Piąta litera jest cicha jak westchnienie, a mimo to pracuje w hebrajskim więcej niż większość pozostałych.
Kształt, nazwa i wymowa
He to ה. Czyta się jak bardzo lekkie „h” — takie, jakie słyszysz w angielskim „house”, nie jak polskie chrapliwe „ch”. Wartość liczbowa: 5. Kształtem przypomina bet z dziurką w lewym górnym rogu; ta szpara to najprostszy sposób, żeby odróżnić ה od ח (chet, lekcja 8), która jest zamknięta.
He ma trzy zadania. Doklejona z przodu wyrazu działa jak rodzajnik określony — hebrajskie „ten, ta, to”. Doklejona na końcu bywa końcówką rodzaju żeńskiego. I wreszcie: występuje dwukrotnie w czteroliterowym imieniu Boga.
He w imieniu Boga
Imię własne Boga zapisano w tekście hebrajskim czterema literami: jod, he, waw, he — יהוה. Nazywa się to tetragramem, czyli „czterema literami”, a wymawiamy je „Jahwe”. Dwie z tych czterech liter to właśnie he.
I mówił jeszcze Bóg do Mojżesza: Tak powiesz synom Izraela: Pan, Bóg waszych ojców, Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba, posłał mnie do was. To jest moje imię na wieki i takim ma pozostać w pamięci po wszystkie pokolenia.
Wj 3,15
W polskim przekładzie, z którego cytujemy w całym kursie — Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej — widzisz w tym miejscu słowo „Pan”. To nie błąd tłumacza, tylko wielowiekowy zwyczaj zastępowania imienia tytułem przy głośnym czytaniu. Warto jednak wiedzieć, co stoi pod spodem: imię własne, a nie tytuł.
Słowo biblijne: halal
Czasownik הָלַל — halal — znaczy „chwalić”. Tryb rozkazujący w liczbie mnogiej brzmi hallelu, „chwalcie”. Dołóż do tego skróconą formę imienia Boga — Jah — i masz hallelu-Jah: „chwalcie Jah”. To nie jest okrzyk ani ozdobnik liturgiczny, tylko polecenie skierowane do konkretnych ludzi.
Alleluja. Chwalcie, słudzy Pana, chwalcie imię Pana.
Ps 113,1
Tym samym słowem kończy się cała Księga Psalmów:
Niech wszystko, co oddycha, chwali Pana. Alleluja.
Ps 150,6
He w Psalmie 119
Piąta strofa to Ps 119,33-40. Zaczyna się prośbą, która wraca w psalmie jak refren:
Naucz mnie, Panie, drogi twoich praw, a będę jej strzegł aż do końca.
Ps 119,33
Hebrajskie הוֹרֵנִי — horeni, „naucz mnie” — pochodzi od tego samego rdzenia co słowo tora, którym zajmiemy się w ostatniej lekcji. Tora to dosłownie „pouczenie”, „wskazanie kierunku”. Prośba „naucz mnie” i słowo „Tora” są w hebrajskim tą samą rodziną.
Do przećwiczenia
- Napisz obok siebie ה i ב. Zobacz, że he ma otwarty lewy górny róg — to cała różnica.
- Znajdź w Psalmach trzy miejsca ze słowem „Alleluja” i przypomnij sobie, że to polecenie: „chwalcie Jah”.
- Przeczytaj Ps 119,33-40 i policz, ile razy psalmista prosi Boga o naukę lub zrozumienie.
Zobacz też: Jahwe · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Księga Psalmów · Chet
