Jeźdźcy zrobili karierę poza Biblią i zwykle wracają do niej obciążeni skojarzeniami z malarstwa. Tekst jest oszczędny: każdemu z nich przypisuje kolor konia, jeden przedmiot albo jedno uprawnienie, a tylko ostatniego nazywa po imieniu.
Co tekst mówi o jeźdźcu na białym koniu?
I zobaczyłem, a oto biały koń, ten zaś, który na nim siedział, miał łuk. I dano mu koronę, i wyruszył jako zwycięzca, żeby zwyciężać.
Ap 6,2
Jeździec ma łuk, dostaje koronę i wyrusza, żeby zwyciężać. Uwagę zwraca powtórzenie: dano mu. Wszyscy czterej działają w granicach udzielonego pozwolenia i to jest jedna z niewielu rzeczy, które tekst mówi o nich wszystkich naraz.
Co oznacza jeździec na rudym koniu?
I wyszedł inny koń, rudy, a temu, który na nim siedział, pozwolono odebrać ziemi pokój, aby ludzie zabijali się nawzajem. I dano mu wielki miecz.
Ap 6,4
Tu opis jest najbardziej jednoznaczny. Odebranie ziemi pokoju i wielki miecz nie wymagają wykładni. Warto zauważyć, że skutkiem nie jest najazd z zewnątrz, lecz wzajemne zabijanie się ludzi.
Co oznaczają waga i ceny zboża u trzeciego jeźdźca?
A gdy otworzył trzecią pieczęć, usłyszałem trzecie stworzenie mówiące: Chodź i zobacz. I zobaczyłem, a oto koń czarny, ten zaś, który na nim siedział, miał w swojej ręce wagę. I usłyszałem głos pośród czterech stworzeń mówiący: Miara pszenicy za grosz i trzy miary jęczmienia za grosz. A nie krzywdź oliwy i wina.
Ap 6,5-6
Waga w ręku to odmierzanie żywności, a podane ceny opisują sytuację, w której dniówka starcza na jedzenie i nic więcej. Polecenie, by nie krzywdzić oliwy i wina, wyznacza granicę: to nie jest zagłada, tylko niedostatek pod nadzorem.
Czym czwarty jeździec różni się od pozostałych?
A gdy otworzył czwartą pieczęć, usłyszałem głos czwartego stworzenia mówiący: Chodź i zobacz. I zobaczyłem, oto koń płowy, a temu, który na nim siedział, było na imię Śmierć, a Piekło szło za nim. I dano im władzę nad czwartą częścią ziemi, aby zabijali mieczem i głodem, i zarazą, i przez zwierzęta ziemi.
Ap 6,7-8
Jedyny jeździec nazwany po imieniu. Ma też towarzysza i ograniczony zasięg — czwarta część ziemi. Cztery narzędzia, którymi działa, są w Starym Testamencie stałym zestawem sądów Bożych, a więc Objawienie posługuje się tu językiem, który czytelnik Pism już zna.
Potem odwróciłem się, podniosłem swoje oczy i spojrzałem, a oto cztery rydwany wychodziły spomiędzy dwóch gór, a te góry były z miedzi. Przy pierwszym rydwanie były konie rude, przy drugim rydwanie – konie kare; Przy trzecim rydwanie – konie białe, a przy czwartym rydwanie były konie pstrokate i gniade.
Za 6,1-3
Zachariasz widzi cztery rydwany z końmi w podobnych kolorach, wychodzące spomiędzy gór i wysyłane na cztery strony świata. Jan nie cytuje go wprost, ale korzysta z jego obrazowania. U Zachariasza rydwany są duchami wysłanymi przez Pana całej ziemi — i to wzmacnia to, co widać w Objawieniu: jeźdźcy nie są siłami niezależnymi.
Czy pierwszy jeździec to Mesjasz, czy ktoś inny?
Najpoważniejsza różnica zdań dotyczy tego, kim jest jeździec na białym koniu.
Potem zobaczyłem niebo otwarte, a oto koń biały, a ten, który na nim siedział, nazywa się Wiernym i Prawdziwym i w sprawiedliwości sądzi i walczy.
Ap 19,11
W dziewiętnastym rozdziale na białym koniu przybywa Ten, którego imię to Wierny i Prawdziwy. Podobieństwo koloru skłania część czytelników do widzenia w pierwszej pieczęci zwycięskiego pochodu ewangelii. Przeciw temu przemawia jednak układ tekstu: pierwszy jeździec stoi w jednym szeregu z wojną, głodem i śmiercią, dostaje koronę i łuk, a nie miecz z ust, i występuje w sekwencji nieszczęść. Objawienie nie mówi, kim jest, i nie stawia znaku równości między obiema scenami. To pozostaje otwarte.
Usłyszycie też o wojnach i pogłoski o wojnach. Uważajcie, abyście się nie trwożyli. Wszystko to bowiem musi się stać, ale to jeszcze nie koniec. Powstanie bowiem naród przeciwko narodowi i królestwo przeciwko królestwu i będzie głód, zaraza i trzęsienia ziemi miejscami.
Mt 24,6-7
Mowa Jeszui wymienia niemal ten sam zestaw: wojny, głód, zarazę. Podobieństwo jest zbyt duże, żeby je przeoczyć. Ale zwróćmy uwagę na zdanie, które w niej pada: to jeszcze nie koniec. Jeśli ten sam zestaw pojawia się u Mateusza jako coś, co nie jest jeszcze końcem, to trudno traktować cztery pierwsze pieczęcie jako odliczanie ostatnich chwil.
Po co ta scena została zapisana?
Jeźdźcy nie są w tej księdze zapowiedzią, że kiedyś zacznie się wojna i głód. Wojna i głód są w dziejach stale. Sens tej sceny leży gdzie indziej: to, co wygląda na chaos, ma granice, ma pozwolenie i ma koniec wyznaczony przez Tego, kto łamie pieczęcie. Dla człowieka, który się boi, to jest właściwa treść tego fragmentu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kim jest pierwszy jeździec. Nie wiemy, czy czterej działają kolejno, czy jednocześnie. Nie wiemy, do jakiego okresu odnosi się czwarta część ziemi ani czy liczba jest miarą, czy obrazem. I nie wiemy, jak te sceny mają się do konkretnych wydarzeń w historii — a każde podstawienie pod nie współczesnych państw i przywódców dodaje do tekstu to, czego on sam nie podaje.
