Obietnice wysłuchania są w Nowym Testamencie sformułowane szeroko, bez zastrzeżeń widocznych w zdaniu. Jednocześnie inne miejsca mówią, że modlitwa bywa nieskuteczna, a nawet że budzi odrazę. Zarzut brzmi: albo obietnica jest bezwarunkowa i wtedy doświadczenie jej przeczy, albo warunki są dopisywane po fakcie, żeby wytłumaczyć milczenie.
Które obietnice mówią o wysłuchaniu bez warunków?
Proście, a będzie wam dane, szukajcie, a znajdziecie, pukajcie, a będzie wam otworzone. Każdy bowiem, kto prosi, otrzymuje, kto szuka, znajduje, a temu, kto puka, będzie otworzone.
Mt 7,7-8
Dlatego mówię wam: O cokolwiek prosicie w modlitwie, wierzcie, że otrzymacie, a stanie się wam.
Mk 11,24
Jeśli o coś będziecie prosić w moje imię, ja to uczynię.
J 14,14
Jakie warunki wysłuchania stawiają inne fragmenty?
Taka zaś jest ufność, którą mamy do niego, że jeśli o coś prosimy zgodnie z jego wolą, wysłuchuje nas. A jeśli wiemy, że nas wysłuchuje, o cokolwiek prosimy, wtedy wiemy, że otrzymujemy to, o co go prosiliśmy.
1 J 5,14-15
Gdybym zważał na nieprawość w swoim sercu, Pan by mnie nie wysłuchał.
Ps 66,18
Kto odwraca swe ucho, aby nie słyszeć prawa, nawet jego modlitwa budzi odrazę.
Prz 28,9
Prosicie, a nie otrzymujecie, dlatego że źle prosicie, chcąc tym zaspokoić wasze żądze.
Jk 4,3
| Fragment | Warunek wysłuchania |
|---|---|
| 1 J 5,14-15 | prośba zgodna z wolą Bożą |
| Ps 66,18 | brak nieprawości zachowywanej w sercu |
| Prz 28,9 | nieodwracanie ucha od prawa |
Jak pogodzić obietnice wysłuchania z warunkami?
Warunek zgodności z wolą Bożą
Najczęstsze rozwiązanie: obietnica z ewangelii jest streszczeniem, a list Jana podaje jej pełne brzmienie. Wysłuchanie dotyczy próśb zgodnych z wolą Bożą, a nie wszystkiego, co człowiek wymyśli. Czego nie tłumaczy: tak odczytana obietnica przestaje cokolwiek dodawać. Jeśli spełnia się tylko to, co i tak było wolą Bożą, zdanie o proszeniu i otrzymywaniu traci własną treść, a tekst wyraźnie chce ją mieć.
Warunek stanu serca
Drugie wyjaśnienie wskazuje na przeszkodę po stronie proszącego: świadomie zachowany grzech i odrzucenie prawa Bożego zamykają drogę modlitwie. Obietnica nie jest wtedy cofnięta, tylko nie ma do kogo dojść. Czego nie tłumaczy: nie obejmuje przypadków, w których prosi człowiek bez zarzutu — a takie w Piśmie są, i to najgłośniejsze.
Warunek motywu
Trzecie rozwiązanie, podane wprost przez Jakuba, mówi o pobudce: prośba o zaspokojenie własnych żądz nie jest modlitwą w sensie, o którym mówi obietnica. Czego nie tłumaczy: kryterium jest wewnętrzne i nikt nie ma do niego wglądu z zewnątrz. W praktyce łatwo je odwrócić w oskarżenie stawiane człowiekowi, który nie dostał tego, o co prosił.
Warunek trwania i relacji
Czwarte wyjaśnienie wskazuje, że najszersza z obietnic ma w tej samej mowie własne obwarowanie, podane zdanie wcześniej.
Jeśli będziecie trwać we mnie i moje słowa będą trwać w was, proście, o cokolwiek chcecie, a spełni się wam.
J 15,7
Proszenie o cokolwiek zostaje tu związane z trwaniem w Mesjaszu i z tym, że jego słowa trwają w proszącym. Piotr idzie dalej i wiąże skuteczność modlitwy z tym, jak człowiek traktuje domowników.
Podobnie wy, mężowie, żyjcie z nimi umiejętnie, okazując im szacunek jako słabszemu naczyniu kobiecemu i jako tym, które współdziedziczą łaskę życia, aby wasze modlitwy nie doznały przeszkód.
1 P 3,7
Czego nie tłumaczy: nie pokazuje granicy. Nie wiadomo, jak wiele musi się zmienić po stronie proszącego, żeby przeszkoda ustąpiła, ani czy w ogóle da się to rozpoznać z tej strony.
Dlaczego prośby Jeszui i Pawła nie zostały spełnione?
Najmocniejszy przykład prośby nieodpowiedzianej po myśli proszącego pochodzi od samego Mesjasza.
A odszedłszy trochę dalej, upadł na twarz i modlił się, mówiąc: Mój Ojcze, jeśli to możliwe, niech mnie ominie ten kielich. Jednak niech się stanie nie jak ja chcę, ale jak ty.
Mt 26,39
Drugi pochodzi od Pawła, który prosił trzykrotnie i dostał odpowiedź inną niż ta, o którą prosił.
Dlatego trzy razy prosiłem Pana, aby on odstąpił ode mnie. Lecz powiedział mi: Wystarczy ci moja łaska. Moja moc bowiem doskonali się w słabości. Najchętniej więc będę się chlubił z moich słabości, aby zamieszkała we mnie moc Chrystusa.
2 Kor 12,8-9
Żadnemu z nich nie można przypisać złego motywu ani zachowanego grzechu. W obu przypadkach prośba została usłyszana i w obu odpowiedź brzmiała inaczej, niż brzmiała prośba. To pokazuje, że pytanie postawione w tytule jest źle rozłożone: Pismo nie obiecuje spełnienia treści prośby, obiecuje wysłuchanie proszącego. Różnica między jednym a drugim jest właśnie tym, o co idzie spór.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, dlaczego prośby wyraźnie zgodne z wolą Bożą — o nawrócenie bliskich, o ustanie prześladowań, o życie dziecka — bywają odkładane albo pozostają bez widocznej odpowiedzi. Pismo nie podaje tu żadnego harmonogramu ani kryterium, po którym można by rozpoznać, kiedy odpowiedź nadejdzie. Nie wiemy również, jak odróżnić prośbę odrzuconą od odłożonej, bo tekst nie daje na to znaku. Zdania o wysłuchaniu i zdania o warunkach stoją obok siebie i żadne z nich nie zostało napisane jako komentarz do drugiego. Kto układa z nich system, w którym każde milczenie ma gotowe uzasadnienie, wychodzi poza to, co tekst udostępnia.
