Pytanie ma dwie części i druga jest zwykle pilniejsza. Ktoś już złożył zobowiązanie — w trudnej chwili, w chorobie, po nawróceniu — i nie wywiązał się z niego. Warto więc najpierw ustalić, jak Pismo ślub traktuje, a potem sprawdzić, co mówi o niewypełnieniu.
Czy Pismo w ogóle nakazuje składać śluby?
Jeśli złożysz Panu, swemu Bogu, jakiś ślub, nie zwlekaj z jego spełnieniem, gdyż Pan, twój Bóg, z pewnością będzie się tego domagał od ciebie, a na tobie będzie ciążył grzech. Lecz jeśli nie będziesz ślubował, grzech nie będzie na tobie ciążył. To, co wyjdzie z twoich ust, wypełnisz i uczynisz, gdyż dobrowolnie ślubowałeś Panu, swemu Bogu, co powiedziałeś swoimi ustami.
Pwt 23,21-23
Zdanie zawiera rzecz, którą warto wyraźnie odnotować: niezłożenie ślubu nie jest grzechem. Tekst mówi to wprost, bez ogródek i bez sugestii, że ślubowanie jest wyższym stopniem pobożności. Zobowiązanie powstaje dopiero z wypowiedzenia, a wtedy jest domagane.
Jeśli mężczyzna złoży Panu ślub lub przysięgę i zwiąże swoją duszę zobowiązaniem, to nie złamie swego słowa; wypełni wszystko według tego, co wyszło z jego ust.
Lb 30,2
Sformułowanie jest kategoryczne: nie złamie swego słowa, wypełni wszystko według tego, co wyszło z jego ust. Dalsza część tego rozdziału przewiduje unieważnienie ślubu, ale tylko w jednym układzie — ślubu kobiety przez jej ojca albo męża, i to w dniu, w którym się o nim dowiedzą. Dla mężczyzny żadna procedura unieważnienia nie została podana i to jest fakt, którego nie da się obejść.
Gdy złożysz Bogu jakiś ślub, nie zwlekaj z jego wypełnieniem, gdyż w głupcach nie ma on upodobania. Cokolwiek ślubujesz, wypełnij. Lepiej jest nie ślubować, niż ślubować i tego nie wypełnić.
Koh 5,4-5
Kohelet formułuje to jako radę praktyczną i jest w niej wyraźna ostrożność wobec samego ślubowania. Nie zakazuje go, ale wskazuje, po której stronie leży ryzyko.
| Sytuacja | Skutek (Pwt 23,21-23) |
|---|---|
| złożyłeś ślub i zwlekasz z jego spełnieniem | ciąży na tobie grzech, a Bóg będzie się spełnienia domagał |
| nie ślubowałeś | grzech na tobie nie ciąży |
Co Tora nakazuje temu, kto nie dotrzymał przysięgi?
Albo jeśli ktoś przysiągł, mówiąc wargami, że źle lub dobrze uczyni w czymkolwiek, co ów człowiek powie w przysiędze, a nie jest tego świadomy, lecz potem sobie uświadomi, będzie winny w jednej z tych rzeczy. Jeśli więc jest winny jednej z tych rzeczy, ma wyznać swój grzech; I przyprowadzi Panu ofiarę za przewinienie z powodu swego grzechu, który popełnił: samicę z trzody, owcę albo kozę na ofiarę za grzech, a kapłan dokona za niego przebłagania za jego grzech.
Kpł 5,4-6
To jedyne miejsce, które opisuje wyjście z takiej sytuacji, i warto zobaczyć jego budowę. Dotyczy przysięgi wypowiedzianej pochopnie, o której człowiek początkowo nie myślał, a potem sobie uświadomił. Droga składa się z dwóch kroków: wyznania grzechu i ofiary za przewinienie, po której kapłan dokonuje przebłagania. Nie ma tu wyroku bez wyjścia — jest procedura.
Trzeba jednak od razu dodać, czego w tej procedurze dziś brakuje. Nie ma świątyni, nie ma ołtarza i nie ma kapłana, który mógłby przyjąć ofiarę. Pismo nie podaje zamiennika dla tego kroku i nie mówi, co robić, gdy pozostaje sam pierwszy element. Wyznanie zostaje, reszta nie ma gdzie się odbyć.
Czy Jeszua zakazał przysięgania w ogóle?
Lecz ja wam mówię: Wcale nie przysięgajcie – ani na niebo, gdyż jest tronem Boga; Ani na ziemię, gdyż jest podnóżkiem jego stóp, ani na Jerozolimę, gdyż jest miastem wielkiego króla. Ani na swoją głowę nie będziesz przysięgał, gdyż nie możesz jednego włosa uczynić białym albo czarnym. Ale wasza mowa niech będzie: Tak – tak, nie – nie. A co jest ponadto, pochodzi od złego.
Mt 5,34-37
A przede wszystkim, moi bracia, nie przysięgajcie ani na niebo, ani na ziemię, ani nie składajcie żadnej innej przysięgi. Lecz niech wasze „tak” będzie „tak”, a „nie” niech będzie „nie”, abyście nie byli sądzeni.
Jk 5,12
Oba teksty idą dalej niż ostrożność Koheleta i brzmią jak zakaz. Napięcie między nimi a przepisami Tory, które ślub regulują, jest realne i nie da się go usunąć jednym zdaniem. Część czytelników rozumie te słowa jako zakaz przysięgania przez odwołanie do rzeczy, którymi człowiek nie rozporządza — niebo, ziemia, własna głowa. Część jako zakaz szerszy. Cokolwiek się przyjmie, kierunek obu wypowiedzi jest ten sam co u Koheleta: mniej zobowiązań wypowiedzianych, więcej rzetelności w zwykłej mowie.
I gdy ją zobaczył, rozdarł swoje szaty i powiedział: Ach, moja córko, bardzo mnie zasmuciłaś! I jesteś z tych, którzy mnie zasmucają, bo złożyłem ślub Panu i nie mogę tego cofnąć.
Sdz 11,35
Historia Jeftego bywa przywoływana jako dowód, że ślubu trzeba dotrzymać za wszelką cenę. Warto zauważyć, że tekst nie zawiera ani jednego zdania pochwały dla jego decyzji. Odnotowuje ją i opisuje jej skutki, a ocenę zostawia bez wypowiedzenia. Wyprowadzanie z tej sceny reguły postępowania jest wnioskiem czytelnika, i to wnioskiem o wysokiej cenie.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak wygląda dziś zamknięcie sprawy niewypełnionego ślubu. Przepis przewiduje ofiarę, której nie ma gdzie złożyć, a Nowy Testament nie podaje procedury zastępczej i w ogóle do tego przepisu nie wraca. Pozostaje wyznanie — ale to jest wniosek z tego, co zostało, a nie wskazanie tekstu.
Nie wiemy, czy zobowiązanie wypowiedziane w rozpaczy, bez namysłu i pod presją okoliczności, ma tę samą wagę co złożone świadomie. Kpł 5 mówi o przysiędze pochopnej, ale mówi o niej jako o czymś, co obciąża, a nie o czymś nieważnym. Rozstrzygnięte jest natomiast to, że nikt nie musi ślubować, i że Pismo wyraźnie odradza to komuś, kto nie jest pewien wykonania.
