Przekonanie, że każdy człowiek ma przydzielonego anioła, należy do najpowszechniejszych w chrześcijaństwie. Podstawa tekstowa jest przy tym wyjątkowo wąska: dwa zdania, z których jedno nie jest nauczaniem, lecz zapisem tego, co powiedzieli zaskoczeni ludzie. Warto to zobaczyć w całości, zanim wyciągnie się wnioski.
Dwa zdania, na których wszystko stoi
Uważajcie, abyście nie gardzili żadnym z tych małych. Mówię wam bowiem, że ich aniołowie w niebie zawsze patrzą na oblicze mojego Ojca, który jest w niebie.
Mt 18,10
I zapukał Piotr do drzwi w bramie, i wyszła dziewczyna imieniem Rode, aby nasłuchiwać: Gdy poznała głos Piotra, z radości nie otworzyła bramy, lecz pobiegła i oznajmiła, że Piotr stoi przed bramą. A oni powiedzieli do niej: Oszalałaś! Jednak ona twierdziła, że tak jest istotnie. Odpowiedzieli: To jego anioł.
Dz 12,13-15
Pierwsze zdanie mówi o pozycji, nie o zadaniu. Jeszua nie tłumaczy, co ci aniołowie robią ani gdzie są względem ludzi — mówi, że patrzą na oblicze Ojca, i używa tego jako argumentu przeciw pogardzaniu. Drugie miejsce jest jeszcze ostrożniejsze: to reakcja zebranych, którzy nie wierzą, że Piotr stoi za bramą, i szukają wyjaśnienia. Łukasz zapisuje ich zdanie, ale go nie potwierdza. W tej samej scenie okazuje się zresztą, że mylili się co do faktu.
Ochrona przez aniołów w Tanach
Rozkaże bowiem o tobie swoim aniołom, aby cię strzegli na wszystkich twoich drogach. Na rękach będą cię nosić, byś przypadkiem nie uderzył swojej nogi o kamień.
Ps 91,11-12
Anioł Pana rozbija obóz dokoła tych, którzy się go boją, i wybawia ich.
Ps 34,7
Oto posyłam Anioła przed tobą, aby cię strzegł w drodze i doprowadził do miejsca, które przygotowałem.
Wj 23,20
Pan Bóg nieba, który mnie wziął z domu mego ojca i z ziemi mojej rodziny i który mówił ze mną, i przysiągł mi: Twemu potomstwu dam tę ziemię; on pośle przed tobą swego anioła i weźmiesz stamtąd żonę dla mego syna.
Rdz 24,7
Teksty o ochronie istnieją i są mocne, tylko mówią o czymś nieco innym. Psalm mówi o aniołach w liczbie mnogiej i o rozkazie wydanym w konkretnej sprawie. Drugi psalm opisuje obóz rozbity wokół tych, którzy się Boga boją — obraz zbiorowy, nie osobisty. W Torze anioł zostaje posłany przed ludem w drodze, a Abraham mówi o aniele posłanym przed sługą do konkretnego zadania. Wszędzie jest to posłanie w sprawie, a nie stałe przydzielenie do osoby.
Definicja z Hebrajczyków
Czy nie są oni wszyscy duchami służebnymi, posyłanymi, by służyć tym, którzy mają odziedziczyć zbawienie?
Hbr 1,14
To najbliższe ogólnemu określeniu zdanie w całym Piśmie. Aniołowie są duchami służebnymi, posyłanymi ze względu na tych, którzy mają odziedziczyć zbawienie. Kierunek jest jednoznaczny i obejmuje wszystkich wierzących. Ale forma jest zbiorowa: posyłani do służby, a nie przypisani jeden do jednego.
Zarzut: a ci, których nie ustrzeżono
I zabił mieczem Jakuba, brata Jana.
Dz 12,2
Jeszcze inni doświadczyli szyderstw i biczowania, ponadto kajdan i więzienia. Byli kamienowani, przerzynani piłą, doświadczani, zabijani mieczem, tułali się w owczych i kozich skórach, cierpieli niedostatek, ucisk, utrapienie;
Hbr 11,36-37
Wtedy Pan powiedział do szatana: Oto wszystko, co ma, jest w twojej mocy, tylko na niego nie wyciągaj ręki. I szatan odszedł sprzed oblicza Pana.
Hi 1,12
W tym samym rozdziale Dziejów, w którym pada zdanie o aniele Piotra, kilka wersetów wcześniej Jakub ginie od miecza. Jeden zostaje wyprowadzony z więzienia, drugi nie. List do Hebrajczyków wylicza wiernych, których spotkało dokładnie to, przed czym nikt ich nie ochronił, i nie traktuje tego jako porażki. Księga Hioba pokazuje z kolei, kto wyznacza granicę: Bóg, a nie anioł. Nauka o ochronie musi być na tyle uczciwa, żeby te teksty pomieścić, inaczej zawiedzie pierwszego człowieka, który jej naprawdę potrzebuje.
Zarzut: kusiciel też cytował psalm
I powiedział mu: Jeśli jesteś Synem Bożym, rzuć się w dół, jest bowiem napisane: Rozkaże o tobie swoim aniołom i będą cię nosić na rękach, abyś nie uderzył swojej nogi o kamień.
Mt 4,6
Pierwszy raz w Nowym Przymierzu obietnicę o aniołach przytacza kusiciel — i przytacza ją poprawnie, żeby skłonić do rzucenia się w dół. To ostrzeżenie przed użyciem, w którym obietnica staje się gwarancją wymuszaną na Bogu. Odpowiedź Mesjasza nie podważa psalmu, lecz stawia obok niego inne zdanie z Tory.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy każdy człowiek ma przydzielonego anioła. Zdanie o aniołach tych małych mówi o ich istnieniu i o ich dostępie do Ojca. Nie mówi, że jest ich tylu, co ludzi, ani że przypisanie jest trwałe, ani co należy do ich zadań.
Nie wiemy nawet, kim są ci mali. Rozdział, w którym pada to zdanie, mówi zarówno o dzieciach, jak i o uczniach, i przechodzi między jednym a drugim bez wyraźnej granicy. Nie wiemy, co oznacza patrzenie na oblicze Ojca: obraz mówi o bliskości i dostępie, ale nie zostaje objaśniony.
Nie wiemy, czy anioł towarzyszy człowiekowi przez całe życie, czy bywa posyłany doraźnie. Wszystkie opisy w Piśmie mają charakter jednorazowy: anioł przychodzi, wykonuje zadanie i odchodzi. Nie ma w kanonie ani jednego przypadku, w którym człowiek zwraca się do swojego anioła, prosi go o cokolwiek albo choćby zakłada, że ten go słyszy. Imiona takich aniołów, ich liczba, moment przydzielenia i sposób działania to materiał spoza Pisma i tak trzeba go traktować, nawet jeśli brzmi pobożnie i pociesza.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · List do Hebrajczyków · Księga Hioba · Piotr · Abraham · Jakub
