Odpowiedź brzmi tak, i to jest jeden z niewielu tematów z tej kategorii, w którym tekst mówi więcej, niż się spodziewamy. Trzeba jednak od razu postawić granicę, bo właśnie tutaj apologetyka najczęściej się zapędza: Tora nakazuje izolację, ale nie podaje jej powodu. To rozróżnienie decyduje o tym, czy mówimy o czymś, co w Piśmie jest, czy o czymś, co do niego dokładamy.
Co Kpł 13,45-46 nakazuje choremu na trąd?
Trędowaty zaś, który ma na sobie tę plagę, będzie miał rozdarte szaty, jego głowa będzie odkryta, zakryje sobie usta i będzie wołał: Nieczysty! Nieczysty! Przez wszystkie dni, póki jest na nim plaga, będzie skalany, bo jest nieczysty. Będzie mieszkał sam; jego mieszkanie będzie poza obozem.
Kpł 13,45-46
Przepis zawiera wszystkie elementy, które dziś kojarzymy z tą procedurą: oznaczenie stanu, ostrzeganie otoczenia, mieszkanie osobno i wyznaczenie miejsca poza obozem. Ważny jest też zapis o czasie: izolacja trwa przez wszystkie dni, póki plaga jest na człowieku. Kończy się razem z nią, a nie po upływie z góry ustalonego terminu.
Zakres nie ogranicza się przy tym do jednej choroby.
Rozkaż synom Izraela, aby usunęli z obozu każdego trędowatego, każdego cierpiącego na wyciek i każdego, który zanieczyścił się przy umarłym. Usuniecie zarówno mężczyznę, jak i kobietę; usuniecie ich poza obóz, aby nie zanieczyścili obozu tych, wśród których mieszkam.
Lb 5,2-3
Usunięci mają być trzej: dotknięty plagą skórną, cierpiący na wyciek i ten, kto zetknął się z umarłym. To trzy różne przypadki, a wspólny mianownik jest jeden — możliwość przeniesienia nieczystości na obóz. Tekst mówi też, że dotyczy to tak samo mężczyzn, jak i kobiet, więc nie chodzi o wykluczenie jednej grupy.
Jak wyglądał powrót do obozu po ustaniu plagi?
Procedura ma również drugi koniec, o którym rzadziej się mówi, a który jest równie interesujący.
Ten, który się poddaje oczyszczeniu, upierze swoje szaty, ogoli wszystkie swoje włosy, umyje się wodą i będzie czysty. Potem wejdzie do obozu i będzie mieszkał przez siedem dni poza swoim namiotem. A siódmego dnia ogoli wszystkie swoje włosy, głowę, brodę i brwi nad swoimi oczami i ogoli wszystkie inne włosy. Potem wypierze swoje szaty i obmyje swoje ciało w wodzie, i będzie czysty.
Kpł 14,8-9
Człowiek uznany za oczyszczonego nie wraca od razu do domu. Pierze ubranie, myje się, wchodzi do obozu, ale przez siedem dni mieszka poza własnym namiotem, a dopiero potem powtarza całą procedurę i wraca. Jest tu więc etap pośredni: obserwacja po ustąpieniu objawów. Kto szuka w Piśmie zarysu postępowania przy chorobie zakaźnej, znajdzie go właśnie tutaj, w tym rozłożeniu na etapy.
| Etap | Czynność |
|---|---|
| Początek oczyszczenia | upranie szat, ogolenie wszystkich włosów, obmycie wodą |
| Po obmyciu | wejście do obozu, ale mieszkanie przez siedem dni poza własnym namiotem |
| Dzień siódmy | ponowne ogolenie głowy, brody, brwi i pozostałych włosów |
Dlaczego Pismo najczęściej wiąże zarazę z sądem?
Trzeba jednak powiedzieć, że dominujący wątek jest w Piśmie inny i nie ma charakteru medycznego.
Pan sprawi, że przylgnie do ciebie zaraza, aż cię wyniszczy z ziemi, do której idziesz, by ją posiąść. Pan uderzy cię suchotami, febrą, zapaleniem, silną gorączką, mieczem, suszą i pleśnią, które będą cię prześladować, aż zginiesz.
Pwt 28,21-22
Pan zesłał więc na Izraela zarazę od rana do ustalonego czasu. Umarło z ludu od Dan do Beer-Szeby siedemdziesiąt tysięcy mężczyzn.
2 Sm 24,15
Zaraza jest tu skutkiem odstępstwa albo narzędziem sądu, a liczby ofiar są podawane bez komentarza o przyczynach naturalnych. To jest normalny sposób mówienia w tych księgach i przemilczanie go, żeby wyeksponować przepisy sanitarne, byłoby wybieraniem cytatów pod tezę.
Czy te przepisy były higieną, czy obrzędem?
Najmocniejszy głos przeciwny jest właśnie taki i ma solidne oparcie w tekście. Przepisy o oczyszczeniu obejmują ofiary, golenie włosów, obmycia i wyznaczone dni, a więc czynności o charakterze rytualnym, a nie leczniczym. Uzasadnienie podane w Księdze Liczb mówi o nieczystości obozu, w którym mieszka Bóg, a nie o chorobie przenoszonej między ludźmi. Kto czyta te rozdziały jako instrukcję medyczną, pomija ich własne uzasadnienie.
Jest jeszcze scena, która pokazuje, jak dalece to jest inny porządek myślenia.
Potem Mojżesz powiedział do Aarona: Weź kadzielnicę, włóż w nią ogień z ołtarza, nałóż też kadzidła i pójdź szybko do zgromadzenia, i zrób przebłaganie za nich, bo już wyszedł gniew od Pana i już zaczęła się plaga. Aaron wziął więc kadzielnicę, jak mu rozkazał Mojżesz, i pobiegł w środek zgromadzenia, a oto już zaczęła się plaga wśród ludzi; nałożył kadzidła i dokonał przebłagania za lud. I Aaron stał między umarłymi i żywymi i plaga została powstrzymana.
Lb 16,46-48
Plaga zostaje powstrzymana przez kadzidło i przez to, że kapłan staje między umarłymi a żywymi. Nie ma tu izolacji ani żadnej procedury sanitarnej. Ten sam tekst, który gdzie indziej nakazuje wyprowadzać chorych poza obóz, tutaj opisuje zatrzymanie zarazy w sposób, którego nie da się opisać językiem higieny.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy prawodawca znał przenoszenie chorób między ludźmi. Tekst nakazuje izolację i podaje uzasadnienie religijne, a nie sanitarne. Twierdzenie, że stała za tym wiedza o zakażeniach, jest dopowiedzeniem — możliwym, lecz niepotwierdzonym w Piśmie.
Nie wiemy, jakie dokładnie schorzenia obejmują te przepisy. Słowo tłumaczone jako trąd odnosi się w tych rozdziałach także do ubrań i do ścian domu, więc nie jest nazwą jednej choroby w dzisiejszym rozumieniu.
Nie orzekamy tu wreszcie, czy te procedury byłyby skuteczne w świetle dzisiejszej wiedzy. To pytanie do medycyny, a nie do lektury, i artykuł oparty na Piśmie nie ma czym go rozstrzygnąć. Można powiedzieć tylko tyle: nakaz oddzielenia chorego jest w tekście, i to zapisany szczegółowo. Powód tego nakazu podany w tekście jest inny niż ten, który zwykle się mu przypisuje.
