Spór o Dziesięć Przykazań rzadko dotyczy kradzieży albo zabójstwa — co do tych punktów panuje zgoda. Napięcie zaczyna się przy pytaniu, czy Dekalog obowiązuje jako całość, razem z przykazaniem o siódmym dniu, czy też został zastąpiony ogólnym wezwaniem do miłości. Odpowiedzi szukamy wyłącznie w Piśmie.
Świadectwo Pisma
Dekalog nie otwiera się od nakazu, lecz od przedstawienia się Tego, który mówi. Zanim padnie pierwsze „nie będziesz”, pada przypomnienie o wyprowadzeniu z Egiptu. Porządek jest więc odwrotny niż w religii uczynków: najpierw ratunek, potem przykazania jako odpowiedź uratowanego.
I Bóg mówił te wszystkie słowa: Ja jestem Pan, twój Bóg, który cię wyprowadził z ziemi Egiptu, z domu niewoli. Nie będziesz miał innych bogów przede mną. Nie będziesz czynił sobie żadnego rzeźbionego posągu ani żadnej podobizny czegokolwiek, co jest w górze na niebie, co jest nisko na ziemi ani co jest w wodach pod ziemią. Nie będziesz oddawał im pokłonu ani nie będziesz im służył, bo ja jestem Pan, twój Bóg, Bóg zazdrosny, nawiedzający nieprawość ojców na synach do trzeciego i czwartego pokolenia tych, którzy mnie nienawidzą; A okazujący miłosierdzie tysiącom tych, którzy mnie miłują i strzegą moich przykazań. Nie będziesz brał imienia Pana, twego Boga, nadaremnie, gdyż Pan nie zostawi bez kary tego, który bierze jego imię nadaremnie. Pamiętaj o dniu szabatu, aby go święcić. Sześć dni będziesz pracować i wykonywać wszystkie swoje prace; Ale siódmy dzień jest szabatem Pana, twego Boga. W tym dniu nie będziesz wykonywał żadnej pracy – ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twoje bydło, ani twój gość, który jest w obrębie twoich bram. Pan bowiem przez sześć dni stworzył niebo i ziemię, morze i wszystko, co jest w nich, a siódmego dnia odpoczął. Dlatego Pan błogosławił dzień szabatu i uświęcił go. Czcij swego ojca i swoją matkę, aby twoje dni były długie na ziemi, którą Pan, twój Bóg, da tobie. Nie będziesz zabijał. Nie będziesz cudzołożył. Nie będziesz kradł. Nie będziesz fałszywie świadczył przeciw twemu bliźniemu. Nie będziesz pożądał domu twego bliźniego ani nie będziesz pożądał żony twego bliźniego, ani jego sługi, ani jego służącej, ani jego wołu, ani jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twego bliźniego.
Wj 20,1-17
Ten sam zbiór Mojżesz powtarza pokoleniu wchodzącemu do ziemi (Pwt 5,6-21) — z jedną pouczającą różnicą: tam szabat uzasadnia wyprowadzenie z niewoli, tu odpoczynek Stwórcy. Prawo, które miałoby wygasnąć wraz z pokoleniem pustyni, nie byłoby przekazywane następnemu jako wiążące.
Jak odniósł się do niego Jeszua
Najczęściej przywoływany tekst o stosunku Mesjasza do Prawa jest zarazem najbardziej jednoznaczny:
Nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków. Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić. Zaprawdę bowiem powiadam wam: Dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani jedna jota, ani jedna kreska nie przeminie z prawa, aż wszystko się wypełni. Kto by więc złamał jedno z tych najmniejszych przykazań i uczyłby tak ludzi, będzie nazwany najmniejszym w królestwie niebieskim. A kto by je wypełniał i uczył, ten będzie nazwany wielkim w królestwie niebieskim.
Mt 5,17-19
„Wypełnić” nie znaczy „zamknąć”. Kilka wersetów dalej Jeszua bierze dwa przykazania Dekalogu i sięga głębiej niż litera: obok zabójstwa stawia gniew, obok cudzołóstwa — pożądliwe spojrzenie. Poprzeczka idzie w górę, nie w dół. Tak samo brzmi jego odpowiedź na pytanie o życie wieczne:
Lecz on mu odpowiedział: Dlaczego nazywasz mnie dobrym? Nikt nie jest dobry, tylko jeden – Bóg. A jeśli chcesz wejść do życia, przestrzegaj przykazań.
Mt 19,17
I tak samo stawia sprawę wobec uczniów w noc przed wydaniem:
Jeśli mnie miłujecie, zachowujcie moje przykazania.
J 14,15
Posłuszeństwo nie jest tu alternatywą dla miłości ani ceną za nią. Jest jej sprawdzianem.
Co pisali apostołowie
Paweł, którego listy najczęściej wykorzystuje się przeciw Prawu, sam uprzedza to nieporozumienie:
Czy więc obalamy prawo przez wiarę? Nie daj Boże! Przeciwnie, utwierdzamy prawo.
Rz 3,31
A tak prawo jest święte i przykazanie jest święte, sprawiedliwe i dobre.
Rz 7,12
Jakub traktuje przykazania jako jedną, nierozerwalną całość — wybiórcze podejście jest w jego oczach niemożliwe:
Kto bowiem przestrzega całego prawa, a przekroczy jedno przykazanie, staje się winnym wszystkich. Bo ten, który powiedział: Nie będziesz cudzołożył, powiedział też: Nie będziesz zabijał. Jeżeli więc nie cudzołożysz, ale zabijasz, jesteś przestępcą prawa.
Jk 2,10-11
Jan wiąże przykazania z miłością i zdejmuje z nich zarzut ciężaru:
Na tym bowiem polega miłość Boga, że zachowujemy jego przykazania, a jego przykazania nie są ciężkie.
1 J 5,3
Nowe Przymierze przenosi prawo, nie kasuje go
Obietnica nowego przymierza u Jeremiasza nie mówi o nowej treści, lecz o nowym miejscu zapisu:
Ale takie będzie przymierze, które zawrę z domem Izraela po tych dniach, mówi Pan: Włożę moje prawo w ich wnętrzu i wypisze je na ich sercach. I będę ich Bogiem, a oni będą moim ludem.
Jr 31,33
List do Hebrajczyków przywołuje tę zapowiedź jako spełnioną:
Takie zaś jest przymierze, które zawrę z domem Izraela po tych dniach, mówi Pan: Dam moje prawa w ich umysły i wypiszę je na ich sercach. I będę im Bogiem, a oni będą mi ludem.
Hbr 8,10
To rozstrzyga kierunek zmiany. Prawa, które przestało obowiązywać, nie ma po co wpisywać w serce.
Najczęstsze zarzuty
„Nie jesteście pod prawem, lecz pod łaską”
Zdanie z Listu do Rzymian bywa czytane jako ogłoszenie końca Dekalogu:
Grzech bowiem nie będzie nad wami panował, bo nie jesteście pod prawem, lecz pod łaską.
Rz 6,14
Zdanie ma jednak własny temat, który Paweł podaje: panowanie grzechu. „Pod prawem” znaczy u niego: pod jego wyrokiem, bez usprawiedliwienia. Kto został ułaskawiony, wychodzi spod wyroku — nie spod zakazu zabijania. Gdyby ten werset znosił przykazania, ten sam autor nie napisałby w tym samym liście, że wiara prawo utwierdza, a przykazanie jest święte, sprawiedliwe i dobre.
„Prawo było pedagogiem — już go nie potrzebujemy”
Drugi z klasycznych tekstów pochodzi z Listu do Galacjan:
Tak więc prawo było naszym pedagogiem do Chrystusa, abyśmy z wiary byli usprawiedliwieni. Lecz gdy przyszła wiara, już nie jesteśmy pod pedagogiem.
Ga 3,24-25
Paweł opisuje tu konkretną funkcję: prowadzenie do Mesjasza i do usprawiedliwienia z wiary. Ta funkcja rzeczywiście się kończy — dla kogoś, kto do Mesjasza doszedł, prawo przestaje być drogą do usprawiedliwienia. Zdanie nie mówi natomiast, że kradzież przestała być kradzieżą. Wychowawca, który doprowadził dziecko do celu, nie unieważnia przy okazji tego, czego je nauczył.
Podsumowanie
Dekalog nie jest zbiorem przepisów obrzędowych, lecz opisem tego, co Bóg uznaje za dobre — a to nie zmienia się wraz z przymierzem. Jeszua go nie zniósł, tylko pogłębił, i uzależnił od niego wiarygodność miłości do siebie. Apostołowie nazywają prawo świętym i traktują je jako całość, w której nie da się wybrać dziewięciu punktów z dziesięciu. Nowe Przymierze zmienia miejsce zapisu — z kamienia na serce — a nie treść. Pytanie „czy Dziesięć Przykazań nadal obowiązuje” trafniej brzmi więc: czy zostały wpisane w moje serce.
Zobacz też: Dziesięć przykazań · Sabat · Jeszua (Jezus) · List do Hebrajczyków · Jakub · Nowe przymierze
