Otwieranie pieczęci jest pierwszym ciągiem wydarzeń w Apokalipsie. Cztery pierwsze mają wspólną formę: stworzenie woła, wychodzi koń, jeźdźcowi coś zostaje dane. Piąta i szósta łamią ten schemat. Warto czytać je w tej kolejności, w jakiej stoją, bo sama budowa niesie tu część znaczenia.
Cztery konie
I zobaczyłem, gdy Baranek otworzył pierwszą z pieczęci, i usłyszałem pierwsze z czterech stworzeń mówiące jakby głosem gromu: Chodź i zobacz. I zobaczyłem, a oto biały koń, ten zaś, który na nim siedział, miał łuk. I dano mu koronę, i wyruszył jako zwycięzca, żeby zwyciężać.
Ap 6,1-2
Pierwszy jeździec ma łuk, otrzymuje koronę i wyrusza zwyciężać. Tekst nie podaje jego imienia ani nie mówi, po czyjej jest stronie. To milczenie jest przyczyną najstarszego sporu o ten rozdział i nie wolno go zasypywać dopowiedzeniem.
A gdy otworzył drugą pieczęć, usłyszałem drugie stworzenie mówiące: Chodź i zobacz. I wyszedł inny koń, rudy, a temu, który na nim siedział, pozwolono odebrać ziemi pokój, aby ludzie zabijali się nawzajem. I dano mu wielki miecz.
Ap 6,3-4
A gdy otworzył trzecią pieczęć, usłyszałem trzecie stworzenie mówiące: Chodź i zobacz. I zobaczyłem, a oto koń czarny, ten zaś, który na nim siedział, miał w swojej ręce wagę. I usłyszałem głos pośród czterech stworzeń mówiący: Miara pszenicy za grosz i trzy miary jęczmienia za grosz. A nie krzywdź oliwy i wina.
Ap 6,5-6
Drugi jeździec odbiera ziemi pokój, a ludzie zabijają się nawzajem. Trzeci trzyma wagę, a cena zboża zostaje podana wprost: miara pszenicy za grosz. Zakaz szkodzenia oliwie i winu wskazuje, że niedobór jest wybiórczy, a nie całkowity. To wciąż opis, nie objaśnienie.
A gdy otworzył czwartą pieczęć, usłyszałem głos czwartego stworzenia mówiący: Chodź i zobacz. I zobaczyłem, oto koń płowy, a temu, który na nim siedział, było na imię Śmierć, a Piekło szło za nim. I dano im władzę nad czwartą częścią ziemi, aby zabijali mieczem i głodem, i zarazą, i przez zwierzęta ziemi.
Ap 6,7-8
Czwarty jeździec jako jedyny zostaje nazwany, a władza dana jemu i idącemu za nim obejmuje czwartą część ziemi. Miecz, głód, zaraza i zwierzęta ziemi to zestaw kar znany z ksiąg prorockich, gdzie występuje razem i w tej samej roli.
Zestawienie z mową oliwną
I odpowiedział im Jezus: Uważajcie, aby was ktoś nie zwiódł. Wielu bowiem przyjdzie pod moim imieniem, mówiąc: Ja jestem Chrystusem. I wielu zwiodą. Usłyszycie też o wojnach i pogłoski o wojnach. Uważajcie, abyście się nie trwożyli. Wszystko to bowiem musi się stać, ale to jeszcze nie koniec. Powstanie bowiem naród przeciwko narodowi i królestwo przeciwko królestwu i będzie głód, zaraza i trzęsienia ziemi miejscami. Lecz to wszystko jest początkiem boleści.
Mt 24,4-8
Kolejność jest niemal ta sama: zwiedzenie, wojna, głód i zaraza. Mesjasz nazywa to początkiem boleści i wyraźnie zaznacza, że to jeszcze nie koniec. Zestawienie obu list jest najmocniejszym argumentem za tym, że opisują ten sam ciąg — ale sama Apokalipsa nigdzie nie odsyła do mowy oliwnej, więc powiązanie pozostaje wnioskiem czytelnika.
Piąta i szósta pieczęć
A gdy otworzył piątą pieczęć, widziałem pod ołtarzem dusze zabitych z powodu słowa Bożego i świadectwa, które złożyli. I wołały donośnym głosem: Jak długo jeszcze, Panie święty i prawdziwy, nie będziesz sądził i nie pomścisz naszej krwi na mieszkańcach ziemi? I dano każdemu z nich białą szatę, i powiedziano im, aby odpoczywali jeszcze przez krótki czas, aż dopełni się liczba ich współsług i braci, którzy mają zostać zabici jak i oni.
Ap 6,9-11
Piąta pieczęć nie wypuszcza jeźdźca. Pod ołtarzem są zabici z powodu słowa Bożego i pytają, jak długo jeszcze. Odpowiedź jest odroczeniem: mają odpoczywać, aż dopełni się liczba współsług i braci. Tekst mówi więc o mierze, która jest znana Bogu, i nie podaje jej ani w latach, ani w osobach.
I zobaczyłem, gdy otworzył szóstą pieczęć, a oto nastąpiło wielkie trzęsienie ziemi i słońce stało się czarne jak włosiany wór, a księżyc stał się jak krew. Gwiazdy niebieskie spadły na ziemię, podobnie jak drzewo figowe zrzuca niedojrzałe figi, gdy potrząśnie nim gwałtowny wiatr. I niebo ustąpiło jak zwój zrolowany, a każda góra i wyspa ruszyły się ze swoich miejsc.
Ap 6,12-14
A królowie ziemscy i możnowładcy, i bogacze, i wodzowie, i mocarze, i każdy niewolnik, i każdy wolny ukryli się w jaskiniach i skałach górskich. I mówili do gór i skał: Padnijcie na nas i zakryjcie nas przed obliczem zasiadającego na tronie i przed gniewem Baranka; Bo nadszedł wielki dzień jego gniewu. I któż może się ostać?
Ap 6,15-17
Szósta pieczęć to obraz kosmiczny: trzęsienie ziemi, zaćmione słońce, księżyc jak krew, gwiazdy spadające jak niedojrzałe figi. Reakcją jest ukrycie się wszystkich warstw społecznych, od królów po niewolników, i pytanie, kto może się ostać. Kończy się to zdaniem o wielkim dniu gniewu, a więc rozdział sam mówi, dokąd zmierza.
Teksty, które komplikują ten obraz
Potem odwróciłem się, podniosłem swoje oczy i spojrzałem, a oto cztery rydwany wychodziły spomiędzy dwóch gór, a te góry były z miedzi. Przy pierwszym rydwanie były konie rude, przy drugim rydwanie – konie kare; Przy trzecim rydwanie – konie białe, a przy czwartym rydwanie były konie pstrokate i gniade. Wtedy zapytałem Anioła, który rozmawiał ze mną: Co to jest, mój Panie? I Anioł odpowiedział mi: To są cztery duchy nieba, wyruszają one z miejsca, gdzie stały przed Panem całej ziemi.
Za 6,1-5
U Zachariasza także są konie w czterech barwach, ale wyjaśnienie jest inne: to cztery duchy nieba wychodzące sprzed Pana całej ziemi. Podobieństwo obrazu nie oznacza więc tożsamości znaczenia, a Apokalipsa nie powtarza wyjaśnienia Zachariasza. Kto je przenosi, robi to na własną odpowiedzialność.
Potem zobaczyłem niebo otwarte, a oto koń biały, a ten, który na nim siedział, nazywa się Wiernym i Prawdziwym i w sprawiedliwości sądzi i walczy.
Ap 19,11
W dziewiętnastym rozdziale biały koń niesie jeźdźca nazwanego Wiernym i Prawdziwym. Stąd jedno z odczytań pierwszej pieczęci, w którym pierwszy jeździec jest postacią dobrą. Przeciwko temu stoi kontekst: trzej następni przynoszą wojnę, głód i śmierć. Obie strony mają tekst po swojej stronie i Pismo nie mówi, która ma rację.
I usłyszałem donośny głos mówiący w niebie: Teraz nastało zbawienie, moc i królestwo naszego Boga, i władza jego Chrystusa, bo został zrzucony oskarżyciel naszych braci, który dniem i nocą oskarżał ich przed naszym Bogiem.
Ap 12,10
To zdanie ogłasza, że nastało zbawienie, moc i królestwo Boga — a stoi po pieczęciach i trąbach. Kto układa księgę jako jeden ciąg, musi wyjaśnić, dlaczego ogłoszenie królestwa pada w środku, a nie na końcu. Kto czyta ją jako ciąg nawrotów, ma tu argument, ale też nie ma zdania, które by go potwierdzało.
Minęło drugie „biada”, a oto nadchodzi szybko trzecie „biada”.
Ap 11,14
Wzmianka o trzecim biada pokazuje, że księga ma własne znaczniki kolejności i że są one wyraźne tam, gdzie autor chciał je postawić. Brak takiego znacznika między pieczęciami a trąbami jest więc informacją, a nie luką. Pismo nie zamyka pytania, czy pieczęcie, trąby i czasze idą po sobie, czy nakładają się na siebie.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kim jest pierwszy jeździec — tekst nie nadaje mu imienia. Nie wiemy, czy cztery pierwsze pieczęci działają kolejno, czy równocześnie. Nie wiemy, do jakiego okresu odnosi się czwarta część ziemi ani czy jest to miara ludności, czy obszaru. Nie wiemy, ile ma trwać krótki czas odpoczynku spod ołtarza. Nie wiemy, czy obrazy szóstej pieczęci są opisem zjawisk, czy językiem sądu znanym z proroków. Nie wiemy wreszcie, czy zestawienie z mową oliwną to zamierzone odesłanie, czy podobieństwo, które sami zauważamy.
