.” — Prz 2,6 (UBG)
To sam Jahwe daje mądrość, a z Jego ust pochodzi poznanie i rozeznanie. Nie można osiągnąć prawdziwej mądrości z pominięciem Objawienia Bożego i słowa Pisma.
Kluczowe podsumowanie całej nauki o mądrości odnajdujemy w kolejnym rozdziale Księgi Przypowieści.
„Początkiem mądrości jest bojaźń Pana, a wiedza o tym, co święte, to rozum.” — Prz 9,10 (UBG)
Początkiem mądrości jest bojaźń Jahwe. Każda wiedza lub umiejętność, która odrzuca Stwórcę, traci znamiona prawdziwej chochma i staje się jedynie głupotą tego świata.
Na koniec warto spojrzeć na refleksję Kaznodziei, który badał sprawunki ludzkie pod słońcem.
„I przyłożyłem się w swoim sercu do tego, aby mądrością szukać wszystkiego i wybadać wszystko, co się dzieje pod niebem. To uciążliwe zadanie Bóg dał synom ludzkim, aby się nim trudzili.” — Koh 1,13 (UBG)
Szukanie i badanie wszystkiego z mądrością pokazuje, że ludzka refleksja nad światem bez ukierunkowania na Boga może przynieść trud, lecz z Bogiem staje się drogowskazem w codziennym życiu.
Głębia znaczenia
Biblia pokazuje, że chochma jest mądrością praktyczną, umiejętnością życia według Bożego porządku. Zaczyna się od bojaźni Jahwe (Prz 9,10) i towarzyszy wiernemu w każdej sferze codzienności. Mądrość ta obecna była przy stwarzaniu świata przez Stwórcę, a także uzdalniała budowniczych przybytku (Wj 28,3) do tworzenia rzeczy pięknych i uświęconych.
Mądrość nie jest jedynie abstrakcyjnym konceptem myślowym, ale manifestuje się w posłuszeństwie Torze (Pwt 4,6) i prawości serca (Ps 51,6). Pełnię tej Bożej mądrości objawia nam Mesjasz, Jeszua (Jezus), w którym ukryte są wszystkie skarby poznania i życiowego rozeznania.
Co to znaczy dla nas
Dla współczesnego wierzącego studium słowa chochma stanowi wezwanie do szukania mądrości u jedynego Źródła — w Słowie Bożym, a nie w ludzkiej filozofii czy tradycji kościelnej. Życie w Bożym porządku oznacza zachowywanie Sabatu, przestrzeganie biblijnych świąt oraz codzienne kierowanie się Prawem Bożym jako aktualnym i żywym drogowskazem.
Kiedy prosimy Boga o mądrość i uczymy się liczyć nasze dni (Ps 90,12), budujemy nasze życie na fundamentach, które przetrwają próbę czasu, mając stałą nadzieję w zmartwychwstaniu i królestwie Mesjasza Jeszua (Jezusa).
Powiązane
- Wszystkie 153 wystąpień słowa chochma — konkordancja H2451
- Biblia interlinearna — czytaj oryginał słowo po słowie
- Słowo z oryginału: jada (יָדַע)
- Słowo z oryginału: szem (שֵׁם)
- Słowo z oryginału: bara (בָּרָא)
- Słownik pojęć biblijnych
Zobacz też: Jahwe · Mesjasz (Maszijach) · Jeszua (Jezus)
