Pytanie rozstrzyga się na tym, co znaczy wyraz oddawany po polsku jako otchłań albo piekło. W Starym Testamencie odpowiada mu szeol, czyli wspólny grób umarłych. Jeśli tak go czytać, odpowiedź brzmi: tak, Mesjasz był w stanie śmierci i został z niego wyprowadzony. Jeśli rozumieć przez to miejsce świadomej działalności, Pismo takiego opisu nie daje.
Jak Piotr rozumiał słowa psalmu o duszy w piekle?
Nie zostawisz bowiem mojej duszy w piekle i nie dasz swojemu Świętemu doznać zniszczenia.
Dz 2,27
Piotr cytuje tu Psalm 16 i od razu wyjaśnia, jak go rozumie.
Przepowiadał to i mówił o zmartwychwstaniu Chrystusa, że jego dusza nie pozostanie w piekle, a jego ciało nie dozna zniszczenia. Tego to Jezusa wskrzesił Bóg, czego my wszyscy jesteśmy świadkami.
Dz 2,31-32
Apostoł zestawia dwie rzeczy: duszę, która nie pozostała w grobie, i ciało, które nie uległo zepsuciu. To jest opis pogrzebu, który się nie dokończył. Gdyby chodziło o podróż w zaświaty, wzmianka o zepsuciu ciała byłaby w tym zdaniu nie na miejscu.
Nie zostawisz bowiem mojej duszy w piekle ani nie dopuścisz swemu Świętemu doznać zniszczenia.
Ps 16,10
Sam psalm mówi to samo w dwóch połówkach zdania, które znaczą jedno: śmierć nie zatrzymała Świętego.
I żyjący, a byłem umarły. A oto żyję na wieki wieków i mam klucze piekła i śmierci.
Ap 1,18
Apokalipsa dopowiada wynik. Mesjasz ma klucze śmierci i grobu, bo sam przez nie przeszedł. Klucz jest tu obrazem władzy nad wyjściem, a nie opisem tego, co robił w środku.
Warto zauważyć, czego apostołowie w swoich mowach nigdy nie robią. Ani razu nie opowiadają, co Mesjasz przeżywał między pogrzebem a porankiem, choć była to najbardziej intrygująca część historii dla ówczesnych słuchaczy, przyzwyczajonych do opowieści o zejściach bohaterów do świata umarłych. Cały ciężar ich świadectwa spoczywa na pustym grobie i na tym, że go widzieli.
Co znaczy zstąpienie do niższych regionów ziemi?
Dlatego Pismo mówi: Wstąpiwszy na wysokość, poprowadził pojmanych jeńców i dał ludziom dary. Lecz to, że wstąpił, cóż oznacza, jeśli nie to, że najpierw zstąpił do niższych regionów ziemi? Ten, który zstąpił, jest i tym, który wstąpił wysoko ponad wszystkie niebiosa, aby napełnić wszystko.
Ef 4,8-10
Paweł buduje kontrast między zejściem a wstąpieniem, ale robi to w wywodzie o darach dla kościoła, nie o topografii zaświatów. Wyrażenie o niższych regionach ziemi da się czytać jako opis przyjścia w ciele i śmierci — Pismo mówi tym językiem o grobie i o samym poczęciu człowieka.
Druga trudność tego zdania jest gramatyczna. Wyrażenie można oddać jako niższe regiony, czyli ziemię jako miejsce położone niżej niż niebo, albo jako regiony pod ziemią. Polszczyzna musi wybrać jedno, a grecki tekst dopuszcza oba. To jest realny powód, dla którego chrześcijanie od wieków czytają ten werset na dwa sposoby, i nie jest to spór o złą wolę żadnej ze stron.
Które teksty czyta się jako dowód zstąpienia?
Lecz to, że wstąpił, cóż oznacza, jeśli nie to, że najpierw zstąpił do niższych regionów ziemi?
Ef 4,9
Wyjęte z akapitu zdanie brzmi jak wyraźna wzmianka o zejściu w dół, i tak było czytane przez wieki. Nie jest to naciąganie tekstu — to jedna z dwóch możliwych lektur tego samego zdania.
W którym poszedł i głosił też duchom będącym w więzieniu;
1 P 3,19
Drugie zdanie mówi o pójściu i głoszeniu duchom w więzieniu. Kontekst wiąże je z pokoleniem Noego, ale sam czasownik sugeruje przemieszczenie. Osobne hasło omawia to szerzej.
A Jezus mu odpowiedział: Zaprawdę powiadam ci: Dziś będziesz ze mną w raju.
Łk 23,43
Trzecie zdanie idzie w przeciwną stronę niż dwa poprzednie: mówi o raju, a nie o otchłani. Cały spór dotyczy przecinka, a w najstarszych rękopisach nie ma znaków przestankowych, więc żadna ze stron nie może się na nie powołać. Dodatkowej trudności dostarcza poranek zmartwychwstania, gdy Jeszua mówi Marii, że jeszcze nie wstąpił do Ojca.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co działo się między pogrzebem a porankiem, bo żaden autor tego nie opisuje. Nie wiemy, czy Ef 4,9 mówi o grobie, o wcieleniu, czy o czymś jeszcze innym. Nie wiemy, jak pogodzić obietnicę raju dla łotra z późniejszym zdaniem do Marii, i nie zamierzamy rozstrzygać tego przecinkiem. Wiemy natomiast, na czym apostołowie oparli głoszenie: nie na tym, gdzie Mesjasz był przez trzy dni, lecz na tym, że Bóg go wskrzesił i że są tego świadkami.
Zobacz też: Szeol (שְׁאוֹל) — co znaczy „grób” po hebrajsku · Mesjasz (Maszijach) · Apostoł (szaliach) · Jeszua (Jezus) · Piotr · Paweł — znaczenie imienia
