Jafa i nieosiągnięty cel: Tarszisz
Historia zaczyna się od wezwania, by pójść do Niniwy i wystąpić przeciw jej nieprawości (Jon 1,1–2). Jonasz wybiera jednak ucieczkę i schodzi do Jafy, portu identyfikowanego z dzisiejszą Jafą w obrębie Tel Awiwu-Jafy. Tam opłaca przeprawę na statku płynącym do Tarszisz (Jon 1,3). Chronologia mapy umieszcza proroka około 780 p.n.e.
Na mapie po Jafie widnieje kierunek ku Tarszisz, a następnie Niniwa. To kolejność etapów opowiadania, przy czym Tarszisz pozostaje zamiarem podróżnego, nie osiągniętym postojem. Morska strzałka pomaga zobaczyć próbę oddalenia się od zadania powierzonego przez Boga, ale nie daje podstaw do odtworzenia rzeczywistego kursu statku.
Burza, wielka ryba i droga do Niniwy
Burza przerywa ucieczkę, a żeglarze próbują ocalić statek i ustalić przyczynę zagrożenia (Jon 1,4–16). Jonasz przyznaje, że ucieka przed Jahwe, i poleca wrzucić się do morza. Załoga najpierw usiłuje dopłynąć do lądu, a dopiero po niepowodzeniu spełnia jego żądanie; morze wówczas się uspokaja.
„A Pan przygotował wielką rybę, która połknęła Jonasza. I Jonasz był we wnętrznościach tej ryby trzy dni i trzy noce.”
We wnętrzu ryby Jonasz modli się, uznając, że wybawienie pochodzi od Boga (Jon 2). Ryba wyrzuca go na brzeg, lecz narrator nie nazywa tego miejsca. Po ponownym wezwaniu prorok idzie do Niniwy i ogłasza zapowiedź sądu; mieszkańcy odpowiadają postem oraz odwróceniem się od zła (Jon 3,1–10). Nie ma podstaw, by z faktu ocalenia wyprowadzać powrót do portu w Jafie przed wyprawą do Niniwy.
Czego nie wiemy — sporne lokalizacje
Punkt Tarszisz jest orientacyjny i oznacza schematyczny kierunek żeglugi poza kadrem mapy. Jedna hipoteza łączy nazwę z Tartessos na Półwyspie Iberyjskim, inne wskazują Sardynię albo Tarsus w Cylicji. Propozycje te oznaczają różne możliwe cele, dlatego zachodnia strzałka nie rozstrzyga identyfikacji i nie dowodzi rejsu do Hiszpanii.
Niniwa ma natomiast pewną lokalizację: jej pozostałości obejmują wzgórza Kujundżik i Nebi Junus w dzisiejszym Mosulu w Iraku. Pewne położenie miasta nie oznacza znajomości drogi, którą dotarł tam Jonasz. Przerywane odcinki Jafa–Tarszisz i Jafa–Niniwa są połączeniami schematycznymi; drugi wiąże miejsca opowieści, nie potwierdza punktu rozpoczęcia lądowego marszu. Nie znamy też miejsca burzy, połknięcia proroka ani brzegu, na którym został ocalony.
Miłosierdzie wobec Niniwy i znak Jonasza
Po ocaleniu miasta Jonasz okazuje gniew, a rozmowa o roślinie ujawnia jego trudność w przyjęciu Bożej litości (Jon 4). Mapa prowadzi zatem nie tylko od portu do asyryjskiego miasta, lecz także od odmowy posłuszeństwa do konfrontacji z miłosierdziem Jahwe. Mieszkańcy Niniwy nie są dla Boga anonimową zbiorowością, którą można bez żalu skazać na zagładę.
Jeszua (Jezus) odwołuje się do losu proroka, zapowiadając znak związany z własnym pobytem w sercu ziemi (Mt 12,40). Porównanie obejmuje trzy dni i trzy noce, a nie szczegóły nieznanej trasy morskiej. W kolejnym wersecie nawrócenie Niniwitów staje się wezwaniem do odpowiedzi na większe posłanie niż posłanie Jonasza (Mt 12,41).
„Jak bowiem Jonasz był w brzuchu wieloryba trzy dni i trzy noce, tak Syn Człowieczy będzie w sercu ziemi trzy dni i trzy noce.”