Zestawienie brzmi jak opis anatomii albo jak odwołanie do wieczerzy. Ani jedno, ani drugie. W Nowym Testamencie jest to utarty zwrot na człowieka jako takiego — istotę śmiertelną, w odróżnieniu od tego, co pochodzi od Boga. Kłopot polega na tym, że w UBG dokładnie te same dwa słowa obsługują też zupełnie inną rzecz.
Gdzie pada
W mianowniku zwrot pada dwa razy. Pierwszy raz jako odpowiedź na wyznanie Piotra:
Wtedy Jezus powiedział do niego: Błogosławiony jesteś, Szymonie, synu Jonasza, bo nie objawiły ci tego ciało i krew, ale mój Ojciec, który jest w niebie.
Mt 16,17
Drugi raz w wywodzie o zmartwychwstaniu:
To zaś mówię, bracia, że ciało i krew nie mogą odziedziczyć królestwa Bożego ani to, co zniszczalne, nie odziedziczy tego, co niezniszczalne.
1 Kor 15,50
W dopełniaczu wraca w Ga 1,16 i w Hbr 2,14, a w Ef 6,12 — w odwróconej kolejności słów.
Wystąpienie, które rozstrzyga
Gdyby ktoś się wahał, czy zwrot mówi o materii, czy o ludziach, jedno zdanie usuwa wątpliwość:
Nie toczymy bowiem walki przeciw krwi i ciału, ale przeciw zwierzchnościom, przeciw władzom, przeciw rządcom ciemności tego świata, przeciw duchowemu złu na wyżynach niebieskich.
Ef 6,12
Przeciwstawienie jest jednoznaczne: po jednej stronie krew i ciało, po drugiej zwierzchności, władze i duchowe zło. Zwrot musi więc oznaczać przeciwnika ludzkiego. Po podstawieniu tego znaczenia pozostałe miejsca robią się przejrzyste. Mt 16,17 nie chwali bystrości Piotra, tylko zaprzecza ludzkiemu źródłu jego wyznania. Ga 1,16 mówi, że Paweł po powołaniu nie poszedł się z nikim naradzać. Hbr 2,14 stwierdza, że Syn stał się uczestnikiem tego samego, czego uczestnikami są dzieci — czyli człowieczeństwa razem ze śmiertelnością.
Pułapka: te same słowa, inna rzecz
W 1 Kor 11,27 czytamy, że ktoś będzie winny ciała i krwi Pana. To ten sam polski zestaw wyrazów w tym samym przypadku, a mowa o czymś zupełnie innym niż w Mt 16,17. UBG nie daje tu żadnego sygnału typograficznego — rozstrzyga wyłącznie kontekst. Czytelnik, który zapamiętał jedno znaczenie, bez trudu wstawi je w niewłaściwe miejsce.
Najczęściej nadużywane zdanie
1 Kor 15,50 bywa cytowany jako dowód, że zmartwychwstanie nie dotyczy ciał albo że materia jest z natury zła. Kontekst mówi co innego: kolejne zdania zapowiadają przemianę, a nie porzucenie, i domagają się, by to, co zniszczalne, przyodziało się w to, co niezniszczalne. Zdanie nie odrzuca cielesności, tylko obecny, śmiertelny jej tryb. Gdyby odrzucało samą cielesność, Hbr 2,14 byłby nie do przyjęcia, bo mówi, że Mesjasz w tym uczestniczył.
Jak łatwo zrozumieć to źle
Pierwsza pomyłka: czytanie zwrotu dosłownie, jako wyliczenia tkanek. Wtedy Mt 16,17 brzmi jak zdanie o fizjologii poznania.
Druga: robienie z 1 Kor 15,50 zaprzeczenia zmartwychwstania ciała. Wersety 51-53 wykluczają takie odczytanie w tym samym akapicie.
Trzecia: mylenie idiomu z wyrażeniem o ciele i krwi Pana. Różnica jest widoczna dopiero z kontekstu, bo słowa są identyczne.
Czwarta jest polska. W naszym języku istnieje formuła o krwi z krwi i kości z kości, mocno związana z pochodzeniem i rodem. Nakłada się ona na ten zwrot i przesuwa go w stronę genealogii, podczas gdy w Nowym Testamencie chodzi o kondycję, a nie o rodowód — o to, że ktoś jest zwykłym śmiertelnikiem.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak stary jest ten zwrot ani skąd Nowy Testament go bierze — żaden autor go nie objaśnia, wszyscy zakładają, że czytelnik go zna, a w Starym Testamencie w tej postaci nie występuje. Nie wiemy, czy w 1 Kor 15,50 druga połowa zdania powtarza tę samą myśl innymi słowami, czy dokłada osobne twierdzenie o tym, co zniszczalne; od tej decyzji zależy, jak mocno zdanie mówi o ciele. Nie wiemy wreszcie, czy odwrócona kolejność słów w Ef 6,12 cokolwiek znaczy, czy jest tylko wariantem.
