Drugi rozdział Daniela bywa czytany jak tablica chronologiczna. Tymczasem sam tekst nazywa tylko jedno ogniwo ciągu, a całą wagę kładzie na przedmiot, którego nikt nie wykonał: na kamień.
Kłopot, którego mędrcy nie rozwiązali
W drugim roku panowania Nabuchodonozora miał Nabuchodonozor sen i strwożył się jego duch, i nie mógł spać.
Dn 2,1
Zaczyna się od bezsenności władcy. Król żąda od swoich specjalistów nie tylko wykładni snu, ale i odtworzenia jego treści — żądanie nie do spełnienia dla kogoś, kto opiera się na sztuce wróżenia. Daniel, dopuszczony do króla, pierwsze zdanie poświęca na odsunięcie zasługi od siebie.
Daniel odpowiedział królowi: Tajemnicy, o którą król pyta, nie mogą oznajmić królowi mędrcy, astrologowie, magowie i wróżbici; Jest jednak Bóg w niebie, który objawia tajemnice, i on oznajmił królowi Nabuchodonozorowi, co nastąpi w ostatecznych dniach. Twój sen i widzenia w twojej głowie, które miałeś na swoim łożu, są takie;
Dn 2,27-28
Rozgraniczenie jest tu ostre: całe rzemiosło babilońskiej mądrości zostaje uznane za bezradne, a źródłem wiedzy jest Bóg, który objawia tajemnice. Daniel nie występuje jako lepszy wróżbita, tylko jako ktoś, kto dostał odpowiedź.
Co Daniel opisuje
Ty, królu, miałeś takie widzenie: Oto posąg wielki; ten wielki posąg o nadzwyczajnym blasku stał przed tobą, a jego wygląd był straszny. Głowa tego posągu wykonana była z czystego złota, jego piersi i ramiona – ze srebra, jego brzuch i biodra – z brązu; Jego golenie – z żelaza, jego stopy – częściowo z żelaza, częściowo z gliny. Patrzyłeś na to, aż został odcięty kamień bez pomocy rąk, i uderzył posąg w jego stopy z żelaza i gliny, i skruszył je. Wtedy zostały skruszone razem: żelazo, glina, brąz, srebro i złoto i stały się jak plewy na klepisku w lecie; i wiatr niósł je tak, że nie znaleziono ich w żadnym miejscu. Kamień zaś, który uderzył w posąg, stał się wielką górą i napełnił całą ziemię.
Dn 2,31-35
Opis posągu jest zstępujący: od złota do gliny, od głowy do stóp. Wartość materiału maleje, ale twardość rośnie, a na końcu pojawia się mieszanina, która trzymać się razem nie może. Uderzenie nie pada w głowę, tylko w stopy — i rozsypuje całość naraz, nie kolejno.
Wykładnia i jej zasięg
Taki jest sen. Jego znaczenie też wypowiemy przed królem; Ty, królu, jesteś królem królów, bo tobie Bóg nieba dał królestwo, moc, potęgę i sławę. I dał w twoją rękę wszystko to, gdzie mieszkają synowie ludzi, zwierzęta polne i ptactwo niebieskie, i ustanowił cię panem nad tym wszystkim. Ty jesteś tą głową ze złota.
Dn 2,36-38
To jedyne ogniwo nazwane w tym rozdziale po imieniu. Daniel mówi królowi wprost, kim ten jest w wizji, dodając zdanie, którego Nabuchodonozor jeszcze nie rozumie: królestwo zostało mu dane. Reszta ciągu pozostaje bez nazw.
Ale po tobie powstanie inne królestwo, mniejsze od twojego, a potem trzecie królestwo z brązu, które będzie panować nad całą ziemią. Czwarte królestwo będzie mocne jak żelazo, bo jak żelazo kruszy i miażdży wszystko, jak żelazo łamie wszystko, tak i ono połamie i pokruszy wszystko.
Dn 2,39-40
Tekst charakteryzuje kolejne królestwa przez ich właściwości — mniejsze, panujące nad całą ziemią, kruszące jak żelazo — ale żadnego z nich nie nazywa. To rozróżnienie warto potraktować poważnie. Ósmy rozdział tej samej księgi nazwie swoje symbole wprost, więc milczenie rozdziału drugiego nie wynika z niemożności, tylko z zamysłu. Tam, gdzie tekst podaje klucz, wolno go użyć; tam, gdzie go nie podaje, dopisywanie własnego jest już czynnością czytelnika, a nie lekturą.
Kamień
Ale w dniach tych królów Bóg nieba wzbudzi królestwo, które nigdy nie będzie zniszczone. To królestwo nie przejdzie na inny lud, ale połamie i zniszczy wszystkie te królestwa, samo zaś będzie trwać na wieki.
Dn 2,44
Tu leży sedno rozdziału. Królestwo Boże nie jest kolejnym imperium w szeregu, dopisanym na końcu listy. Różni się sposobem powstania: nie wyrasta z poprzedniego, nie przechodzi na inny lud i nie ma następcy. W obrazie odpowiada temu jeden szczegół.
To, że widziałeś, jak kamień został odcięty z góry bez pomocy rąk i skruszył żelazo, brąz, glinę, srebro i złoto, oznacza, że wielki Bóg oznajmił królowi, co nastąpi potem. Sen jest prawdziwy i jego znaczenie pewne.
Dn 2,45
Kamień odcięty bez pomocy rąk to znak pochodzenia. Wszystko inne w tej wizji jest wykonane — posąg ktoś odlał, metale ktoś wydobył. Kamień jako jedyny nie ma ludzkiego wykonawcy i jako jedyny zostaje na placu. Prorocy znają ten obraz i wcześniej.
Dlatego tak powiedział Pan Bóg: Oto kładę jako grunt na Syjonie kamień, kamień wypróbowany, węgielny, drogocenny, utwierdzony fundament. Kto uwierzy, nie pospieszy się.
Iz 28,16
Izajasz mówi o kamieniu kładzionym jako fundament, nie jako pocisk. Dwa obrazy różnią się funkcją, ale zgadzają się w jednym: kamień jest czymś, co Bóg umieszcza, a nie czymś, co ludzie wznoszą.
Reakcja króla
Następnie król zwrócił się do Daniela i powiedział: Zaprawdę wasz Bóg jest Bogiem bogów i Panem królów, który objawia tajemnice, ponieważ zdołałeś objawić tę tajemnicę.
Dn 2,47
Wyznanie brzmi imponująco, ale księga natychmiast pokazuje jego wartość. Rozdział trzeci zaczyna się od tego, że ten sam król stawia złoty posąg i każe mu się kłaniać. Uznanie cudzego Boga za najwyższego nie było wtedy tym samym co porzucenie własnych. Tekst nie komentuje tej sprzeczności — po prostu ją zapisuje.
Czego nie wiemy
Rozdział nie nazywa drugiego, trzeciego ani czwartego królestwa. Nie podaje też żadnej daty, żadnej długości panowania i żadnego sposobu rozpoznania, w którym miejscu ciągu znajduje się czytelnik. Zdanie o dniach tych królów nie zostaje wyjaśnione: nie wiadomo, czy chodzi o władców czwartego królestwa, o wszystkich wymienionych, czy o coś jeszcze innego. Nie wiemy również, dlaczego stopy są mieszaniną — tekst mówi, że materiały się nie łączą, ale nie tłumaczy, co w rzeczywistości politycznej miałoby temu odpowiadać. Kto uzupełnia te luki nazwami własnymi, robi to na własny rachunek.
Zobacz też: Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Nabuchodonozor · Izajasz · Daniel — znaczenie imienia
