Serafiny mają w Piśmie dokładnie dwa wystąpienia i oba mieszczą się w jednym rozdziale Izajasza. Nie ma ich nigdzie indziej: ani u Ezechiela, ani w Apokalipsie, ani w listach. Wszystko, co można o nich powiedzieć bez zmyślania, pochodzi z kilkunastu zdań opisujących jedno widzenie.
Jedyna scena
Izajasz widzi tron, tren szaty wypełniający świątynię i istoty stojące ponad nim.
W roku, w którym umarł król Uzjasz, widziałem Pana siedzącego na wysokim i wyniosłym tronie, a tren jego szaty wypełnił świątynię. Serafiny stały ponad nim, a każdy z nich miał po sześć skrzydeł: dwoma zakrywał swoją twarz, dwoma przykrywał swoje nogi, a dwoma latał. I wołał jeden do drugiego: Święty, święty, święty, Pan zastępów. Cała ziemia jest pełna jego chwały. I filary drzwi poruszyły się od głosu wołającego, a dom napełnił się dymem.
Iz 6,1-4
Opis jest oszczędny, ale trzy szczegóły padają wyraźnie: sześć skrzydeł, podział ich użytku i wołanie kierowane nie do proroka, lecz jednego do drugiego. Cztery z sześciu skrzydeł służą zasłanianiu, a tylko dwa lataniu. Jeśli ten opis czemuś służy, to nie pokazaniu potęgi istoty, lecz pokazaniu, przed kim ona stoi.
Co robią przy tronie
Ich jedyne słowa to trzykrotne stwierdzenie świętości i zdanie o chwale wypełniającej ziemię. Druga czynność jest jeszcze bardziej konkretna.
I powiedziałem: Biada mi! Już zginąłem; jestem bowiem człowiekiem o nieczystych wargach i mieszkam wśród ludu o nieczystych wargach, a moje oczy widziały Króla, Pana zastępów. Wówczas przyleciał do mnie jeden z serafinów, mając w ręku rozżarzony węgiel, który wziął kleszczami z ołtarza; I dotknął nim moich ust, i powiedział: Oto ten węgiel dotknął twoich warg; twoja nieprawość jest usunięta, a twój grzech zgładzony.
Iz 6,5-7
Serafin nie odpuszcza grzechu z własnej mocy — bierze węgiel z ołtarza i przynosi go prorokowi. To rola narzędzia w rękach kogoś innego, a nie źródła oczyszczenia. Warto też zauważyć, że Izajasz reaguje na widzenie strachem o życie, nie zachwytem.
Dlaczego zakrywają twarze
Tekst nie tłumaczy tego gestu, ale reszta Pisma daje kontekst. Bliskość Boga jest w Tanach opisywana jako miejsce, gdzie obowiązują ostre reguły.
Wtedy powiedział: Nie zbliżaj się tu. Zdejmij buty z nóg, bo miejsce, na którym stoisz, jest ziemią świętą.
Wj 3,5
Wówczas Mojżesz powiedział do Aarona: Oto co Pan powiedział: W tych, którzy zbliżają się do mnie, będę uświęcony i będę uwielbiony przed całym ludem. I Aaron zamilkł.
Kpł 10,3
Twoje oczy są tak czyste, że nie możesz patrzeć na zło ani widzieć bezprawia. Czemu patrzysz na czyniących przewrotność? Czemu milczysz, gdy niegodziwy pożera sprawiedliwszego niż on sam?
Ha 1,13
Jeśli nawet Mojżesz musiał zdjąć obuwie, a Aaron zamilkł po śmierci synów, zasłonięta twarz istoty stojącej najbliżej tronu przestaje być ozdobnym szczegółem. Staje się częścią tego samego obrazu: im bliżej, tym więcej zasłony.
Czy to te same istoty, co w Apokalipsie
Zbieżność bywa uznawana za rozstrzygającą, ale nie jest.
Każde zaś z tych czterech stworzeń miało po sześć skrzydeł dokoła, a wewnątrz były pełne oczu. I bez odpoczynku, dniem i nocą mówią: Święty, święty, święty, Pan Bóg Wszechmogący, ten, który był i który jest, i który ma przyjść.
Ap 4,8
Sześć skrzydeł i wołanie o świętości rzeczywiście się zgadzają. Reszta już nie: Jan pisze o czterech stworzeniach, podaje ich liczbę i mówi, że są pełne oczu, czego u Izajasza nie ma. Izajasz z kolei nie podaje ani liczby serafinów, ani ich wyglądu poza skrzydłami. Podobieństwo jest realne, tożsamość — nieudowodniona.
Zarzut: kto właściwie został zobaczony
Izajasz mówi, że jego oczy widziały Króla. Inne teksty stawiają temu twardy opór.
I dodał: Nie będziesz mógł widzieć mego oblicza, bo nie może człowiek ujrzeć mnie i pozostać przy życiu.
Wj 33,20
Boga nikt nigdy nie widział. Jednorodzony Syn, który jest w łonie Ojca, on nam o nim opowiedział.
J 1,18
Ewangelia Jana wraca jednak do tego widzenia w innym miejscu i wiąże je z osobą Mesjasza.
To powiedział Izajasz, gdy widział jego chwałę i mówił o nim.
J 12,41
Zdanie to składa się właściwie z samych zaimków, a poprzedzające wersety cytują Izajasza i mówią o Jeszui. Wielu czyta je jako rozstrzygnięcie, kogo prorok zobaczył na tronie. Trzeba jednak powiedzieć uczciwie: samo zdanie tego nie precyzuje, a napięcie między nim a słowami o tym, że Boga nikt nigdy nie widział, zostaje w tekście nierozwiązane.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, ilu serafinów Izajasz zobaczył. Tekst mówi, że jeden przyleciał z węglem, i że wołały jeden do drugiego, więc było ich co najmniej dwóch — więcej niż to nie wynika z niczego. Popularna liczba czterech albo siedmiu nie ma tu żadnego oparcia.
Nie wiemy, czym serafiny różnią się od cherubów ani czy stanowią osobną kategorię istot. Pismo nigdy nie stawia ich obok siebie i nigdy nie nazywa serafinów aniołami. Nie wiemy, czy mają jakieś zadania poza tymi dwoma z Izajasza 6, ani czy pojawiają się gdziekolwiek indziej pod inną nazwą.
Nie wiemy również, co znaczy sama nazwa — polski przekład jej nie tłumaczy, tylko przenosi brzmienie z hebrajskiego, a rozdział nie podaje wyjaśnienia. Każda hierarchia, w której serafiny zajmują konkretne miejsce nad cherubami czy pod nimi, jest konstrukcją zbudowaną poza tekstem. Pismo daje tu jedną scenę i nie zamierza dać więcej.
Zobacz też: Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Tanach · Ewangelia Jana · Izajasz · Aaron · Mojżesz — znaczenie imienia
